ଭଗଵଁଲ୍ଲୋକସାରସ୍ଯ ସଦୃଶେନ ଵପୁଷ୍ମତା। ଭୁଜେନ ସ୍ଵୈରମୁକ୍ତେନ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ମହୀତଲେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଦୁନିଆର ସାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିର ହାତରେ, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦବି ଗଲି।
କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ମେ ଦେଵ ଵିହ୍ଵଲସ୍ଯାଲ୍ପଚେତସଃ। ବଲଦାହଵିଦଗ୍ଧସ୍ଯ ପକ୍ଷିଣୋ ଧ୍ଵଜଵାସିନଃ
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଅସ୍ତିର ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧିର, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କ ଧ୍ୱଜରେ ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀ; ଦୟା କରି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
ନ ହି ଜ୍ଞାତଂ ବଲଂ ଦେଵ ମଯା ତେ ପରମ ଵିଭୋ। ତେନ ମନ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନୋ ନ ସମଂ ପରୈଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭାବିଥିଲି ମୋର ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ।
ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରସାଦଂ ଵୈ ଗରୁତ୍ମତଃ। ମୈଵଂ ଭୂଯ ଇତି ସ୍ନେହାତ୍ତଦା ଚୈନମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଦୟାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, 'ଏପରି ଆଉ କେବେ ହେବ ନାହିଁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଚିକ୍ଷେପ ସୁମୁଖଂ ଗରୁଡୋରସି। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସହସର୍ପେଣ ଵର୍ତତେ
ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଛାତିକୁ ଛୁଇଲେ; ଏହି ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାଜା, ଗରୁଡ଼ ସର୍ପ ସହିତ ରହୁଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣୁବଲାକ୍ରାନ୍ତୋ ଗର୍ଵନାଶମୁପାଗତଃ। ଗରୁଡୋ ବଲଵାନ୍ରାଜନ୍ଵୈନତେଯୋ ମହାଯଶାଃ
ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦବି ଯାଇ, ବିନତାଙ୍କର ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗରୁଡ଼, ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ଗାନ୍ଧାରେ ଯାଵତ୍ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ରଣେ। ନାସାଦଯସି ତାନ୍ଵୀରାଂସ୍ତାଵଜ୍ଜୀଵସି ପୁତ୍ରକ
ଏହିପରି, ଗାନ୍ଧାରର ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାକ୍ଷାତ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମର ଜୀବନ ଚାଲିବ, ପୁଅ।
ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାଯୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ । ଧନଞ୍ଜଯଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରସୁତୋ ନ ହନ୍ଯାତାଂ ତୁ କଂ ରଣେ
ଭୀମ, ପ୍ରହାର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ—ଯୁଦ୍ଧରେ କେହିକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ଧର୍ମସ୍ତୌ ଚାଶ୍ଵିନାଵୁଭୌ । ଏତେ ଦେଵାସ୍ତ୍ଵଯା କେନ ହେତୁନା ଵୀକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମାଃ
ବିଷ୍ଣୁ, ବାୟୁ, ଶକ୍ର, ଧର୍ମ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ—ତୁମେ କେଉଁ ଦୂର୍ବଳତାରେ ଏହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିପାରିବ?
ତଦଲଂ ତେ ଵିରୋଧେନ ଶମଂ ଗଚ୍ଛ ନୃପାତ୍ମଜ । ଵାସୁଦେଵେନ ତୀର୍ଥେନ କୁଲଂ ରକ୍ଷିତୁମର୍ହସି
ତୁମର ବିରୋଧ ଯଥେଷ୍ଟ; ଶାନ୍ତି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ରାଜପୁତ୍ର। ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତୁମର ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ନାରଦୋଽଯଂ ମହାତପାଃ । ମାହାତ୍ମ୍ଯସ୍ଯ ତଦା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୋଽଯଂ ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ନାରଦ, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ, ସବୁକିଛି ଦେଖିଥିବା, ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଦେଖିଛନ୍ତି—ଏହି ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନିଶ୍ଵସନ୍ଭୃକୁଟୀମୁଖଃ। ରାଧେଯମଭିସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜହାସ ସ୍ଵନଵତ୍ତଦା
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଭୃକୁଟି ଚେହେରା କରି, ରାଧେୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ।
କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୃଷେଃ କଣ୍ଵସ୍ଯ ଦୁର୍ମତିଃ । ଊରୁଂ ଗଜକରାକାରଂ ତାଡଯନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କଣ୍ବ ଋଷିଙ୍କର କଥାକୁ ଅପମାନ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବାଳକ ଗଜର ତୁଣ୍ଡ ପରି ଉରୁକୁ ଚାପି, ଏହି କଥା କହିଲା।
ଯଥୈଵେଶ୍ଵରସୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଯଦ୍ଭାଵି ଯା ଚ ମେ ଗତିଃ। ତଥା ମହର୍ଷେ ଵର୍ତାମି କିଂ ପ୍ରଲାପଃ କରିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ମୁଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଯେପରି ଭାଗ୍ୟ ଲେଖାଯାଇଛି, ଯେପରି ମୋର ଗତି, ଏହିପରି ମୁଁ କରୁଛି, ମହାର୍ଷି; ତୁମର କଥା କିଛି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ତତଃ କଣ୍ଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମପଣ୍ଡିତମ୍ । ଯସ୍ମାଦୂକଂ ତାଡଯସି ଊରୌ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ କଣ୍ବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଉରୁକୁ ଚାପିଥିବାରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ତୁମର ଉରୁରେ ଆସିବ।'
ଅନର୍ଥେ ଜାତିନିର୍ବନ୍ଧଂ ପରାର୍ଥେ ଲୋଭମୋହିତମ୍। ଅନାର୍ଯକେଷ୍ଵଭିରତଂ ମରଣେ କୃତନିଶ୍ଚଯମ୍
ଅନର୍ଥରେ ଆସକ୍ତ, ଅନ୍ୟର ଲାଭ ପାଇଁ ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ, ଅନାର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା—
ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଦୁଃଖକର୍ତାରଂ ବନ୍ଧୂନାଂ ଶୋକଵର୍ଧନମ୍ । ସୁହୃଦାଂ କ୍ଲେଶଦାତାରଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ହର୍ଷଵର୍ଧନମ୍
ଯେଉଁଜଣେ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଶୋକ ବଢାଇଥାନ୍ତି, ସୁହୃଦ୍ମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢାଇଥାନ୍ତି—
କଥଂ ନୈନଂ ଵିମାର୍ଗସ୍ଥଂ ଵାରଯନ୍ତୀହ ବାନ୍ଧଵାଃ। ସୌହୃଦାଦ୍ଵା ସୁହୃତ୍ସ୍ନିଗ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍ଵା ପିତାମହଃ
ଏହିଠାରେ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନେ କିପରି ଏହି ଭ୍ରଷ୍ଟ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ରୋକି ନାହାନ୍ତି? ସେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁ ପିତାମହଙ୍କର ଦୟାରୁ ଏହିପରି ହେଉଛି।
ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଯତ୍କ୍ଷମମ୍। ଉକ୍ତଂ ବହୁଵିଧଂ ଚୈଵ ନାରଦେନାପି ତଚ୍ଛୃଣୁ
ପ୍ରଭୁଙ୍କର କଥା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଯଥାଯଥ କଥା, ନାରଦଙ୍କର ବହୁ ପ୍ରକାର ଉପଦେଶ—ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।
ଦୁର୍ଲଭୋ ଵୈ ସୁହୃଚ୍ଛ୍ରୋତା ଦୁର୍ଲଭଶ୍ଚ ହିତଃ ସୁହୃତ୍। ତିଷ୍ଠତେ ହି ସୁହ୍ଯଦ୍ଯତ୍ର ନ ବନ୍ଧୁସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତେ
ସଠିକ୍ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିବା ସୁହୃଦ୍ ଦୁର୍ଲଭ, ଭଲ ଚାହିଁଥିବା ସୁହୃଦ୍ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ସୁହୃଦ୍ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବାନ୍ଧବ ରହିନାହାନ୍ତି।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମପି ପଶ୍ଯାପି ସୁହୃଦାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ନ କର୍ତଵ୍ଯଶ୍ଚ ନିର୍ବନ୍ଧୋ ନିର୍ବନ୍ଧୋ ହି ସୁଦାରୁଣଃ
କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଯଦି କିଛି ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବା ଦରକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୋର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯୋର କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯଥା ନିର୍ବନ୍ଧତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗାଲଵେନ ପରାଜଯଃ
ଏଠି ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା କଥା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ—ଗାଳବ ଅତି ଜୋର କରିଥିବାରୁ କିପରି ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ଧର୍ମୋ ଜିଜ୍ଞାସଯା ପୁରା । ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସ୍ଵଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ପୂର୍ବେ ଧର୍ମ, ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମହାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ରୂପ ଧରି, ତପସ୍ୟାରତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସପ୍ତର୍ଷୀଣାମନ୍ଯତମଂ ଵେଷମାସ୍ଥାଯ ଭାରତ। ବଭୁକ୍ଷୁଃ କ୍ଷୁଧିତୋ ରାଜନ୍ନାଶ୍ରମଂ କୌଶିକସ୍ଯ ତୁ
ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ରୂପ ଧରି, ଭାରତ, ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କୌଶିକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ଶ୍ରପଯାମାସ ଵୈ ଚରୁମ୍ । ପରମାନ୍ନସ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ନ ଚ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଲଯତ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଇ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଚାଉଳରୁ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ନଂ ତେନ ଯଦା ଭୁକ୍ତମନ୍ଯୈର୍ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ଵିଭିଃ । ଅଥ ଗୃହ୍ଣାନ୍ନମତ୍ଯୁଷ୍ଣଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପ୍ଯୁପାଗମତ୍
ଯେତେବେଳେ ସେଉଁଠି ଅନ୍ନ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଖାଇ ନେଇଥିଲେ, ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅତି ଗରମ ଅନ୍ନ ନେବାକୁ ଆସିଲେ।
ଭୁକ୍ତଂ ମେ ତିଷ୍ଠ ତାଵତ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଯଯୌ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ସ୍ଥିତ ଏଵ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଖାଇଛି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କର,' ଏବଂ ଚାଲିଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାପ୍ରଭା ଏଠି ଦଢ଼ ହେଇ ରହିଲେ।
ଭକ୍ତଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନା ଵୈ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାଣୁରିଵାଭ୍ଯାଶେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ମାରୁତାଶନଃ
ନିଜ ହାତରେ ଭକ୍ତ ଧରି, ଶିର ଉପରେ ରଖି, ଦଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ନାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ସେ ବାୟୁ ଭକ୍ଷଣ କରି, ଦଢ଼ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ରହିଲେ।
ତସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଯତ୍ନମକରୋଦ୍ଗାଲଵୋ ମୁନିଃ । ଗୌରଵାଦ୍ବହୁମାନାଚ୍ଚ ହାର୍ଦେନ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଗାଳବ ମୁନି, ସମ୍ମାନ, ଗଭୀର ଆଦର ଓ ହୃଦୟର ସ୍ନେହରୁ, ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ପ୍ରচେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଥ ଵର୍ଷଶତେ ପୂର୍ଣେ ଧର୍ମଃ ପୁନରୁପାଗମତ୍। ଵାସିଷ୍ଠଂ ଵେଷମାସ୍ଥାଯ କୌଶିକଂ ଭୋଜନେପ୍ସଯା
ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଧର୍ମ ପୁନର୍ବାର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ରୂପ ଧରି, କୌଶିକଙ୍କୁ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଲେ।