ଅତ୍ରାଦିତ୍ଯୋ ହଯଶିରାଃ କାଲେ ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି । ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ସୁଵର୍ଣାଖ୍ଯୋ ଵାଗ୍ଭିରାପୂରଯଞ୍ଜଗତ୍
ଏଠାରେ, ହୟଶିରା ନାମକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାମରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଯସ୍ମାଦଲଂ ସମସ୍ତାସ୍ତାଃ ପତନ୍ତି ଜଲମୂର୍ତଯଃ । ତସ୍ମାତ୍ପାତାଲମିତ୍ଯେଵ ଖ୍ଯାଯତେ ପୁରମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଳର ରୂପ ପୃଥିବୀକୁ ଝରିପଡ଼େ; ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ସହରଟିକୁ ପାତାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଐରାଵଣୋଽସ୍ମାତ୍ସଲିଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଜଗତୋ ହିତଃ । ମେଘେଷ୍ଵାମୁଞ୍ଚତେ ଶୀତଂ ଯନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଵର୍ଷତି
ଏଠାରୁ ଏଇରାବତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ, ଜଳ ନେଇ ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମହାଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ରୂପେ ପୃଥିବୀରେ ପକାନ୍ତି।
ଐରାଵତୋ ନାଗରାଜୋ ଵାମନଃ କୁମୁଦୋଽଞ୍ଜନଃ । ପ୍ରସୂତାଃ ସୁପ୍ରତୀକସ୍ଯ ଵଂଶେ ଵାରଣସତ୍ତମାଃ
ଏଇରାବତ, ନାଗମାନଙ୍କ ରାଜା, ବାମନ, କୁମୁଦ, ଅଞ୍ଜନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀମାନେ ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ନାନାଵିଧାକାରାସ୍ତିମଯୋ ନୈକରୂପିଣଃ । ଅପ୍ସୁ ସୋମପ୍ରଭାଂ ପୀତ୍ଵା ଵସନ୍ତି ଜଲଚାରିଣଃ
ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ରୂପର ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ, ମେଘ ଭଳି ଅନେକ ଆକୃତିରେ ଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ପାଣିରେ ରହି, ସୋମ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ପିଇଥାନ୍ତି ।
ଅତ୍ର ସୂର୍ଯାଂଶୁଭିର୍ଭିନ୍ନାଃ ପାତାଲତଲମାଶ୍ରିତାଃ । ମୃତା ହି ଦିଵସେ ସୂତ ପୁନର୍ଜୀଵନ୍ତି ଵୈ ନିଶି
ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ବିଭିନ୍ନ ହୋଇ, ପାତାଳର ଗଭୀରତାରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଦିନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ରାତିରେ ପୁନି ବଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ହେ ସାରଥି ।
ଉଦଯନ୍ନିତ୍ଯଶଶ୍ଚାତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ରଶ୍ମିବାହୁଭିଃ । ଅମୃତଂ ସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଂଜୀଵଯତିଦେହିନଃ
ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସଦା ଉଦୟ ହୁଏ, ତାଙ୍କର କିରଣ ହାତ ଭଳି ପ୍ରସାରିତ । ସେ ଅମୃତ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାହାର ସମ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଅତ୍ର ତେଽଧର୍ମନିରତା ବଦ୍ଧାଃ କାଲେନ ପୀଡିତାଃ । ଦୈତେଯା ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ଵାସଵେନ ହୃତଶ୍ରିଯଃ
ଏଠାରେ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ଥିବା, କାଳରେ ବନ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ବିଦ୍ରାହୀ ଇନ୍ଦ୍ର ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ ।
ଅତ୍ର ଭୂତପତିର୍ନାମ ସର୍ଵଭୂତମହେଶ୍ଵରଃ । ଭୂତଯେ ସର୍ଵଭୂତାନାମଚରତ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମହାଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ଅତ୍ର ଗୋଵ୍ରତିନୋ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାମ୍ନାଯକର୍ଶିତାଃ । ତ୍ଯକ୍ତପ୍ରାଣା ଜିତସ୍ଵର୍ଗା ନିଵସନ୍ତି ମହର୍ଷଯଃ
ଏଠାରେ ଗୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଲିନ, ବେଦ ପାଠରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଜୟ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାର୍ଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ଯତ୍ରତତ୍ରଶଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଯେନକେନଚିଦାଶିତଃ। ଯେନକେନଚିଦାଚ୍ଛନ୍ନଃ ସ ଗୋଵ୍ରତ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଭଳି ଶୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଭଳି ଖାଏ, ଯେଉଁଭଳି ଢାକିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଗୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ପଶ୍ଯ ଯଦ୍ଯତ୍ର ତେ କଶ୍ଚିଦ୍ରୋଚତେ ଗୁଣତୋ ଵରଃ । ଵରଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ଗତ୍ଵା ଯତ୍ନମାସ୍ଥାଯ ମାତଲେ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଯଦି କାହାକୁ ଭଲପାଅଛ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଗୁଣ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ପ୍ରୟାସ କରି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବାଛିବି, ମାତଳି ।
ଅଣ୍ଡମେତଞ୍ଜଲେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା । ଆପ୍ରଜାନାଂ ନିସର୍ଗାଦ୍ଵୈ ନୋଦ୍ଭିଦ୍ଯତି ନ ସର୍ପତି
ଏହି ଡାଣ୍ଡାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଡିମ୍ବଟି ଶ୍ରୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ନିଜ ଗୁଣରୁ, ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଛାଡି, ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ, ଗଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ ।
ନାସ୍ଯ ଜାତିଂ ନିସର୍ଗଂ ଵା କଥ୍ଯମାନଂ ଶ୍ରୃଣୋମି ଵୈ। ପିତରଂ ମାତରଂ ଚାପି ନାସ୍ଯ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ
ଏହାର ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ କେହି କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି, ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ । ଏହାର ବାପା କିମ୍ବା ମାଆ କିଏ ମଧ୍ୟ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି ।
ଅତଃ କିଲ ମହାନଗ୍ନିରନ୍ତକାଲେ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ମାତଲେ ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏହିଠାରୁ ଶେଷ ବେଳେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା କୁହାଯାଏ, ମାତଳି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ, ଦହିଦେବ ।
ମାତଲିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯାଥ ଭାଷିତମ୍ । ନ ମେଽତ୍ର ରୋଚତେ କଶ୍ଚିଦନ୍ଯତୋ ଵ୍ରଜ ମାଚିରମ୍
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମାତଳି କହିଲେ, 'ଏଠାରେ କେହି ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯାଅ ।'
ହିରଣ୍ଯପୁରମିତ୍ଯେତତ୍ଖ୍ଯାତଂ ପୁରଵରଂ ମହତ୍। ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ମାଯାଶତଵିଚାରିଣାମ୍
ଏହା ହେଉଛି ହିରଣ୍ୟପୁର ନାମର ବଡ଼ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର, ଯାହା ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ, ଶତଶଃ ମାୟା କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଧିକାର କରନ୍ତି ।
ଅନଲ୍ପେନ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ମଯେନ ମନସା ସୃଷ୍ଟଂ ପାତାଲତଲମାଶ୍ରିତମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଟିକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ମାୟା ମନରେ ଭାବିଥିଲେ, ଏହା ପାତାଳର ଗଭୀରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଅତ୍ର ମାଯାସହସ୍ରାଣି ଵଵିକୁର୍ଵାଣା ମହୌଜସଃ । ଦାନଵା ନିଵସନ୍ତି ସ୍ମ ଶୂରା ଦତ୍ତଵରାଃ ପୁରା
ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଁ, ହଜାର ହଜାର ମାୟା କଳା କରି, ପୂର୍ବେ ବସିଥିଲେ ।
ନୈତେ ଶକ୍ରେଣ ନାନ୍ଯେନ ଯମେନ ଵରୁଣେନ ଵା। ଶକ୍ଯନ୍ତେ ଵଶମାନେତୁଂ ତଥୈଵ ଧନଦେନ ଚ
ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି, ଯମ, ବରୁଣ କିମ୍ବା ଧନଦେବତା ମଧ୍ୟ, କେହି ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଅସୁରାଃ କାଲଖଞ୍ଜାଶ୍ଚ ତଥା ଵୁଷ୍ଣୁପଦୋଦ୍ଭଵାଃ । ନୈର୍ଋତା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପାଦୋଦ୍ଭଵାଶ୍ଚ ଯେ
ଏଠାରେ ଅସୁର, କାଳକଞ୍ଜ ଭଳି ଲଙ୍ଗଡ଼ା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନୈୃତ, ଯାତୁଧାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହନ୍ତି ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ଭୀମଵେଗାଶ୍ଚ ଵାତଵେଗପରାକ୍ରମାଃ । ମାଯାଵୀର୍ଯୋପସଂପନ୍ନା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମାତଲେ
ଏଠାରେ, ମାତଳି, ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ତ୍ୱରା, ପବନ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାୟା ଓ ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ନିଵାତକଵଚା ନାମ ଦାନଵା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ । ଜାନାସି ଚ ଯଥା ଶକ୍ରୋ ନୈତାଞ୍ଶକ୍ରୋତି ବାଧିତୁଂ
ନିବାତକବଚ ନାମର ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର । ତୁମେ ଜାଣିଛ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କେବେ ବଶ କରିପାରିନାହାନ୍ତି ।
ବହୁଶୋ ମାତଲେ ତ୍ଵଂ ଚ ତଵ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଗୋମୁଖଃ । ନିର୍ଭଗ୍ନୋ ଦେଵରାଜଶ୍ଚ ସହପୁତ୍ରଃ ଶଚୀପତିଃ
ମାତଲି, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ପୁଅ ଗୋମୁଖ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ ଅନେକଥର ପରାଜିତ ହୋଇଛ ।
ପଶ୍ଯ ଵେଶ୍ମାନି ରୌକ୍ମାଣି ମାତଲେ ରାଜତାନି ଚ । କର୍ମଣା ଵିଧିଯୁକ୍ତେନ ଯୁକ୍ତାନ୍ଯୁପଗତାନି ଚ
ମାତଲି, ଏହି ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଅଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, ଯାହା ନିୟମ ମାନି କାମ କରି ଲୋକେ ପାଇଛନ୍ତି ।
ଵୈଦୂର୍ଯମଣିଚିତ୍ରାଣି ପ୍ରଵାଲରୁଚିରାଣି ଚ । ଅର୍କସ୍ଫଟିକଶୁଭ୍ରାଣି ଵଜ୍ରସାରୋଞ୍ଜ୍ଵଲାନି ଚ
ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି, ରଙ୍ଗିନ ପ୍ରବାଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ହୀରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ପାର୍ଥିଵାନୀଵ ଚାଭାସ୍ତି ପଦ୍ମରାଗମଯାନି ଚ। ଶୈଲାନୀଵ ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦାରଵାଣୀଵ ଚାପ୍ଯୁତ
କିଛି ଅଟାଳିକା ପୃଥିବୀର ରାଜମହଳ ଭଳି ଚମକୁଛି, କିଛି ପଦ୍ମରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି, କିଛି ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଆଉ କିଛି କାଠରେ ତିଆରି ଲାଗୁଛି ।
ସୂର୍ଯରୂପାଣି ଚାଭାନ୍ତି ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସଦୃଶାନି ଚ । ମଣିଜାଲଵିଚିତ୍ରାଣି ପ୍ରାଂଶୂନି ନିବିଡାନି ଚ
କିଛି ଘର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କିଛି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ, ଘନ ଏବଂ ମଣିର ଜାଳରେ ଶୋଭିତ ।
ନୈତାନି ଶକ୍ଯଂ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁ ରୂପତୋ ଦ୍ରଵ୍ଯତସ୍ତଥା । ଗୁଣତଶ୍ଚୈଵ ସିଦ୍ଧାନି ପ୍ରମାଣଗୁଣଵନ୍ତି ଚ
ଏହି ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ଆକୃତି କିମ୍ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଗୁଣରେ ସିଦ୍ଧ, ମାପ ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଆକ୍ରୀଡାନ୍ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ତଥୈଵ ଶଯନାନ୍ଯୁତ । ରତ୍ନଵନ୍ତି ମହାର୍ହାଣି ଭାଜନାନ୍ଯାସନାନି ଚ
ଦାନବମାନଙ୍କର ଖେଳ କ୍ଷେତ୍ର, ଶୟନାଗାର, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଲଗା ଭାଜନ ଓ ଆସନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ।