ଦିଲୀପଃ ଶଙ୍ଖଶୀର୍ଷଶ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିଷ୍କୋଽଥାପରାଜିତଃ । କୌରଵ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ କୁହୁରଃ କୃଶକସ୍ତଥା
ଦିଲୀପ, ଶଂଖଶୀର୍ଷ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍କ, ଅପରାଜିତ, କୌରବ୍ୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କୁହୁର ଏବଂ କୃଶକ — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵିରଜା ଧାରଣଶ୍ଚୈଵ ସୁବାହୁର୍ମୁଖରୋ ଜଯଃ । ବଧିରାନ୍ଧୌ ଵିଶୁଣ୍ଡିଶ୍ଚ ଵିରସଃ ସୁରସସ୍ତଥା
ବିରଜା, ଧାରଣ, ସୁବାହୁ, ମୁଖର, ଜୟ, ବଧିର, ଅନ୍ଧ, ବିଶୁଣ୍ଡି, ବିରସ ଏବଂ ସୁରସ — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ମାତଲେ ପଶ୍ଯ ଯଦ୍ଯତ୍ର କଶ୍ଚିତ୍ତେ ରୋଚତେ ଵରଃ
ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ମାତଲି, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ତୁମେ ଚାହିଁଛ, ଦେଖିବା।
ମାତଲିସ୍ତ୍ଵେକମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସତତଂ ସଂନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ନାରଦଂ ତତ୍ର ପ୍ରୀତିମାନିଵ ଚାଭଵତ୍
ମାତଲି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଏବଂ ଖୁସି ଦେଖାଇଲେ।
ସ୍ଥିତୋ ଯ ଏଷ ପୁରତଃ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯାର୍ଯକସ୍ଯ ତୁ। ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ଦର୍ଶନୀଯଶ୍ଚ କସ୍ଯୈଷ କୁଲନନ୍ଦନଃ
ଆର୍ୟକ କୌରବ୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଯିଏ ଦଢ଼ିଆ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ସେ କେ? ସେ କେଉଁ ପରିବାରର ଗର୍ବ?
କଃ ପିତା ଜନନୀ ଚାସ୍ଯ କତମସ୍ଯୈଷ ଭୋଗିନଃ। ଵଂଶସ୍ଯ କସ୍ଯୈଷ ମହାନ୍କେତୁଭୂତ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ସେଉଁଠାରେ କେଉଁ ନାଗଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ମାଆ? ସେ କେଉଁ ଗୋତ୍ରର? ସେ କେଉଁ ନାଗ ଯାହା ଏଠି ଏକ ମହା ପତାକା ପରି ଦଢ଼ିଆ?
ପ୍ରଣିଧାନେନ ଧୈର୍ଯେଣ ରୂପେଣ ଵଯସା ଚ ମେ। ମନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦେଵର୍ଷେ ଗୁଣକେଶ୍ଯାଃ ପତିର୍ଵରଃ
ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ରୂପ ଏବଂ ବୟସରେ, ଦେବଋଷି, ମୋ ମନ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ; ଗୁଣକେଶୀ ପାଇଁ ଏହି ଭଲ ବର।
ମାତଲିଂ ପ୍ରୀତମନସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁମୁଖଦର୍ଶନାତ୍। ନିଵେଦଯାମାସ ତଦା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଜନ୍ମ କର୍ମ ଚ
ମାତଲିଙ୍କୁ ଖୁସି ଏବଂ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ନାରଦ ତାଙ୍କର ମହିମା, ଜନ୍ମ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣା କଲେ।
ଐରାଵତକୁଲେ ଜାତଃ ସୁମୁଖୋ ନାମ ନାଗରାଟ୍। ଆର୍ଯକସ୍ଯ ମତଃ ପୌତ୍ରୋ ଦୌହିତ୍ରୋ ଵାମନସ୍ଯ ଚ
ଏଇରାବତ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ସୁମୁଖ ନାମକ ନାଗରାଜ; ଆର୍ୟକଙ୍କର ପୋତା ଏବଂ ବାମନଙ୍କର ନାତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଏତସ୍ଯ ହି ପିତା ନାଗଶ୍ଚିକୁରୋ ନାମ ମାତଲେ। ନଚିରାଦ୍ଵୈତନେଯେନ ପଞ୍ଚତ୍ଵମୁପପାଦିତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଚିକୁର ନାମକ ନାଗ, ମାତଲି, ଯିଏ ଗରୁଡଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ ସମୟ ପୂର୍ବରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରୀତମନା ମାତଲିର୍ନାରଦଂ ଵଚଃ । ଏଷ ମେ ରୁଚିତସ୍ତାତ ଜାମାତା ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ମାତଲି ଖୁସି ହୃଦୟରେ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଉତ୍ତମ ନାଗ ମୋର ଜାମାତା ଭାବରେ ପସନ୍ଦ।'
କ୍ରିଯତାମତ୍ର ଯତ୍ନୋ ଵୈ ପ୍ରୀତିମାନସ୍ମ୍ଯନେନ ଵୈ। ଅସ୍ମୈ ନାଗାଯ ଵୈ ଦାତୁଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୁହିତରଂ ମୁନେ
'ଏଠି ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି। ମୁନି, ଏହି ନାଗଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଦିଅ।'
ମାତଲେର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵରାଜଂ ତମାର୍ଯକଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ମାତଲିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ଦେବରାଜ ଆର୍ୟକଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ।
ସୂତୋଽଯଂ ମାତଲିର୍ନାମ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଦଯିତଃ ସୁହୃତ୍। ଶୁଚିଃ ଶୀଲଗୁଣୋପେତସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ବଲୀ
ଏହି ସୂତ ମାତଲି ନାମ, ଶକ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର; ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଗୁଣରେ ଭରିତ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶୂର।
ଶକ୍ରସ୍ଯାଯଂ ସଖା ଚୈଵ ମନ୍ତ୍ରୀ ସାରଥିରେଵ ଚ । ଅଲ୍ପାନ୍ତରପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ଵାସଵେନ ରଣେ ରଣେ
ଏହି ଜଣେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ମନ୍ତ୍ରଦାତା ଏବଂ ରଥଚାଳକ ଭି ଅଟୁଟ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାସବଙ୍କୁ ତୁଳନାରେ ଅଳ୍ପ ଅଧିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଟି ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅଯଂ ହରିସହସ୍ରେଣ ଯୁକ୍ତଂ ଜୈତ୍ରଂ ରଥୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵାସୁରେଷୁ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ମନସୈଵ ନିଯଚ୍ଛତି
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରଥଟି ହଜାରଟି ଘୋଡା ସହ ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଛି, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଏହାକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।
ଅନେନ ଵିଜିତାନଶ୍ଵୈର୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଜଯତି ଵାସଵଃ । ଅନେନ ବଲଭିତ୍ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରହୃତେ ପ୍ରହରତ୍ଯୁତ
ଏହି ରଥ ଦ୍ୱାରା ଭାସବ ନିଜ ହାତରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘୋଡାକୁ ବଶ କରି ଜୟ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ରଥ ସହ ତିନି ପ୍ରଥମେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ।
ଅସ୍ଯ କନ୍ଯା ଵରାରୋହା ରୂପେଣାସଦୃଶୀ ଭୁଵି । ସତ୍ଯଶୀଲଗୁଣୋପେତା ଗୁଣକେଶୀତି ଵିଶ୍ରୁତା
ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତିର ଅଧିକାରୀ, ଭୂମିରେ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିପୁରି, ଗୁଣକେଶୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତସ୍ଯାସ୍ଯ ଯତ୍ନାଚ୍ଚରତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମମରଦ୍ଯୁତେ। ସୁମୁଖୋ ଭଵତଃ ପୌତ୍ରୋ ରୋଚତେ ଦୁହିତୁଃ ପତିଃ
ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟମରେ, ତିନି ତିନି ଲୋକରେ ଚଳାଚଳ କରିବା ସମୟରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ଚମକିବା ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମର ପୌତ୍ର ସୁମୁଖ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାର ପତି ଭାବେ ଭଲ ଲାଗେ।
ଯଦି ତେ ରୋଚତେ ସମ୍ଯଗ୍ଭୁଜଗୋତ୍ତମ ମା ଚିରମ୍ । କ୍ରିଯତାମାର୍ଯକ କ୍ଷିପ୍ରଂ ବୁଦ୍ଧିଃ କନ୍ଯାପରିଗ୍ରହେ
ଯଦି ଏହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ନାଗମାନ୍ୟ, ଦେରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆର୍ଯ୍ୟ, କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୀଘ୍ର କର।
ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁକୁଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯଥା ସ୍ଵାହା ଵିଭାଵସୋଃ । କୁଲେ ତଵ ତଥୈଵାସ୍ତୁ ଗୁଣକେଶୀ ସୁମଧ୍ଯମା
ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରହିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ସହ ସ୍ୱାହା, ସେପରି ତୁମ ଗୋତ୍ରରେ ଗୁଣକେଶୀ ଶୋଭା ପାଉ।
ପୌତ୍ରସ୍ଯାର୍ଥେ ଭଵାଂସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଗୁଣକେଶୀଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛତୁ । ସଦୃଶୀଂ ପ୍ରତିରୂପସ୍ଯ ଵାସଵସ୍ଯ ଶଚୀମିଵ
ତୁମର ପୌତ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଗୁଣକେଶୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର, ତାଙ୍କର ଦୟାଯୋଗ୍ୟ ଅନୁକୂଳ, ଯେପରି ଶଚୀ ଭାସବଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ପିତୃହୀନମପି ହ୍ଯେନଂ ଗୁଣତୋ ଵରଯାମହେ। ବହୁମାନାଚ୍ଚ ଭଵତସ୍ତଥୈଵୈରାଵତସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଜଣେ ପିତାହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦେଖି ଆମେ ଚୟନ କରୁଛୁ। ତୁମେ ଏବଂ ଏଇରାବତଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମର ଅନେକ ସମ୍ମାନ ଅଛି।
ସୁମୁଖସ୍ଯ ଗୁଣୈଶ୍ଚୈଵ ଶୀଲଶୌଚଦମାଦିଭିଃ । ଅଭିଗମ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ କନ୍ଯାମଯଂ ଦାତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ମାତଲିସ୍ତସ୍ଯ ସଂମାନଂ କର୍ତୁମର୍ହୋ ଭଵାନପି
ସୁମୁଖଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ଚରିତ୍ର, ପବିତ୍ରତା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ମୋ କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ମାତଳି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ ତୁ ଦୀନଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ପ୍ରାହ ନାରଦମାର୍ଯକଃ । ଵ୍ରିଯମାଣେ ତଥା ପୌତ୍ରେ ପୁତ୍ରେ ଚ ନିଧନଂ ଗତେ
ତାପରେ, ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଆର୍ଯ୍ୟ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ପୌତ୍ର ଏପରି ଚୟନ ହେଲେ, ଯଦିଓ ମୋ ପୁଅ ଚଳିଗଲା...'।
ମନ୍ଯେ ନୈତଦ୍ବହୁମତଂ ମହର୍ଷେ ଵଚନଂ ତଵ। ସଖା ଶକ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁକ୍ତଃ କସ୍ଯାଯଂ ନେପ୍ସିତୋ ଭଵେତ୍। କାରଣସ୍ଯ ତୁ ଦୌର୍ବଲ୍ଯାଚ୍ଚିନ୍ତଯାମି ମହାମୁନେ
'ମହାର୍ଷି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମର କଥା ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦିଆଯାଇନି। ଶକ୍ରଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କୁ କେଉଁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? କିନ୍ତୁ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ।'
ଅସ୍ଯ ଦେହକରସ୍ତାତ ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଭକ୍ଷିତୋ ଵୈନତେଯେନ ଦୁଃଖାର୍ତାସ୍ତେନ ଵୈ ଵଯମ୍
'ପିତା, ମୋ ପୁଅ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଦେହ ତିଆରି କରିଥିଲେ ଓ ଅତି ଚମକିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଭାଇନତେୟ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଛି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆମେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।'
ପୁନରେଵ ଚ ତେନୋକ୍ତଂ ଵୈନତେଯେନ ଗଚ୍ଛତା । ମାସେନାନ୍ଯେନ ସୁମୁଖଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯ ଇତି ପ୍ରଭୋ
'ଏବଂ ଭାଇନତେୟ ଯିବାବେଳେ କହିଥିଲେ—ଏକ ମାସ ପରେ ମୁଁ ସୁମୁଖଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦେବି, ପ୍ରଭୁ।'
ଧ୍ରୁଵଂ ତଥା ତଦ୍ଭଵିତା ଜାନୀମସ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯମ୍। ତେନ ହର୍ଷଃ ପ୍ରନଷ୍ଟୋ ମେ ସୁପର୍ଣଵଚନେନ ଵୈ
'ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିଛୁ। ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥାରେ ମୋର ଆନନ୍ଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'
ମାତଲିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦେନଂ ବୁଦ୍ଧିରତ୍ର କୃତା ମଯା। ଜାମାତୃଭାଵେନ ଵୃତଃ ସୁମୁଖସ୍ତଵ ପୁତ୍ରଜଃ
ମାତଳି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହି ମାମଲାରେ ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି। ସୁମୁଖ, ତୁମର ପୌତ୍ର, ଜାମାତା ଭାବେ ଚୟନ ହୋଇଛି।'