ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିରସା ଭକ୍ତଂ ଧ୍ରିଯମାଣଂ ମହର୍ଷିଣା । ତିଷ୍ଠତା ଵାଯୁଭକ୍ଷେଣ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶିର ଉପରେ ଭକ୍ତ ଧରି, ବାୟୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତୋ ଧର୍ମସ୍ତଥୈଵୋଷ୍ଣଂ ତଥା ନଵମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ତମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଗତଃ
ତାପରେ ଧର୍ମ ଏହି ଗରମ ଏବଂ ନୂତନ ଭକ୍ତ ନେଇ, ଖାଇଲେ; ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ,' ଏବଂ ଚାଲିଗଲେ।
କ୍ଷତ୍ରଭାଵାଦପଗତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵମୁପାଗତଃ। ଧର୍ମସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ପ୍ରୀତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥାଽଭଵତ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ଭାବ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବ ପାଇଲେ; ଧର୍ମଙ୍କର ଉପଦେଶରୁ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଗାଲଵସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପ୍ରୀତିମାନିତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୱୀ ଶିଷ୍ୟ ଗାଳବଙ୍କର ଭକ୍ତି ଓ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସ୍ନେହରେ କଥା କହିଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତୋ ମଯା ଵତ୍ସ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ଗଵାଲଵ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଗାଲଵୋ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଲି, ପୁଅ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଗବାଳବଙ୍କୁ ଯାଅ। ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଗାଳବ ମହାନ ମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ମଧୁରଯା ଵାଚା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ । ଦକ୍ଷିଣାଃ କାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଭଵତେ ଗୁରୁକର୍ମଣି
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମଧୁର କଥାରେ, ଗାଳବ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଶିକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ଦେବି?'
ଦକ୍ଷିଣାଭିରୁପେତଂ ହି କର୍ମ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ମାନଦ। ଦକ୍ଷିଣାନାଂ ହି ଦାତା ଵୈ ଅପଵର୍ଗେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଦାନ ସହିତ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହୁଏ, ମାନଦାତା। ଦାନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ସ୍ଵର୍ଗେ କ୍ରତୁଫଲଂ ତଦ୍ଧି ଦକ୍ଷିଣା ଶାନ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ। କିମାହରାମି ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନିତି
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ହେଉଛି ଦାନ, ଯାହାକୁ ଶାନ୍ତି ଦାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଆଣିବି? ଭଗବାନ କହନ୍ତୁ।
ସ ଜାନାନସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ଖିନ୍ନଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେନ ଵୈ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତମସକୃଦ୍ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ସେବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବାରମ୍ବାର 'ଯାଅ, ଯାଅ' ଭାବରେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଅସକୃଦ୍ଗଚ୍ଛଗଚ୍ଛେତି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଭାଷିତଃ । କିଂ ଦଦାନୀତି ବହୁଶୋ ଗାଲଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବାରମ୍ବାର 'ଯାଅ, ଯାଅ' କହିଲେ, ଗାଳବ ବହୁବାର 'ମୁଁ କଣ ଦେବି?' ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ନିର୍ବନ୍ଧତସ୍ତୁ ବହୁଶୋ ଗାଲଵସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନଃ। କିଂଚିଦାଗତସଂରମ୍ଭୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଗାଳବ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଅନୁରୋଧରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କିଛି କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏକତଃଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ହଯାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵର୍ଚସାମ୍। ଅଷ୍ଟୌ ଶତାନି ମେ ଦେହି ଗଚ୍ଛ ଗାଲଵ ମା ଚିରମ୍
ଏକ ସମୟରେ ମୋତେ ଶ୍ୟାମ କଣ୍ଠ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ହସ୍ତୀ ଅଠସଂଖ୍ୟା ହସ୍ତୀ ଦେଅ। ଗାଳବ, ଦିର୍ଘିତି କରିବା ନାହିଁ, ଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ନାସ୍ତେ ନ ଶେତେ ନାହାରଂ କୁରୁତେ ଗାଲଵସ୍ତଦା
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ କଥା ଶୁଣି, ଗାଳବ ସେ ସମୟରେ ନ ଶୋଇଲେ, ନ ଖାଇଲେ, ନ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ତ୍ଵଗସ୍ଥିଭୂତୋ ହରିଣାଶ୍ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣଃ। ଶୋଚମାନୋଽତିମାତ୍ରଂ ସ ଦହ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମନ୍ଯୁନା । ଗାଲଵୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖାଦ୍ଵିଲଲାପ ସୁଯୋଧନ
ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହୋଇ, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ହେବାକୁ ଥିଲେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଶୋକ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଜଳି, ଗାଳବ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଶୂରବାହୁ।
କୁତଃ ପୁଷ୍ଟାନି ମିତ୍ରାଣି କୁତୋଽର୍ଥାଃ ସଞ୍ଚଯଃ କୃତଃ । ହଯାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶୁଭ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ କୁତୋ ମମ
ମୋ ପାଖରେ ସୁସ୍ଥ ମିତ୍ର କେଉଁଠି, ସଂଘରିତ ଧନ କେଉଁଠି? ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଅଠସଂଖ୍ୟା ହସ୍ତୀ କେଉଁଠି ପାଇବି?
କୁତୋ ମେ ଭୋଜନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସୁଖଶ୍ରଦ୍ଧା କୁତଶ୍ଚ ମେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ମେ ଜୀଵିତସ୍ଯାପି ଛିନ୍ନା କିଂ ଜୀଵିତେନ ମେ
ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କେଉଁଠି, ସୁଖ ଆଶା କେଉଁଠି? ଜୀବନ ପାଇଁ ଆଶା ମଧ୍ୟ କଟିଯାଇଛି—ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?
ଅହଂ ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵା ପରଂ ପରାତ୍। ଗତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ଵିମୁଞ୍ଚାମି କିଂ ଫଲଂ ଜୀଵିତେନ ମେ
ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ପାର କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ, ଜୀବନକୁ ଛାଡିଦେବି—ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନର କଣ ଫଳ?
ଅଦନସ୍ଯାକୃତାର୍ଥସ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ଵିଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ । ଋଣଂ ଧାରଯମାଣସ୍ଯ କୁତଃ ସୁଖମନୀହଯା
ଯେଉଁଠି ଖାଇନାହିଁ, କାମନା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଛାଡିଦିଆଯାଇଛି, ଋଣ ଭୋଗୁଛି, ଏହି ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବନରେ କେଉଁଠି ସୁଖ?
ସୁହୃଦାଂ ହି ଧନଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣଯମୀପ୍ସିତମ୍ । ପ୍ରତିକର୍ତୁମଶକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତାନ୍ମରଣଂ ଵରମ୍
ମିତ୍ରଙ୍କ ଧନ ଭୋଗ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ପାଇ, ଦେଇପାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଜୀବନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ କରିଷ୍ଯେତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ତଦକୁର୍ଵତଃ । ମିଥ୍ଯାଵଚନଦଗ୍ଧସ୍ଯ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
‘ମୁଁ କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, କରିନାହିଁ, ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସୁକୃତର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ନ ରୂପମନୃତସ୍ଯାସ୍ତି ନାନୃତସ୍ଯାସ୍ତି ସନ୍ତତିଃ । ନାନୃତସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ଚ କୁତ ଏଵ ଗତିଃ ଶୁଭା
ମିଥ୍ୟାରେ କୌଣସି ରୂପ ନାହିଁ, ମିଥ୍ୟାରେ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ; ମିଥ୍ୟାରେ ଶାସନ ମିଳେନାହିଁ—ତେଣୁ କିପରି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳିପାରିବ?
କୁତଃ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ ଯଶଃ କୁତଃ ସ୍ଥାନଂ କୁତଃ ସୁଖମ୍। ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯଃ କୃତଘ୍ନୋ ହି କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କୁ କେଉଁଠି କୀର୍ତି, କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ, କେଉଁଠି ସୁଖ? ଅକୃତଜ୍ଞ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
ନ ଜୀଵତ୍ଯଧନଃ ପାପଃ କୁତଃ ପାପସ୍ଯ ତନ୍ତ୍ରଣମ୍। ପାପୋ ଧ୍ରୁଵମଵାପ୍ନୋତି ଵିନାଶଂ ନାଶଯନ୍କୃତମ୍
ଧନ ନଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଜୀବନ ଚାଲିପାରେନି; ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଉପାୟ ରହିଛି? ଦୁଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର କରାଯାଇଥିବା କାମକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ପାପଃ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ କୃପଣଶ୍ଚାନୃତୋଽପି ଚ । ଗୁରୋର୍ଯଃ କୃତକାର୍ଯଃ ସଂସ୍ତତ୍କରୋମି ନ ଭାଷିତମ୍
ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ, କୃତଘ୍ନ, ଦୁଃଖୀ ଓ ଅସତ୍ୟବାଦୀ; ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ କହିନି।
ସୋଽହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା ଯତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍ । ଅର୍ଥିତା ନ ମଯା କାଚିତ୍କୃତପୂର୍ଵା ଦିଵୌକସାମ୍
ଏହିପରି ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ପରେ; ମୁଁ କେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କିଛି ଅନୁରୋଧ କରିନଥିଲି।
ମାନଯନ୍ତି ଚ ମାଂ ସର୍ଵେ ତ୍ରିଦଶା ଯଜ୍ଞସଂସ୍ତରେ। ଅହଂ ତୁ ଵିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କୃଷ୍ଣଂ ଗତିଂ ଗତିମତାଂ ଵରମ୍
ଯଜ୍ଞ ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତ ତିନି ଭୂବନର ନାଥ, ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଭୋଗା ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ସୁରାସୁରାନ୍। ପ୍ରଣତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି କୃଷ୍ଣଂ ଯୋଗିନମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୋଗ ଅବସ୍ଥିତ, ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯୋଗୀ ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ସଖା ତସ୍ଯ ଗରୁଡୋ ଵିନତାତ୍ମଜଃ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ପ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସଖା ଗରୁଡ, ବିନତାଙ୍କ ପୁଅ, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଓ ପ୍ରେମରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ସହୃଦ୍ଭଵାନ୍ମମ ମତଃ ସୁହୃଦାଂ ଚ ମତଃ ସୁହୃତ୍। ଈପ୍ସିତେନାଭିଲାଷେଣ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଭଵେ ସତି
ସଖା ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ସଖାମାନେ ସଖାକୁ ସଖା ଭାବେ ଗଣନ୍ତି; ଇଚ୍ଛିତ ଆଶା ସହିତ, ସମ୍ପଦ ଥିଲେ ଏକତା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵିଭଵଶ୍ଚାସ୍ତି ମେ ଵିପ୍ର ଵାସଵାଵରଜୋ ଦ୍ଵିଜ । ପୂର୍ଵମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଚ କୃତଃ କାମଶ୍ଚ ତେନ ମେ
ମୋ ପାଖରେ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ, ଦ୍ୱିଜ; ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି।