ଯଦ୍ଯତ୍ର ନ ରୁଚିଃ କାଚିଦେହି ଗଚ୍ଛାଵ ମାତଲେ । ତଂ ନଯିଷ୍ଯାମି ଦେଶଂ ତ୍ଵାଂ ଵରଂ ଯତ୍ରୋପଲପ୍ସ୍ଯସେ
ମାତଳି, ଯଦି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ତୁମ ପସନ୍ଦ ନହୁଏ, ତେବେ ଚଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ ଦେଶକୁ ନେଇଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇପାରିବ।
ଇଦଂ ରସାତଲଂ ନାମ ସପ୍ତମଂ ପୃଥିଵୀତଲମ୍। ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସୁରଭିର୍ମାତା ଗଵାମମୃତସଂଭଵା
ଏହାକୁ ରସାତଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପୃଥିବୀର ସପ୍ତମ ତଳ। ଏଠାରେ ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୋମାତା ସୁରଭି ବସୁଛନ୍ତି।
କ୍ଷରନ୍ତୀ ସତତଂ କ୍ଷୀରଂ ପୃଥିଵୀସାରସଂଭଵମ୍ । ଷଣ୍ଣଂ ରସାନାଂ ସାରେଣ ରସମେକମନୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସଦା ଦୁଧ ଝରାନ୍ତି, ଯାହା ପୃଥିବୀର ସାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଛଅ ରସର ସାର ମିଶି ଏକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରସ ତିଆରି ହୁଏ।
ଅମୃତେନାଭିତୃପ୍ତସ୍ଯ ସାରମୁଦ୍ଗିରତଃ ପୁରା। ପିତାମହସ୍ଯ ଵଦନାଦୁଦତିଷ୍ଠଦନିନ୍ଦିତା
ପୂର୍ବେ, ପିତାମହ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ଯେଉଁ ସାର ବାହାରିଲା, ତାହା ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଝରିଲା ଓ ଏହି ଦୋଷରହିତ ସୁରଭି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଯସ୍ଯାଃ କ୍ଷୀରସ୍ଯ ଧାରାଯା ନିପତନ୍ତ୍ଯା ମହୀତଲେ। ହ୍ରଦଃ କୃତଃ କ୍ଷୀରନିଧିଃ ପଵିତ୍ରଂ ପରମୁଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ଦୁଧର ଧାରା ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ଏକ ହ୍ରଦ ତିଆରି ହେଲା, ଯାହା ଦୁଧର ଭଣ୍ଡାର ଭାବେ ଅତି ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁଷ୍ପିତସ୍ଯେଵ ଫେନେନ ପର୍ଯନ୍ତମନୁଵେଷ୍ଟିତମ୍। ପିବନ୍ତୋ ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଫେନପା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏହି ହ୍ରଦର ପାର୍ଶ୍ୱ ଫେନରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯେପରି ଫୁଲ ଫୁଟିଛି। ଏଠାରେ ମହାମୁନିମାନେ ରହନ୍ତି, ଫେନ ପିଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ଫେନପା ନାମ ତେ ଖ୍ଯାତାଃ ଫେନାହାରାଶ୍ଚ ମାତଲେ। ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତେ ଯେଷାଂ ବିଭ୍ଯତି ଦେଵତାଃ
ମାତଳି, ସେମାନେ 'ଫେନପା' ଭାବେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଫେନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ଯେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଧେନ୍ଵୋଽନ୍ଯା ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାତଲେ। ନିଵସନ୍ତି ଦିଶାଂ ପାଲ୍ଯୋ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୋଦିଶଃସ୍ମ ତାଃ
ମାତଳି, ସୁରଭିଙ୍କ ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ଗାଈ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଧାରଯତେ ସୁରୂପା ନାମ ସୌରଭୀ । ଦକ୍ଷିଣାଂ ହଂସିକା କନାମ ଧାରଯତ୍ଯପରାଂ ଦିଶମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ସୁରୂପା ନାମର ସୌରଭୀ ଧାରଣ କରେ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ହଂସିକା ନାମର କନାମା ଧାରଣ କରେ।
ପଶ୍ଚିମା ଵାରୁଣୀ ଦିକ୍ଚ ଧାର୍ଯତେ ଵୈ ସୁଭଦ୍ରଯା। ମହାନୁଭାଵଯା ନିତ୍ଯଂ ମାତଲେ ଵିଶ୍ଵରୂପଯା
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସୁଭଦ୍ରା, ଯାଁର ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଏବଂ ସେ ସବୁ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେ ଧାରଣ କରେ, ମାତଳି।
ସର୍ଵକାମଦୁଘା ନାମ ଧେନୁର୍ଧାରଯତେ ଦିଶମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ମାତଲେ ଧର୍ମ୍ଯାଂ ତଥୈଲଵିଲସଂଶ୍ରିତାମ୍
ସର୍ବକାମଦୁଘା ନାମର ଗାଈ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଧାରଣ କରେ, ମାତଳି, ଯାଁହା ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ତେଲରେ ଶୋଭିତ।
ଆସାଂ ତ ପଯସା ମିଶ୍ରଂ ପଯୋ ନିର୍ମଥ୍ଯ ସାଗରେ । ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵୈରସୁରସଂହିତୈଃ
ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କର ଦୁଧ ମିଶାଇ ଦୁଧକୁ ସାଗରରେ ମଥାଯାଇଥିଲା, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ମଥାନା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି, ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଏକସাথে।
ଅଦ୍ଧୃତା ଵାରୁଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀରମୃତଂ ଚାପି ମାତଲେ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵାଶ୍ଚାଶ୍ଵରାଜୋ ମଣିରତ୍ନଂ ଚ କୌସ୍ତୁଭମ୍
ବାରୁଣୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମାତଳି; ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମର ଅଶ୍ବରାଜ ଏବଂ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସୁଧାହାରେଷୁ ଚ ସୁଧାଂ ସ୍ଵଧାଭୋଜିଷୁ ଚ ସ୍ଵଧାମ୍। ଅମୃତଂ ଚାମୃତାଶେଷୁ ସୁରଭୀ କ୍ଷରତେ ପଯଃ
ଅମୃତ ଧାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ବହିଥାଏ; ସ୍ୱଧା ଭୋଜନ କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଧା ବହିଥାଏ; ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୌରଭୀ ଦୁଧ ବହାଇଥାଏ।
ଅତ୍ର ଗାଥା ପୁରା ଗୀତା ରସାତଲନିଵାସିଭିଃ । ପୌରାଣୀ ଶ୍ରୂଯତେ ଲୋକେ ଗୀଯତେ ଯା ମନୀଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଗୀତ ପୁରାଣ କାଳରେ ତଳଭୂମିର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଗାଇଥିଲେ; ଏହି ପୌରାଣିକ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜଗତରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗାଇଥାନ୍ତି।
ନ ନାଗଲୋକେ ନ ସ୍ଵର୍ଗେ ନ ଵିମାନେ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ। ପରିଵାସଃ ସୁଖସ୍ତାଦୃକ୍ ରସାତଲତଲେ ଯଥା
ନାଗଲୋକରେ, ସ୍ବର୍ଗରେ କିମ୍ବା ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ନାମର ଦେବତାମାନଙ୍କର ନଗରରେ, ତଳଭୂମିରେ ଥିବା ସୁଖ ରହିବା ଭଳି ସୁଖ କେଉଁଠି ମିଳେନି।
ଇଯଂ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ପୁରୀ ଵାସୁକିପାଲିତା। ଯାଦୃଶୀ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ପୁରୀ ଵର୍ଯାଽମରାଵତୀ
ଏହି ସହରକୁ ଭୋଗବତୀ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଯାଁକୁ ବାସୁକି ରକ୍ଷା କରେ; ଏହି ସହର ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ଅମରାବତୀ ସହର ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଷ ଶେଷଃ ସ୍ଥିତୋ ନାଗୋ ଯେନେଯଂ ଧାର୍ଯତେ ସଦା। ତପସା ଲୋକମୁଖ୍ଯେନ ପ୍ରଭାଵସହିତା ମହୀ
ଏହି ଶେଷ ନାଗ, ଯାଁଠିଏ ଏହି ପୃଥିବୀ ସଦା ଧାରଣ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଥିବା, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ଵେତାଚଲନିଭାକାରୋ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ । ସହସ୍ରଂ ଧାରଯନ୍ମୂର୍ଧ୍ନାଂ ଜ୍ଵାଲାଜିହ୍ଵୋ ମହାବଲଃ
ସେ ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହଜାର, ଜ୍ୱାଳା ପରି ଜିହ୍ୱା ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତି।
ଇହ ନାନାଵିଧାକାରା ନାନାଵିଧଵିଭୂଷଣାଃ। ସୁରସାଯାଃ ସୁତା ନାଗା ନିଵସନ୍ତି ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ଏଠାରେ ସୁରସାଙ୍କ ପୁଅ ନାଗମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ହିନ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ମଣିସ୍ଵସ୍ତିକଚକ୍ରାଙ୍କାଃ କମଣ୍ଡଲୁକଲକ୍ଷଣାଃ। ସହସ୍ରସଂଖ୍ଯା ବଲିନ ସର୍ଵେ ରୌଦ୍ରାଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ମଣି, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଏବଂ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ, କମଣ୍ଡଳୁ ଲକ୍ଷଣରେ, ଏହି ନାଗମାନେ ହଜାର ଗଣନାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସ୍୵ଭାବରେ ଭୟଙ୍କର।
ସହସ୍ରଶିରସଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ପଞ୍ଚଶତାନନାଃ । ଶତଶୀର୍ଷାସ୍ତଥା କେଚିତ୍କେଚିତ୍ରିଶିରସୋଽପି ଚ
କିଛି ନାଗର ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, କିଛି ପାଞ୍ଚଶତ ମୁହଁ, କିଛି ଶତ ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ କିଛି ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଅଛି।
ଦ୍ଵିପଞ୍ଚଶିରସଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ସପ୍ତସୁଖାସ୍ତଥା। ମହାଭୋଗା ମହାକାଯାଃ ପର୍ଵତାଭୋଗଭୋଗିନଃ
କିଛି ପଞ୍ଚାଶି ମୁଣ୍ଡ, କିଛି ସାତ ଶୁଭ ମୁଣ୍ଡ; ସେମାନେ ବଡ଼ ଫଣ ଏବଂ ବଡ଼ ଦେହର ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଫଣ ପାହାଡ଼ ପରି।
ବହୂନୀହ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ନାଗାନାମେକଵଂଶାନାଂ ଯଥାଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତୁ ମେ ଶ୍ରୁଣୁ
ଏଠାରେ ଅନେକ ହଜାର, ଲକ୍ଷ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ନାଗ ଏକ ଗୋତ୍ରର ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଏ, ମୋତେ ଶୁଣ।
ଵାସୁକିସ୍ତକ୍ଷକଶ୍ଚୈଵ କର୍କୋଟକଧନଞ୍ଜଯୌ। କାଲୀଯୋ ନହୁଷଶ୍ଚୈଵ କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ
ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ, କାଳିୟ, ନହୁଷ, କମ୍ବଳ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତର — ଏହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ବାହ୍ଯକୁଣ୍ଡୋ ମଣିର୍ନାଗସ୍ତଥୈଵାପୂରଣଃ ଖଗଃ। ଵାମନଶ୍ଚୈଲପତ୍ରଶ୍ଚ କୁକୁରଃ କୁକୁଣସ୍ତଥା
ବାହ୍ୟକୁଣ୍ଡ, ମଣି, ନାଗ, ଅପୂରଣ, ଖଗ, ବାମନ, ଏଇଲପତ୍ର, କୁକୁର ଏବଂ କୁକୁଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଆର୍ଯକୋ ନନ୍ଦକଶ୍ଚୈଵ ତଥା କଲଶପୋତକୌ । କୈଲାସକଃ ପିଞ୍ଜରକୋ ନାଗଶ୍ଚୈରାଵତସ୍ତଥା
ଆର୍ୟକ, ନନ୍ଦକ, କଳଶପୋତ, କୈଳାସକ, ପିଞ୍ଜରକ, ନାଗ ଏବଂ ଏଇରାବତ — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ।
ସୁମନୋମୁଖୋ ଦଧିମୁଖଃ ଶଙ୍ଖୋ ନନ୍ଦୋପନନ୍ଦକୌ । ଆପ୍ତଃ କୋଟରକଶ୍ଚୈଵ ଶିଖୀ ନିଷ୍ଠୂରିକସ୍ତଥା
ସୁମନୋମୁଖ, ଦଧିମୁଖ, ଶଂଖ, ନନ୍ଦୋପାନନ୍ଦକ, ଆପ୍ତ, କୋଟରକ, ଶିଖୀ ଏବଂ ନିଷ୍ଠୂରିକ — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତିତ୍ତିରିର୍ହସ୍ତିଭଦ୍ରଶ୍ଚ କୁମୁଦୋ ମାଲ୍ଯପିଣ୍ଡକଃ। ଦ୍ଵୌ ପଦ୍ମୌ ପୁଣ୍ଡରୀକଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୋ ମୁଦ୍ଗରପର୍ଣକଃ
ତିତ୍ତିରି, ହସ୍ତିଭଦ୍ର, କୁମୁଦ, ମାଲ୍ୟପିଣ୍ଡକ, ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ମୁଦ୍ଗରପର୍ଣ୍ଣକ — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କରଵୀରଃ ପୀଠରକଃ ସଂଵୃତ୍ତୋ ଵୃତ୍ତ ଏଵ ଚ। ପିଣ୍ଡାରୋ ବିଲ୍ଵପତ୍ରଶ୍ଚ ମୂଷିକାଦଃ ଶିରୀଷକଃ
କରବୀର, ପୀଠରକ, ସଂବୃତ୍ତ, ବୃତ୍ତ, ପିଣ୍ଡାର, ବିଲ୍ବପତ୍ର, ମୂଷିକାଦ ଏବଂ ଶିରୀଷକ — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।