ଜଲଦାଭାଂସ୍ତଥା ଶୈଲାଂସ୍ତୋଯପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ । କାମପୁଷ୍ପଫଲାଂଶ୍ଚାପି ପାଦପାନ୍କାପଚାରିଣଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ମେଘ, ପାଣିର ଝରଣା ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ଚାହିଦା ମୁତାବକ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ।
ମାତଲେ କଶ୍ଚିଦତ୍ରାପି ରୁଚିରସ୍ତେ ଵରୋ ଭଵେତ୍ । ଅଥଵାଽନ୍ଯାଂ ଦିଶଂ ଭୂମେର୍ଗଚ୍ଛାଵ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ମାତଲି, ଏଠାରେ କିଛି ତୁମ ପସନ୍ଦ ହେଲେ ନେଇପାର; ନାହିଁଲେ, ଚାହୁଁଥିଲେ ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚଳିଯିବା ।
ମାତଲିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦେନଂ ଭାଷମାଣଂ ତଥାଵିଧମ୍ । ଦେଵର୍ଷେ ନୈଵ ମେ କାର୍ଯଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ମାତଲି ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ଦେବୃଷି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ ।'
ନିତ୍ଯାନୁଷକ୍ତଵୈରା ହି ଭ୍ରାତରୋ ଦେଵଦାନଵାଃ । ପରପକ୍ଷେଣ ସଂବନ୍ଧଂ ରୋଚଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କଥମ୍
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭାଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ବିରୋଧରେ ରହନ୍ତି; ମୁଁ କିପରି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଚାହିବି?
ଅନ୍ଯତ୍ର ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନାର୍ହାମି ଦାନଵାନ୍ । ଜାନାମି ତଵ ଚାତ୍ମାନଂ ହିଂସାତ୍ମକମନଂ ତଥା
ଆସ, ଆମେ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଚଳିଯିବା; ମୁଁ ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମର ସ୍ଵଭାବ ହିଂସାପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଅଯଂ ଲୋକଃ ସୁପର୍ଣାନାଂ ପକ୍ଷିଣାଂ ପନ୍ନଗାଶିନାମ୍ । ଵିକ୍ରମେ ଗମନେ ଭାରେ ନୈଷାମସ୍ତି ପରିଶ୍ରମଃ
ଏହି ଲୋକ ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସାପ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର; ସେମାନେ ଶକ୍ତି, ଗତି ଓ ଭାର ଉଠାଇବାରେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଵୈନତେଯସୁତୈଃ ସୂତ ପଙ୍ଭିସ୍ତତମିଦଂ କୁଲମ୍ । ସୁମୁଖେନ ସୁନାମ୍ନା ଚ ସୁନେତ୍ରେଣ ସୁଵର୍ଚସା
ସାରଥି, ଏହି କୁଳ ଭରିଛି ବିନତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ — ସୁମୁଖ, ସୁନାମ୍ନା, ସୁନେତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚସ ।
ସୁରୁଚା ପକ୍ଷିରାଜେନ ସୁବଲେନ ଚ ମାତଲେ। ଵର୍ଧିତାନି ପ୍ରସୃତ୍ଯା ଵୈ ଵିନାତାକୁଲକର୍ତୃଭିଃ
ମାତଲି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ସୁରୁଚା ଓ ସୁବଳ ଦ୍ୱାରା, ବିନତା କୁଳର ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ଏହି ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି ।
ପକ୍ଷିରାଜାଭିଜାତ୍ଯାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ। କଶ୍ଯପସ୍ଯ ତତୋ ଵଂଶେ ଜାତୈର୍ଭୂତିଵିଵର୍ଧନୈଃ
ପକ୍ଷୀରାଜ ଜନ୍ମାନ୍ତର ଶତ ଶତ ହଜାର ହଜାର ପକ୍ଷୀ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ଶ୍ରୀରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି ।
ସର୍ଵେ ହ୍ଯେତେ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣାଃ । ସର୍ଵେ ଶ୍ରିଯମଭୀପ୍ସନ୍ତୋ ଧାରଯନ୍ତି ବଲାନ୍ଯୁତ
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ଧନ ଆଶା କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।
କର୍ମଣା କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚୈତେ ନିର୍ଘୃଣା ଭୋଗିଭୋଜିନଃ । ଜ୍ଞାତିସଙ୍କ୍ଷଯକର୍ତୃତ୍ଵାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ନ ଲଭନ୍ତି ଵୈଃ
ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କାମନାରେ ଲିନ୍ନ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ହୋଇ, ନିଜ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବାରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାମାନି ଚୈଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରାଧାନ୍ଯତଃ ଶ୍ରୃଣୁ । ମାତଲେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମେତଦ୍ଧି କୁଲଂ ଵିଷ୍ଣୁପରିଗ୍ରହମ୍
ମାତଳି, ଏହି ବଂଶର ପ୍ରମୁଖ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଶୁଣ। ଏହି କୁଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିବାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ।
ଦୈଵତଂ ଵିଷ୍ଣୁରେତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ପରାଯଣମ୍ । ହୃଦି ଚୈଷାଂ ସଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସଦା ଗତିଃ
ଏମାନଙ୍କର ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ବସିଥାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ସଦା ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ସୁଵର୍ଣଚୂଡୋ ନାଗାଶୀ ଦାରୁଣଶ୍ଚଣ୍ଡତୁଣ୍ଡକଃ । ଅନିଲଶ୍ଚାନଲଶ୍ଚୈଵ ଵିଶାଲାକ୍ଷୋଽଥ କୁଣ୍ଡଲୀ
ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୂଡ଼, ନାଗାଶୀ, ଦାରୁଣ, ଚଣ୍ଡତୁଣ୍ଡକ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ବିଶାଳାକ୍ଷ୍ୟ ଓ କୁଣ୍ଡଳୀ,
ପଙ୍କଜିଦ୍ଵଜ୍ରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଵୈନତେଯୋଽଥ ଵାମନଃ । ଵାତଵେଗୋ ଦିଶାଚକ୍ଷୁର୍ନିମେଷୋଽନିମିଷସ୍ତଥା
ପଙ୍କଜୀ, ବଜ୍ରବିଷ୍କମ୍ଭ, ବୈନତେୟ, ବାମନ, ବାତବେଗ, ଦିଶାଚକ୍ଷୁ, ନିମେଷ ଓ ଅନିମିଷ,
ତ୍ରିରାଵଃ ସପ୍ତରାଵଶ୍ଚ ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଦୀପକସ୍ତଥା । ଦୈତ୍ଯଦ୍ଵୀପଃ ସରିଦ୍ଦ୍ଵୀପଃ ସାରସଃ ପଦ୍ମକେତନଃ
ତ୍ରିରାବ, ସପ୍ତରାବ, ବାଲ୍ମୀକି, ଦୀପକ, ଦୈତ୍ୟଦ୍ୱୀପ, ସରିଦ୍ଦ୍ୱୀପ, ସାରସ ଓ ପଦ୍ମକେତନ,
ସୁମୁଖଶ୍ଚିତ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ଚିତ୍ରବର୍ହସ୍ତଥାଽନଘଃ। ମେଷହୃତ୍କୁମୁଦୋ ଦକ୍ଷଃ ସର୍ପାନ୍ତଃ ସୋମଭୋଜନଃ
ସୁମୁଖ, ଚିତ୍ରକେତୁ, ଚିତ୍ରବର୍ହ, ଅନଘ, ମେଷହୃତ୍, କୁମୁଦ, ଦକ୍ଷ, ସର୍ପାନ୍ତ ଓ ସୋମଭୋଜନ,
ଗୁରୁଭାରଃ କପୋତଶ୍ଚ ସୂର୍ଯନେତ୍ରଶ୍ଚିରାନ୍ତକଃ । ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମା କୁମାରଶ୍ଚ ପରିବର୍ହୋ ହରିସ୍ତଥା
ଗୁରୁଭାର, କପୋତ, ସୂର୍ୟନେତ୍ର, ଚିରାନ୍ତକ, ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମା, କୁମାର, ପରିବର୍ହ ଓ ହରି,
ସୁସ୍ଵରୋ ମଧୁପର୍କଶ୍ଚ ହେମଵର୍ଣସ୍ତଥୈଵ ଚ। ମାଲଯୋ ମାତରିଶ୍ଵା ଚ ନିଶାକରଦିଵାକରୌ
ସୁସ୍ୱର, ମଧୁପର୍କ, ହେମବର୍ଣ୍ଣ, ମାଳୟ, ମାତରିଶ୍ୱା, ନିଶାକର ଓ ଦିବାକର,
ଏତେ ପ୍ରଦେଶମାତ୍ରେଣ ମଯୋକ୍ତା ଗରୁଡାତ୍ମଜାଃ । ପ୍ରାଧାନ୍ଯତସ୍ତେ ଯଶସା କୀର୍ତିତାଃ ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚଯେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଗରୁଡ଼ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ କହାଯାଇଛି।
ଯଦ୍ଯତ୍ର ନ ରୁଚିଃ କାଚିଦେହି ଗଚ୍ଛାଵ ମାତଲେ । ତଂ ନଯିଷ୍ଯାମି ଦେଶଂ ତ୍ଵାଂ ଵରଂ ଯତ୍ରୋପଲପ୍ସ୍ଯସେ
ମାତଳି, ଯଦି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ତୁମ ପସନ୍ଦ ନହୁଏ, ତେବେ ଚଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ ଦେଶକୁ ନେଇଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇପାରିବ।
ଇଦଂ ରସାତଲଂ ନାମ ସପ୍ତମଂ ପୃଥିଵୀତଲମ୍। ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସୁରଭିର୍ମାତା ଗଵାମମୃତସଂଭଵା
ଏହାକୁ ରସାତଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପୃଥିବୀର ସପ୍ତମ ତଳ। ଏଠାରେ ଅମୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୋମାତା ସୁରଭି ବସୁଛନ୍ତି।
କ୍ଷରନ୍ତୀ ସତତଂ କ୍ଷୀରଂ ପୃଥିଵୀସାରସଂଭଵମ୍ । ଷଣ୍ଣଂ ରସାନାଂ ସାରେଣ ରସମେକମନୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସଦା ଦୁଧ ଝରାନ୍ତି, ଯାହା ପୃଥିବୀର ସାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଛଅ ରସର ସାର ମିଶି ଏକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରସ ତିଆରି ହୁଏ।
ଅମୃତେନାଭିତୃପ୍ତସ୍ଯ ସାରମୁଦ୍ଗିରତଃ ପୁରା। ପିତାମହସ୍ଯ ଵଦନାଦୁଦତିଷ୍ଠଦନିନ୍ଦିତା
ପୂର୍ବେ, ପିତାମହ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ସେଠାରୁ ଯେଉଁ ସାର ବାହାରିଲା, ତାହା ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଝରିଲା ଓ ଏହି ଦୋଷରହିତ ସୁରଭି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଯସ୍ଯାଃ କ୍ଷୀରସ୍ଯ ଧାରାଯା ନିପତନ୍ତ୍ଯା ମହୀତଲେ। ହ୍ରଦଃ କୃତଃ କ୍ଷୀରନିଧିଃ ପଵିତ୍ରଂ ପରମୁଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ଦୁଧର ଧାରା ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ଏକ ହ୍ରଦ ତିଆରି ହେଲା, ଯାହା ଦୁଧର ଭଣ୍ଡାର ଭାବେ ଅତି ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁଷ୍ପିତସ୍ଯେଵ ଫେନେନ ପର୍ଯନ୍ତମନୁଵେଷ୍ଟିତମ୍। ପିବନ୍ତୋ ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଫେନପା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏହି ହ୍ରଦର ପାର୍ଶ୍ୱ ଫେନରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯେପରି ଫୁଲ ଫୁଟିଛି। ଏଠାରେ ମହାମୁନିମାନେ ରହନ୍ତି, ଫେନ ପିଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ଫେନପା ନାମ ତେ ଖ୍ଯାତାଃ ଫେନାହାରାଶ୍ଚ ମାତଲେ। ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତେ ଯେଷାଂ ବିଭ୍ଯତି ଦେଵତାଃ
ମାତଳି, ସେମାନେ 'ଫେନପା' ଭାବେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଫେନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ଯେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଧେନ୍ଵୋଽନ୍ଯା ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାତଲେ। ନିଵସନ୍ତି ଦିଶାଂ ପାଲ୍ଯୋ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୋଦିଶଃସ୍ମ ତାଃ
ମାତଳି, ସୁରଭିଙ୍କ ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ଗାଈ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଧାରଯତେ ସୁରୂପା ନାମ ସୌରଭୀ । ଦକ୍ଷିଣାଂ ହଂସିକା କନାମ ଧାରଯତ୍ଯପରାଂ ଦିଶମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ସୁରୂପା ନାମର ସୌରଭୀ ଧାରଣ କରେ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ହଂସିକା ନାମର କନାମା ଧାରଣ କରେ।
ପଶ୍ଚିମା ଵାରୁଣୀ ଦିକ୍ଚ ଧାର୍ଯତେ ଵୈ ସୁଭଦ୍ରଯା। ମହାନୁଭାଵଯା ନିତ୍ଯଂ ମାତଲେ ଵିଶ୍ଵରୂପଯା
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସୁଭଦ୍ରା, ଯାଁର ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଏବଂ ସେ ସବୁ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେ ଧାରଣ କରେ, ମାତଳି।