କର୍ମଣା କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚୈତେ ନିର୍ଘୃଣା ଭୋଗିଭୋଜିନଃ । ଜ୍ଞାତିସଙ୍କ୍ଷଯକର୍ତୃତ୍ଵାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ନ ଲଭନ୍ତି ଵୈଃ
ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କାମନାରେ ଲିନ୍ନ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ହୋଇ, ନିଜ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବାରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାମାନି ଚୈଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରାଧାନ୍ଯତଃ ଶ୍ରୃଣୁ । ମାତଲେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମେତଦ୍ଧି କୁଲଂ ଵିଷ୍ଣୁପରିଗ୍ରହମ୍
ମାତଳି, ଏହି ବଂଶର ପ୍ରମୁଖ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଶୁଣ। ଏହି କୁଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିବାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ।
ଦୈଵତଂ ଵିଷ୍ଣୁରେତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ପରାଯଣମ୍ । ହୃଦି ଚୈଷାଂ ସଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସଦା ଗତିଃ
ଏମାନଙ୍କର ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ବସିଥାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ସଦା ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ସୁଵର୍ଣଚୂଡୋ ନାଗାଶୀ ଦାରୁଣଶ୍ଚଣ୍ଡତୁଣ୍ଡକଃ । ଅନିଲଶ୍ଚାନଲଶ୍ଚୈଵ ଵିଶାଲାକ୍ଷୋଽଥ କୁଣ୍ଡଲୀ
ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୂଡ଼, ନାଗାଶୀ, ଦାରୁଣ, ଚଣ୍ଡତୁଣ୍ଡକ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ବିଶାଳାକ୍ଷ୍ୟ ଓ କୁଣ୍ଡଳୀ,
ପଙ୍କଜିଦ୍ଵଜ୍ରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଵୈନତେଯୋଽଥ ଵାମନଃ । ଵାତଵେଗୋ ଦିଶାଚକ୍ଷୁର୍ନିମେଷୋଽନିମିଷସ୍ତଥା
ପଙ୍କଜୀ, ବଜ୍ରବିଷ୍କମ୍ଭ, ବୈନତେୟ, ବାମନ, ବାତବେଗ, ଦିଶାଚକ୍ଷୁ, ନିମେଷ ଓ ଅନିମିଷ,
ତ୍ରିରାଵଃ ସପ୍ତରାଵଶ୍ଚ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଦୀପକସ୍ତଥା । ଦୈତ୍ଯଦ୍ଵୀପଃ ସରିଦ୍ଦ୍ଵୀପଃ ସାରସଃ ପଦ୍ମକେତନଃ
ତ୍ରିରାବ, ସପ୍ତରାବ, ବାଲ୍ମୀକି, ଦୀପକ, ଦୈତ୍ୟଦ୍ୱୀପ, ସରିଦ୍ଦ୍ୱୀପ, ସାରସ ଓ ପଦ୍ମକେତନ,
ସୁମୁଖଶ୍ଚିତ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ଚିତ୍ରବର୍ହସ୍ତଥାଽନଘଃ। ମେଷହୃତ୍କୁମୁଦୋ ଦକ୍ଷଃ ସର୍ପାନ୍ତଃ ସୋମଭୋଜନଃ
ସୁମୁଖ, ଚିତ୍ରକେତୁ, ଚିତ୍ରବର୍ହ, ଅନଘ, ମେଷହୃତ୍, କୁମୁଦ, ଦକ୍ଷ, ସର୍ପାନ୍ତ ଓ ସୋମଭୋଜନ,
ଗୁରୁଭାରଃ କପୋତଶ୍ଚ ସୂର୍ଯନେତ୍ରଶ୍ଚିରାନ୍ତକଃ । ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମା କୁମାରଶ୍ଚ ପରିବର୍ହୋ ହରିସ୍ତଥା
ଗୁରୁଭାର, କପୋତ, ସୂର୍ୟନେତ୍ର, ଚିରାନ୍ତକ, ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମା, କୁମାର, ପରିବର୍ହ ଓ ହରି,
ସୁସ୍ଵରୋ ମଧୁପର୍କଶ୍ଚ ହେମଵର୍ଣସ୍ତଥୈଵ ଚ। ମାଲଯୋ ମାତରିଶ୍ଵା ଚ ନିଶାକରଦିଵାକରୌ
ସୁସ୍ୱର, ମଧୁପର୍କ, ହେମବର୍ଣ୍ଣ, ମାଳୟ, ମାତରିଶ୍ୱା, ନିଶାକର ଓ ଦିବାକର,
ଏତେ ପ୍ରଦେଶମାତ୍ରେଣ ମଯୋକ୍ତା ଗରୁଡାତ୍ମଜାଃ । ପ୍ରାଧାନ୍ଯତସ୍ତେ ଯଶସା କୀର୍ତିତାଃ ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚଯେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଗରୁଡ଼ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ କହାଯାଇଛି।
ଯଦ୍ଯତ୍ର ନ ରୁଚିଃ କାଚିଦେହି ଗଚ୍ଛାଵ ମାତଲେ । ତଂ ନଯିଷ୍ଯାମି ଦେଶଂ ତ୍ଵାଂ ଵରଂ ଯତ୍ରୋପଲପ୍ସ୍ଯସେ
ମାତଳି, ଯଦି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ତୁମ ପସନ୍ଦ ନହୁଏ, ତେବେ ଚଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ ଦେଶକୁ ନେଇଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇପାରିବ।
ଇଦଂ ରସାତଲଂ ନାମ ସପ୍ତମଂ ପୃଥିଵୀତଲମ୍। ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସୁରଭିର୍ମାତା ଗଵାମମୃତସଂଭଵା
ଏହାକୁ ରସାତଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପୃଥିବୀର ସପ୍ତମ ତଳ। ଏଠାରେ ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୋମାତା ସୁରଭି ବସୁଛନ୍ତି।
କ୍ଷରନ୍ତୀ ସତତଂ କ୍ଷୀରଂ ପୃଥିଵୀସାରସଂଭଵମ୍ । ଷଣ୍ଣଂ ରସାନାଂ ସାରେଣ ରସମେକମନୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସଦା ଦୁଧ ଝରାନ୍ତି, ଯାହା ପୃଥିବୀର ସାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଛଅ ରସର ସାର ମିଶି ଏକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରସ ତିଆରି ହୁଏ।
ଅମୃତେନାଭିତୃପ୍ତସ୍ଯ ସାରମୁଦ୍ଗିରତଃ ପୁରା। ପିତାମହସ୍ଯ ଵଦନାଦୁଦତିଷ୍ଠଦନିନ୍ଦିତା
ପୂର୍ବେ, ପିତାମହ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ଯେଉଁ ସାର ବାହାରିଲା, ତାହା ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଝରିଲା ଓ ଏହି ଦୋଷରହିତ ସୁରଭି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଯସ୍ଯାଃ କ୍ଷୀରସ୍ଯ ଧାରାଯା ନିପତନ୍ତ୍ଯା ମହୀତଲେ। ହ୍ରଦଃ କୃତଃ କ୍ଷୀରନିଧିଃ ପଵିତ୍ରଂ ପରମୁଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ଦୁଧର ଧାରା ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ଏକ ହ୍ରଦ ତିଆରି ହେଲା, ଯାହା ଦୁଧର ଭଣ୍ଡାର ଭାବେ ଅତି ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁଷ୍ପିତସ୍ଯେଵ ଫେନେନ ପର୍ଯନ୍ତମନୁଵେଷ୍ଟିତମ୍। ପିବନ୍ତୋ ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଫେନପା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏହି ହ୍ରଦର ପାର୍ଶ୍ୱ ଫେନରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯେପରି ଫୁଲ ଫୁଟିଛି। ଏଠାରେ ମହାମୁନିମାନେ ରହନ୍ତି, ଫେନ ପିଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ଫେନପା ନାମ ତେ ଖ୍ଯାତାଃ ଫେନାହାରାଶ୍ଚ ମାତଲେ। ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତେ ଯେଷାଂ ବିଭ୍ଯତି ଦେଵତାଃ
ମାତଳି, ସେମାନେ 'ଫେନପା' ଭାବେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଫେନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ଯେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଧେନ୍ଵୋଽନ୍ଯା ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାତଲେ। ନିଵସନ୍ତି ଦିଶାଂ ପାଲ୍ଯୋ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୋଦିଶଃସ୍ମ ତାଃ
ମାତଳି, ସୁରଭିଙ୍କ ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ଗାଈ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଧାରଯତେ ସୁରୂପା ନାମ ସୌରଭୀ । ଦକ୍ଷିଣାଂ ହଂସିକା କନାମ ଧାରଯତ୍ଯପରାଂ ଦିଶମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ସୁରୂପା ନାମର ସୌରଭୀ ଧାରଣ କରେ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ହଂସିକା ନାମର କନାମା ଧାରଣ କରେ।
ପଶ୍ଚିମା ଵାରୁଣୀ ଦିକ୍ଚ ଧାର୍ଯତେ ଵୈ ସୁଭଦ୍ରଯା। ମହାନୁଭାଵଯା ନିତ୍ଯଂ ମାତଲେ ଵିଶ୍ଵରୂପଯା
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସୁଭଦ୍ରା, ଯାଁର ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଏବଂ ସେ ସବୁ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେ ଧାରଣ କରେ, ମାତଳି।
ସର୍ଵକାମଦୁଘା ନାମ ଧେନୁର୍ଧାରଯତେ ଦିଶମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ମାତଲେ ଧର୍ମ୍ଯାଂ ତଥୈଲଵିଲସଂଶ୍ରିତାମ୍
ସର୍ବକାମଦୁଘା ନାମର ଗାଈ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଧାରଣ କରେ, ମାତଳି, ଯାଁହା ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ତେଲରେ ଶୋଭିତ।
ଆସାଂ ତ ପଯସା ମିଶ୍ରଂ ପଯୋ ନିର୍ମଥ୍ଯ ସାଗରେ । ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵୈରସୁରସଂହିତୈଃ
ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କର ଦୁଧ ମିଶାଇ ଦୁଧକୁ ସାଗରରେ ମଥାଯାଇଥିଲା, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ମଥାନା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି, ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଏକସাথে।
ଅଦ୍ଧୃତା ଵାରୁଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀରମୃତଂ ଚାପି ମାତଲେ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵାଶ୍ଚାଶ୍ଵରାଜୋ ମଣିରତ୍ନଂ ଚ କୌସ୍ତୁଭମ୍
ବାରୁଣୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମାତଳି; ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମର ଅଶ୍ବରାଜ ଏବଂ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସୁଧାହାରେଷୁ ଚ ସୁଧାଂ ସ୍ଵଧାଭୋଜିଷୁ ଚ ସ୍ଵଧାମ୍। ଅମୃତଂ ଚାମୃତାଶେଷୁ ସୁରଭୀ କ୍ଷରତେ ପଯଃ
ଅମୃତ ଧାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ବହିଥାଏ; ସ୍ୱଧା ଭୋଜନ କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱଧା ବହିଥାଏ; ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୌରଭୀ ଦୁଧ ବହାଇଥାଏ।
ଅତ୍ର ଗାଥା ପୁରା ଗୀତା ରସାତଲନିଵାସିଭିଃ । ପୌରାଣୀ ଶ୍ରୂଯତେ ଲୋକେ ଗୀଯତେ ଯା ମନୀଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଗୀତ ପୁରାଣ କାଳରେ ତଳଭୂମିର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଗାଇଥିଲେ; ଏହି ପୌରାଣିକ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜଗତରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗାଇଥାନ୍ତି।
ନ ନାଗଲୋକେ ନ ସ୍ଵର୍ଗେ ନ ଵିମାନେ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ। ପରିଵାସଃ ସୁଖସ୍ତାଦୃକ୍ ରସାତଲତଲେ ଯଥା
ନାଗଲୋକରେ, ସ୍ବର୍ଗରେ କିମ୍ବା ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ନାମର ଦେବତାମାନଙ୍କର ନଗରରେ, ତଳଭୂମିରେ ଥିବା ସୁଖ ରହିବା ଭଳି ସୁଖ କେଉଁଠି ମିଳେନି।
ଇଯଂ ଭୋଗଵତୀ ନାମ ପୁରୀ ଵାସୁକିପାଲିତା। ଯାଦୃଶୀ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ପୁରୀ ଵର୍ଯାଽମରାଵତୀ
ଏହି ସହରକୁ ଭୋଗବତୀ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଯାଁକୁ ବାସୁକି ରକ୍ଷା କରେ; ଏହି ସହର ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ଅମରାବତୀ ସହର ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଷ ଶେଷଃ ସ୍ଥିତୋ ନାଗୋ ଯେନେଯଂ ଧାର୍ଯତେ ସଦା। ତପସା ଲୋକମୁଖ୍ଯେନ ପ୍ରଭାଵସହିତା ମହୀ
ଏହି ଶେଷ ନାଗ, ଯାଁଠିଏ ଏହି ପୃଥିବୀ ସଦା ଧାରଣ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଥିବା, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ଵେତାଚଲନିଭାକାରୋ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ । ସହସ୍ରଂ ଧାରଯନ୍ମୂର୍ଧ୍ନାଂ ଜ୍ଵାଲାଜିହ୍ଵୋ ମହାବଲଃ
ସେ ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହଜାର, ଜ୍ୱାଳା ପରି ଜିହ୍ୱା ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତି।
ଇହ ନାନାଵିଧାକାରା ନାନାଵିଧଵିଭୂଷଣାଃ। ସୁରସାଯାଃ ସୁତା ନାଗା ନିଵସନ୍ତି ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ଏଠାରେ ସୁରସାଙ୍କ ପୁଅ ନାଗମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ହିନ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି।