ଯତ୍ରତତ୍ରଶଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଯେନକେନଚିଦାଶିତଃ। ଯେନକେନଚିଦାଚ୍ଛନ୍ନଃ ସ ଗୋଵ୍ରତ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଭଳି ଶୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଭଳି ଖାଏ, ଯେଉଁଭଳି ଢାକିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଗୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ପଶ୍ଯ ଯଦ୍ଯତ୍ର ତେ କଶ୍ଚିଦ୍ରୋଚତେ ଗୁଣତୋ ଵରଃ । ଵରଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ଗତ୍ଵା ଯତ୍ନମାସ୍ଥାଯ ମାତଲେ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଯଦି କାହାକୁ ଭଲପାଅଛ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଗୁଣ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ପ୍ରୟାସ କରି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବାଛିବି, ମାତଳି ।
ଅଣ୍ଡମେତଞ୍ଜଲେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା । ଆପ୍ରଜାନାଂ ନିସର୍ଗାଦ୍ଵୈ ନୋଦ୍ଭିଦ୍ଯତି ନ ସର୍ପତି
ଏହି ଡାଣ୍ଡାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଡିମ୍ବଟି ଶ୍ରୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ନିଜ ଗୁଣରୁ, ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଛାଡି, ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ, ଗଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ ।
ନାସ୍ଯ ଜାତିଂ ନିସର୍ଗଂ ଵା କଥ୍ଯମାନଂ ଶ୍ରୃଣୋମି ଵୈ। ପିତରଂ ମାତରଂ ଚାପି ନାସ୍ଯ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ
ଏହାର ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ କେହି କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି, ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ । ଏହାର ବାପା କିମ୍ବା ମାଆ କିଏ ମଧ୍ୟ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି ।
ଅତଃ କିଲ ମହାନଗ୍ନିରନ୍ତକାଲେ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ମାତଲେ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏହିଠାରୁ ଶେଷ ବେଳେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା କୁହାଯାଏ, ମାତଳି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ, ଦହିଦେବ ।
ମାତଲିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯାଥ ଭାଷିତମ୍ । ନ ମେଽତ୍ର ରୋଚତେ କଶ୍ଚିଦନ୍ଯତୋ ଵ୍ରଜ ମାଚିରମ୍
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମାତଳି କହିଲେ, 'ଏଠାରେ କେହି ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯାଅ ।'
ହିରଣ୍ଯପୁରମିତ୍ଯେତତ୍ଖ୍ଯାତଂ ପୁରଵରଂ ମହତ୍। ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ମାଯାଶତଵିଚାରିଣାମ୍
ଏହା ହେଉଛି ହିରଣ୍ୟପୁର ନାମର ବଡ଼ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର, ଯାହା ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ, ଶତଶଃ ମାୟା କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଧିକାର କରନ୍ତି ।
ଅନଲ୍ପେନ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ମଯେନ ମନସା ସୃଷ୍ଟଂ ପାତାଲତଲମାଶ୍ରିତମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଟିକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ମାୟା ମନରେ ଭାବିଥିଲେ, ଏହା ପାତାଳର ଗଭୀରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଅତ୍ର ମାଯାସହସ୍ରାଣି ଵଵିକୁର୍ଵାଣା ମହୌଜସଃ । ଦାନଵା ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ଶୂରା ଦତ୍ତଵରାଃ ପୁରା
ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଁ, ହଜାର ହଜାର ମାୟା କଳା କରି, ପୂର୍ବେ ବସିଥିଲେ ।
ନୈତେ ଶକ୍ରେଣ ନାନ୍ଯେନ ଯମେନ ଵରୁଣେନ ଵା। ଶକ୍ଯନ୍ତେ ଵଶମାନେତୁଂ ତଥୈଵ ଧନଦେନ ଚ
ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି, ଯମ, ବରୁଣ କିମ୍ବା ଧନଦେବତା ମଧ୍ୟ, କେହି ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଅସୁରାଃ କାଲଖଞ୍ଜାଶ୍ଚ ତଥା ଵୁଷ୍ଣୁପଦୋଦ୍ଭଵାଃ । ନୈର୍ଋତା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପାଦୋଦ୍ଭଵାଶ୍ଚ ଯେ
ଏଠାରେ ଅସୁର, କାଳକଞ୍ଜ ଭଳି ଲଙ୍ଗଡ଼ା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନୈୃତ, ଯାତୁଧାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହନ୍ତି ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ଭୀମଵେଗାଶ୍ଚ ଵାତଵେଗପରାକ୍ରମାଃ । ମାଯାଵୀର୍ଯୋପସଂପନ୍ନା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମାତଲେ
ଏଠାରେ, ମାତଳି, ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ତ୍ୱରା, ପବନ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାୟା ଓ ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ନିଵାତକଵଚା ନାମ ଦାନଵା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ । ଜାନାସି ଚ ଯଥା ଶକ୍ରୋ ନୈତାଞ୍ଶକ୍ରୋତି ବାଧିତୁଂ
ନିବାତକବଚ ନାମର ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର । ତୁମେ ଜାଣିଛ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କେବେ ବଶ କରିପାରିନାହାନ୍ତି ।
ବହୁଶୋ ମାତଲେ ତ୍ଵଂ ଚ ତଵ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଗୋମୁଖଃ । ନିର୍ଭଗ୍ନୋ ଦେଵରାଜଶ୍ଚ ସହପୁତ୍ରଃ ଶଚୀପତିଃ
ମାତଲି, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ପୁଅ ଗୋମୁଖ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ ଅନେକଥର ପରାଜିତ ହୋଇଛ ।
ପଶ୍ଯ ଵେଶ୍ମାନି ରୌକ୍ମାଣି ମାତଲେ ରାଜତାନି ଚ । କର୍ମଣା ଵିଧିଯୁକ୍ତେନ ଯୁକ୍ତାନ୍ଯୁପଗତାନି ଚ
ମାତଲି, ଏହି ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଅଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, ଯାହା ନିୟମ ମାନି କାମ କରି ଲୋକେ ପାଇଛନ୍ତି ।
ଵୈଦୂର୍ଯମଣିଚିତ୍ରାଣି ପ୍ରଵାଲରୁଚିରାଣି ଚ । ଅର୍କସ୍ଫଟିକଶୁଭ୍ରାଣି ଵଜ୍ରସାରୋଞ୍ଜ୍ଵଲାନି ଚ
ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି, ରଙ୍ଗିନ ପ୍ରବାଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ହୀରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ପାର୍ଥିଵାନୀଵ ଚାଭାସ୍ତି ପଦ୍ମରାଗମଯାନି ଚ। ଶୈଲାନୀଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦାରଵାଣୀଵ ଚାପ୍ଯୁତ
କିଛି ଅଟାଳିକା ପୃଥିବୀର ରାଜମହଳ ଭଳି ଚମକୁଛି, କିଛି ପଦ୍ମରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି, କିଛି ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଆଉ କିଛି କାଠରେ ତିଆରି ଲାଗୁଛି ।
ସୂର୍ଯରୂପାଣି ଚାଭାନ୍ତି ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଦୃଶାନି ଚ । ମଣିଜାଲଵିଚିତ୍ରାଣି ପ୍ରାଂଶୂନି ନିବିଡାନି ଚ
କିଛି ଘର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କିଛି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ, ଘନ ଏବଂ ମଣିର ଜାଳରେ ଶୋଭିତ ।
ନୈତାନି ଶକ୍ଯଂ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁ ରୂପତୋ ଦ୍ରଵ୍ଯତସ୍ତଥା । ଗୁଣତଶ୍ଚୈଵ ସିଦ୍ଧାନି ପ୍ରମାଣଗୁଣଵନ୍ତି ଚ
ଏହି ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ଆକୃତି କିମ୍ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଗୁଣରେ ସିଦ୍ଧ, ମାପ ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଆକ୍ରୀଡାନ୍ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ତଥୈଵ ଶଯନାନ୍ଯୁତ । ରତ୍ନଵନ୍ତି ମହାର୍ହାଣି ଭାଜନାନ୍ଯାସନାନି ଚ
ଦାନବମାନଙ୍କର ଖେଳ କ୍ଷେତ୍ର, ଶୟନାଗାର, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଲଗା ଭାଜନ ଓ ଆସନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ।
ଜଲଦାଭାଂସ୍ତଥା ଶୈଲାଂସ୍ତୋଯପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ । କାମପୁଷ୍ପଫଲାଂଶ୍ଚାପି ପାଦପାନ୍କାପଚାରିଣଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ମେଘ, ପାଣିର ଝରଣା ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ଚାହିଦା ମୁତାବକ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ।
ମାତଲେ କଶ୍ଚିଦତ୍ରାପି ରୁଚିରସ୍ତେ ଵରୋ ଭଵେତ୍ । ଅଥଵାଽନ୍ଯାଂ ଦିଶଂ ଭୂମେର୍ଗଚ୍ଛାଵ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ମାତଲି, ଏଠାରେ କିଛି ତୁମ ପସନ୍ଦ ହେଲେ ନେଇପାର; ନାହିଁଲେ, ଚାହୁଁଥିଲେ ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚଳିଯିବା ।
ମାତଲିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦେନଂ ଭାଷମାଣଂ ତଥାଵିଧମ୍ । ଦେଵର୍ଷେ ନୈଵ ମେ କାର୍ଯଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ମାତଲି ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ଦେବୃଷି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ ।'
ନିତ୍ଯାନୁଷକ୍ତଵୈରା ହି ଭ୍ରାତରୋ ଦେଵଦାନଵାଃ । ପରପକ୍ଷେଣ ସଂବନ୍ଧଂ ରୋଚଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କଥମ୍
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭାଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ବିରୋଧରେ ରହନ୍ତି; ମୁଁ କିପରି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଚାହିବି?
ଅନ୍ଯତ୍ର ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନାର୍ହାମି ଦାନଵାନ୍ । ଜାନାମି ତଵ ଚାତ୍ମାନଂ ହିଂସାତ୍ମକମନଂ ତଥା
ଆସ, ଆମେ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଚଳିଯିବା; ମୁଁ ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମର ସ୍ଵଭାବ ହିଂସାପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଅଯଂ ଲୋକଃ ସୁପର୍ଣାନାଂ ପକ୍ଷିଣାଂ ପନ୍ନଗାଶିନାମ୍ । ଵିକ୍ରମେ ଗମନେ ଭାରେ ନୈଷାମସ୍ତି ପରିଶ୍ରମଃ
ଏହି ଲୋକ ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସାପ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର; ସେମାନେ ଶକ୍ତି, ଗତି ଓ ଭାର ଉଠାଇବାରେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଵୈନତେଯସୁତୈଃ ସୂତ ପଙ୍ଭିସ୍ତତମିଦଂ କୁଲମ୍ । ସୁମୁଖେନ ସୁନାମ୍ନା ଚ ସୁନେତ୍ରେଣ ସୁଵର୍ଚସା
ସାରଥି, ଏହି କୁଳ ଭରିଛି ବିନତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ — ସୁମୁଖ, ସୁନାମ୍ନା, ସୁନେତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚସ ।
ସୁରୁଚା ପକ୍ଷିରାଜେନ ସୁବଲେନ ଚ ମାତଲେ। ଵର୍ଧିତାନି ପ୍ରସୃତ୍ଯା ଵୈ ଵିନାତାକୁଲକର୍ତୃଭିଃ
ମାତଲି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ସୁରୁଚା ଓ ସୁବଳ ଦ୍ୱାରା, ବିନତା କୁଳର ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ଏହି ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି ।
ପକ୍ଷିରାଜାଭିଜାତ୍ଯାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ। କଶ୍ଯପସ୍ଯ ତତୋ ଵଂଶେ ଜାତୈର୍ଭୂତିଵିଵର୍ଧନୈଃ
ପକ୍ଷୀରାଜ ଜନ୍ମାନ୍ତର ଶତ ଶତ ହଜାର ହଜାର ପକ୍ଷୀ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ଶ୍ରୀରେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି ।
ସର୍ଵେ ହ୍ଯେତେ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣାଃ । ସର୍ଵେ ଶ୍ରିଯମଭୀପ୍ସନ୍ତୋ ଧାରଯନ୍ତି ବଲାନ୍ଯୁତ
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ଧନ ଆଶା କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।