ସୋଽହଂ ପକ୍ଷୈକଦେଶେନ ଵହାମି ତ୍ଵାଂ ଗତକ୍ଲମଃ । ଵିମୃଶ ତ୍ଵଂ ଶନୈସ୍ତାତ କୋଽନ୍ଵତ୍ର ବଲଵାନିତି
ମୁଁ ମୋ ପଖର ଏକ ଅଂଶରେ ତୁମେ ଉଠାଇ ନିଅଁ, କିଛି କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ। ଭଲଭାବେ ଭାବିବା, ପ୍ରିୟ, ଏଠି କେଉଁଉଁଅ ସତ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସ ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଖଗସ୍ଯୋଦର୍କଦାରୁଣମ୍। ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ କ୍ଷୋଭଯଂସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯମୁଵାଚ ରଥଚକ୍ରଭୃତ୍
ଖଗର ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଓ ଅପରିବାର୍ତ୍ତନୀୟ କଥା ଶୁଣି, ରଥଚକ୍ର ଉଠାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି କହିଲେ।
ଗରୁତ୍ମନ୍ମନ୍ଯସେତ୍ମାନଂ ବଲଵନ୍ତଂ ସୁଦୁର୍ବଲମ୍ । ଅଲମସ୍ମତ୍ସମକ୍ଷଂ ତେ ସ୍ତୋତୁମାତ୍ମାନମଣ୍ଡଜ
ଗରୁଡ, ତୁମେ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ। ଆମ ସାମ୍ନାରେ ନିଜକୁ ଗଣ୍ଡିବା ଯଥେଷ୍ଟ। ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ମେ କୃତ୍ସ୍ନମଶକ୍ତଂ ଦେହଧାରଣେ। ଅହମେଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ଵହାମି ତ୍ଵାଂ ଚ ଧାରଯେ
ତିନି ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ଶରୀରକୁ ଉଠାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ଉଠାଇ ରଖୁଛି, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଛି।
ନ ତ୍ଵଂ ଵହସି ମାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ମୋଘଂ ତଵ ଵିକତ୍ଥନମ୍ ।' ଇମଂ ତାଵନ୍ମମୈକଂ ତ୍ଵଂ ବାହୁଂ ସଵ୍ଯେତରଂ ଵହ। ଯଦ୍ଯେନଂ ଧାରଯସ୍ଯେକଂ ସଫଲଂ ତେ ଵିକତ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇ ହାତରେ ଉଠାଇନାହିଁ, ତୁମର ଗର୍ବ ଅପରାପ୍ତ। ଏବେ ମୋର ଏକ ହାତ — ବାମ କିମ୍ବା ଡାହାଣ — ଉଠାଇ ଦେଖ। ଏକ ହାତ ଉଠାଇପାରିଲେ, ତୁମର ଗର୍ବ ତଥ୍ୟ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଧେ ବାହୁଂ ସମାସଜତ୍ । `ଆରୋପିତଂ ସମୁଦ୍ଵୋଢୁଂ ଭାରଂ ତଂ ନାଶକଦ୍ବଲାତ୍ ।' ନିପପାତ ସ ଭାରାର୍ତୋ ଵିହଲୋ ନଷ୍ଟଚେତନଃ
ଏପରି କହି ବିଭୁ ନିଜ ହାତ ଗରୁଡର କାନ୍ଧରେ ରଖିଲେ। ହାତ ରଖାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଗରୁଡ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଭାର ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭାରରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ସ୍ଥିର ହୋଇ ଚେତନା ହରାଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯାଵାନ୍ହି ଭାରଃ କୃତ୍ସ୍ନାଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପର୍ଵତୈଃ ସହ । ଏକସ୍ଯା ଦେହଶାଖାଯାସ୍ତାଵଦ୍ଭାରମମନ୍ଯତ
ପୃଥିବୀ ସହ ପାହାଡ଼ମାନେ ଯେତେ ଭାର, ସେ ସମସ୍ତ ଏକ ଦେହର ଶାଖାରେ ଅନୁଭବ ହେଲା।
ନ ତ୍ଵେନଂ ପୀଡଯାମାସ ବଲେନ ବଲଵତ୍ତରଃ। ତତୋ ହି ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ନ ଵ୍ଯନୀନଶଦଚ୍ଯୁତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କଲେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାତ୍ତାସ୍ଯଃ ସ୍ରସ୍ତକାଯଶ୍ଚ ଵିଚେତା ଵିହ୍ଵଲଃ ଖଗଃ । ମୁମୋଚ ପତ୍ରାଣି ତଦା ଗୁରୁଭାରପ୍ରପୀଡିତଃ
ପକ୍ଷୀ ମୁହଁ ଖୋଲି ରଖି, ଦେହ ଶିଥିଳ ହୋଇ, ଅସ୍ତିର ଓ ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଭାରରେ ଦବି ଯାଇ, ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ଛାଡି ଦେଲା।
ସ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶିରସା ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିନତାସୁତଃ। ଵିଚେତା ଵିହ୍ଵଲୋ ଦୀନଃ କିଂଚିଦ୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବିନତାଙ୍କର ପୁଅ, ଏହି ପକ୍ଷୀ, ଶିର ନମାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅସ୍ତିର ଓ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ, କିଛି ଶବ୍ଦ କହିଲା।
ଭଗଵଁଲ୍ଲୋକସାରସ୍ଯ ସଦୃଶେନ ଵପୁଷ୍ମତା। ଭୁଜେନ ସ୍ଵୈରମୁକ୍ତେନ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ମହୀତଲେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଦୁନିଆର ସାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିର ହାତରେ, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦବି ଗଲି।
କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ମେ ଦେଵ ଵିହ୍ଵଲସ୍ଯାଲ୍ପଚେତସଃ। ବଲଦାହଵିଦଗ୍ଧସ୍ଯ ପକ୍ଷିଣୋ ଧ୍ଵଜଵାସିନଃ
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଅସ୍ତିର ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧିର, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତିର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ଆପଣଙ୍କ ଧ୍ୱଜରେ ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀ; ଦୟା କରି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
ନ ହି ଜ୍ଞାତଂ ବଲଂ ଦେଵ ମଯା ତେ ପରମ ଵିଭୋ। ତେନ ମନ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନୋ ନ ସମଂ ପରୈଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭାବିଥିଲି ମୋର ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ।
ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରସାଦଂ ଵୈ ଗରୁତ୍ମତଃ। ମୈଵଂ ଭୂଯ ଇତି ସ୍ନେହାତ୍ତଦା ଚୈନମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଦୟାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, 'ଏପରି ଆଉ କେବେ ହେବ ନାହିଁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଚିକ୍ଷେପ ସୁମୁଖଂ ଗରୁଡୋରସି। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସହସର୍ପେଣ ଵର୍ତତେ
ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଛାତିକୁ ଛୁଇଲେ; ଏହି ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାଜା, ଗରୁଡ଼ ସର୍ପ ସହିତ ରହୁଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣୁବଲାକ୍ରାନ୍ତୋ ଗର୍ଵନାଶମୁପାଗତଃ। ଗରୁଡୋ ବଲଵାନ୍ରାଜନ୍ଵୈନତେଯୋ ମହାଯଶାଃ
ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦବି ଯାଇ, ବିନତାଙ୍କର ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗରୁଡ଼, ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ଗାନ୍ଧାରେ ଯାଵତ୍ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ରଣେ। ନାସାଦଯସି ତାନ୍ଵୀରାଂସ୍ତାଵଜ୍ଜୀଵସି ପୁତ୍ରକ
ଏହିପରି, ଗାନ୍ଧାରର ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାକ୍ଷାତ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମର ଜୀବନ ଚାଲିବ, ପୁଅ।
ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାଯୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ । ଧନଞ୍ଜଯଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରସୁତୋ ନ ହନ୍ଯାତାଂ ତୁ କଂ ରଣେ
ଭୀମ, ପ୍ରହାର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ—ଯୁଦ୍ଧରେ କେହିକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ଧର୍ମସ୍ତୌ ଚାଶ୍ଵିନାଵୁଭୌ । ଏତେ ଦେଵାସ୍ତ୍ଵଯା କେନ ହେତୁନା ଵୀକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମାଃ
ବିଷ୍ଣୁ, ବାୟୁ, ଶକ୍ର, ଧର୍ମ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ—ତୁମେ କେଉଁ ଦୂର୍ବଳତାରେ ଏହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରିପାରିବ?
ତଦଲଂ ତେ ଵିରୋଧେନ ଶମଂ ଗଚ୍ଛ ନୃପାତ୍ମଜ । ଵାସୁଦେଵେନ ତୀର୍ଥେନ କୁଲଂ ରକ୍ଷିତୁମର୍ହସି
ତୁମର ବିରୋଧ ଯଥେଷ୍ଟ; ଶାନ୍ତି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ରାଜପୁତ୍ର। ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତୁମର ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ନାରଦୋଽଯଂ ମହାତପାଃ । ମାହାତ୍ମ୍ଯସ୍ଯ ତଦା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୋଽଯଂ ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ନାରଦ, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ, ସବୁକିଛି ଦେଖିଥିବା, ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଦେଖିଛନ୍ତି—ଏହି ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନିଶ୍ଵସନ୍ଭୃକୁଟୀମୁଖଃ। ରାଧେଯମଭିସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜହାସ ସ୍ଵନଵତ୍ତଦା
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଭୃକୁଟି ଚେହେରା କରି, ରାଧେୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ।
କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମୃଷେଃ କଣ୍ଵସ୍ଯ ଦୁର୍ମତିଃ । ଊରୁଂ ଗଜକରାକାରଂ ତାଡଯନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କଣ୍ବ ଋଷିଙ୍କର କଥାକୁ ଅପମାନ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବାଳକ ଗଜର ତୁଣ୍ଡ ପରି ଉରୁକୁ ଚାପି, ଏହି କଥା କହିଲା।
ଯଥୈଵେଶ୍ଵରସୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଯଦ୍ଭାଵି ଯା ଚ ମେ ଗତିଃ। ତଥା ମହର୍ଷେ ଵର୍ତାମି କିଂ ପ୍ରଲାପଃ କରିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ମୁଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଯେପରି ଭାଗ୍ୟ ଲେଖାଯାଇଛି, ଯେପରି ମୋର ଗତି, ଏହିପରି ମୁଁ କରୁଛି, ମହାର୍ଷି; ତୁମର କଥା କିଛି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ତତଃ କଣ୍ଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମପଣ୍ଡିତମ୍ । ଯସ୍ମାଦୂକଂ ତାଡଯସି ଊରୌ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ କଣ୍ବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଉରୁକୁ ଚାପିଥିବାରୁ, ମୃତ୍ୟୁ ତୁମର ଉରୁରେ ଆସିବ।'
ଅନର୍ଥେ ଜାତିନିର୍ବନ୍ଧଂ ପରାର୍ଥେ ଲୋଭମୋହିତମ୍। ଅନାର୍ଯକେଷ୍ଵଭିରତଂ ମରଣେ କୃତନିଶ୍ଚଯମ୍
ଅନର୍ଥରେ ଆସକ୍ତ, ଅନ୍ୟର ଲାଭ ପାଇଁ ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ, ଅନାର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା—
ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଦୁଃଖକର୍ତାରଂ ବନ୍ଧୂନାଂ ଶୋକଵର୍ଧନମ୍ । ସୁହୃଦାଂ କ୍ଲେଶଦାତାରଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ହର୍ଷଵର୍ଧନମ୍
ଯେଉଁଜଣେ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଶୋକ ବଢାଇଥାନ୍ତି, ସୁହୃଦ୍ମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢାଇଥାନ୍ତି—
କଥଂ ନୈନଂ ଵିମାର୍ଗସ୍ଥଂ ଵାରଯନ୍ତୀହ ବାନ୍ଧଵାଃ। ସୌହୃଦାଦ୍ଵା ସୁହୃତ୍ସ୍ନିଗ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍ଵା ପିତାମହଃ
ଏହିଠାରେ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନେ କିପରି ଏହି ଭ୍ରଷ୍ଟ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ରୋକି ନାହାନ୍ତି? ସେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ, ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁ ପିତାମହଙ୍କର ଦୟାରୁ ଏହିପରି ହେଉଛି।
ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଯତ୍କ୍ଷମମ୍। ଉକ୍ତଂ ବହୁଵିଧଂ ଚୈଵ ନାରଦେନାପି ତଚ୍ଛୃଣୁ
ପ୍ରଭୁଙ୍କର କଥା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଯଥାଯଥ କଥା, ନାରଦଙ୍କର ବହୁ ପ୍ରକାର ଉପଦେଶ—ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।
ଦୁର୍ଲଭୋ ଵୈ ସୁହୃଚ୍ଛ୍ରୋତା ଦୁର୍ଲଭଶ୍ଚ ହିତଃ ସୁହୃତ୍। ତିଷ୍ଠତେ ହି ସୁହ୍ଯଦ୍ଯତ୍ର ନ ବନ୍ଧୁସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତେ
ସଠିକ୍ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିବା ସୁହୃଦ୍ ଦୁର୍ଲଭ, ଭଲ ଚାହିଁଥିବା ସୁହୃଦ୍ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ସୁହୃଦ୍ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବାନ୍ଧବ ରହିନାହାନ୍ତି।