ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭ୍ଯାଂ କୃଶୌ ଧମନିସନ୍ତତୌ । ଶୀତଵାତାତପୈଶ୍ଚୈଵ କର୍ଶିତୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ଶରୀର ଶୁଖିଗଲା, ଶିରା ଫୁଲିଯାଇଛି, ଶୀତ, ପବନ ଓ ଧୂପରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଭିଗମ୍ଯୋପସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦନାମଯମ୍। ତମର୍ଚିତ୍ଵା ମୂଲଫଲୈରାସନେନୋଦକେନ ଚ
ସେ ରାଜା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ; ମୂଳ, ଫଳ, ଆସନ ଓ ପାଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯେତାଂ ରାଜାନଂ କିଂ କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତାମିତି। ତତସ୍ତାମାନୁପୂର୍ଵୀ ସ ପୁନରେଵାନ୍ଵକୀର୍ତଯତ୍
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ପଚାରିଲେ, 'କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?' ତାପରେ ସେ ଘଟଣାକ୍ରମ ପୁନିଥରେ କହିଲେ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ମେ ଜିତା ଭୂମିର୍ନିହତାଃ ସର୍ଵଶତ୍ରଵଃ। ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ନୁପଯାତୋଽସ୍ମି ପର୍ଵତମ୍
'ମୋର ବାହୁବଳରେ ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଜିତିଛି; ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆପଣମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆସିଛି।'
ଆତିଥ୍ଯଂ ଦୀଯତାମେତତ୍କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ମେ ଚିରଂ ପ୍ରତି
'ମୋତେ ଆତିଥ୍ୟ ଦିଅ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବହୁଦିନ ଧରି ଆଶା କରୁଥିଲି।'
ନ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମେ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁତଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ କୁତୋଽନୃଜୁଃ । ଅନ୍ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କ୍ଷିତୌ
'ଏହି ଆଶ୍ରମରେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ଏଠି ଶସ୍ତ୍ର କେଉଁଠୁ, ଅନ୍ୟାୟ କେଉଁଠୁ? ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁଲେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଅ—ପୃଥିବୀରେ ବହୁତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି।'
ଉଚ୍ଯମାନସ୍ତଥାଽପି ସ୍ମ ଭୂଯ ଏଵାଭ୍ଯଭାଷତ। ପୁନଃ ପୁନଃ କ୍ଷାମ୍ଯମାଣଃ ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏଭଳି କହାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁନିପୁନି କଥା କହିଲେ, ବାରମ୍ବାର ମାନ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲେ ଓ ଶାନ୍ତ କରାଯାଉଥିଲେ।
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵୋ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛନ୍ନାହ୍ଵଯତ୍ଯେଵ ତାପସୌ । ତତୋ ନରସ୍ତ୍ଵିଷୀକାଣାଂ ମୁଷ୍ଟିମାଦାଯ ଭାରତ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ସେ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ବାରମ୍ବାର ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିଲେ। ତେବେ, ନର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଶ ଗଛର ଏକ ମୁଠି ନେଇଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦେହି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧକାମୁକ କ୍ଷତ୍ରିଯ। ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଦତ୍ସ୍ଵ ଯୋଜଯସ୍ଵ ଚ ଵାହିନୀମ୍
'ଆସ, ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସକ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧର ଓ ତୋର ସେନାକୁ ଚଢ଼ା।'
ଅହଂ ହି ତେ ଵିନେଷ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧାମିତଃ ପରମ୍ । `ଯଦାହ୍ଵଯସି ଦର୍ପେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖାଞ୍ଜନାନ୍
'ମୁଁ ତୋର ଅତିରିକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆସକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି; ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ।'
ଯଦ୍ଯେତଦସ୍ତ୍ରମସ୍ମାସୁ ଯୁକ୍ତଂ ତାପସ ମନ୍ଯସେ। ଏତେନାପି ତ୍ଵଯା ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ହ୍ଯହମାଗତଃ
ଯଦି ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଟି ଆମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ହେ ତାପସ, ତେବେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶରଵର୍ଷେଣ ସର୍ଵତଃ ସମଵାକିରତ୍ । ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵସ୍ତାପସଂ ତଂ ଜିଵାଂସୁଃ ସହସୈନିକଃ
ଏଭଳି କହି, ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେଇ ତାପସଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ତସ୍ଯ ତାନସ୍ଯତୋ ଘୋରାନିଷୂନ୍ପରତନୁଚ୍ଛିଦଃ। କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ସ ମୁନିରିଷୀକାଭିଃ ସମାର୍ପଯତ୍
ସେ ମୁନି, ଦେହ କାଟିପାରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଅପମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଇଷୀକା (କଣ୍ଡ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତୋଽସ୍ମୌ ପ୍ରାସୃଜଦ୍ଧୋରମୈଷୀକମପରାଜିତଃ। ଅସ୍ତ୍ରମପ୍ରତିସନ୍ଧେଯଂ ତଦୁଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ, ଅପରାଜିତ ମୁନି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଇଷୀକା ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏହା ହଠାତ୍ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତେଷାମକ୍ଷୀଣି କର୍ଣାଂଶ୍ଚ ନାସିକାଶ୍ଚୈଵ ମାଯଯା । ନିମିତ୍ତଵେଧୀ ସ ମୁନିରୀଷୀକାଭିଃ ସମାର୍ପଯତ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ମୁନି ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର କାନ ଓ ନାକକୁ ଇଷୀକା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ଵେତମାକାଶମିଷୀକାଭିଃ ସମାଚିତମ୍ । ପାଦଯୋର୍ନ୍ଯପତଦ୍ରାଜା ସ୍ଵସ୍ତି ମେସ୍ତ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ରାଜା ଆକାଶରେ ଧଳା ଇଷୀକା ଭରିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ପାଦ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ହେଉ।'
ତମବ୍ରଵୀନ୍ନରୋ ରାଜଞ୍ଶରଣ୍ଯଃ ଶରଣୈଷିଣାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଭଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ମା ଚ ସ୍ମୈଵଂ ପୁନଃ କୃଥାଃ
ତାଙ୍କୁ ସେ ପୁରୁଷ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ; ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହେଉ, ଏବଂ ଏପରି କାମ ପୁଣି କରନି।'
ନୈତାଦୃକ୍ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍। ମନସା ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଭଵେତ୍ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ହେ ରାଜା, ଏପରି ପୁରୁଷ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ମନେରେ ରଖି, ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଜିତିବା ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ।
ମା ଚ ଦର୍ପସମାଵିଷ୍ଟଃ ଵା ତତ୍ତେ ରାଜନ୍ସମାହିତମ୍ ।। କୃତପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵୀତଲୋଭୋ ନିରହଙ୍କାର ଆତ୍ମଵାନ୍
ହେ ରାଜା, ଅହଂକାରରେ ଭରିଯିବନି, ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରନି; ଜ୍ଞାନୀ, ଲୋଭ ରହିତ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ହେଉ।
ଦାନ୍ତଃ କ୍ଷାନ୍ତୋ ମୃଦୁଃ ସୌମ୍ଯ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯ ପାର୍ଥିଵ ।। ମାସ୍ମ ଭୂଯଃ କ୍ଷିପେଃ କଂଚିଦଵିଦିତ୍ଵା ବଲାବଲମ୍
ସଂଯମୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଉ; ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ରାଜା; କାହାର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ ପୁଣି କାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନି।
ଅନୁଜ୍ଞାତଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଗଚ୍ଚ ମୈଵଂ ଭୂଯଃ ସମାଚରେଃ । କୁଶଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପୃଚ୍ଛେରାଵଯୋର୍ଵଚନାଦ୍ଭୃଶମ୍
ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ଶାନ୍ତି ସହିତ ଯାଅ; ଏପରି କାମ ପୁଣି କରନି; ଆମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ପଚାର।
ତତୋ ରାଜା ତଯୋଃ ପାଦାଵଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମନୋଃ । ପ୍ରତ୍ଯାଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ଧର୍ମଂ ଚୈଵାଚରଦ୍ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ମନୋୟୋଗରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
ସୁମହଚ୍ଚାପି ତତ୍କର୍ମ ଯନ୍ନରେଣ କୃତଂ ପୁରା । ତତୋ ଗୁଣୈଃ ସୁବହୁଭିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାରାଯଣୋଽଭଵତ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ସେ ପୁରୁଷ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ବହୁତ ମହାନ; ଏହିପରି ଅନେକ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ନାରାୟଣ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯାଵଦ୍ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଗାଣ୍ଡୀଵେଽସ୍ତ୍ରଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ। ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ମାନମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ରାଜନ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସେହିପାଇଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଗାଣ୍ଡୀବରେ ଅସ୍ତ୍ର ଲଗାଯାଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ରାଜା।
କାକୁଦୀକଂ ଶୁକଂ ନାକମକ୍ଷିସନ୍ତର୍ଜନଂ ତଥା। ସନ୍ତାନଂ ନର୍ତକଂ ଘୋରମାସ୍ଯମୋଦକମଷ୍ଟମମ୍
କାକୁଦୀକ, ଶୁକ, ନାକମ, ଅକ୍ଷିସନ୍ତର୍ଜନ, ସନ୍ତାନ, ନର୍ତ୍ତକ, ଘୋର, ଆସ୍ୟମୋଦକ—ଏହି ଆଠଟି।
ଏତୈର୍ଵିଦ୍ଧାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ମରଣଂ ଯାନ୍ତି ମାନଵାଃ । ଉନ୍ମତ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତେ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ଵିଚେତସଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ପାଉଛନ୍ତି; ପାଗଳମାନେ ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ହରାଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ସ୍ଵପନ୍ତି ଚ ପ୍ଲଵନ୍ତେ ଚ ଚ୍ଛର୍ଦଯନ୍ତି ଚ ମାନଵାଃ । ମୂତ୍ରଯନ୍ତେ ଚ ସତତଂ ରୁଦନ୍ତି ଚ ହସନ୍ତି ଚ
ମଣିଷମାନେ ଶୁଅନ୍ତି, ଭସିଯାଆନ୍ତି, ବାନ୍ତି କରନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ପେଶାବ କରନ୍ତି, କାନ୍ଦନ୍ତି ଓ ଏଠି ହସନ୍ତି।
କାମକ୍ରୋଧୌ ଲୋଭମୋହୌ ମଦମାନୌ ତଥୈଵ ଚ। ମାତ୍ସର୍ଯାହଙ୍କୁତୀ ଚୈଵ କ୍ରମାଦେତ ଉଦାହୃତାଃ
କାମ ଓ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମୋହ, ମଦ ଓ ମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଅହଂକାର—ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହାଯାଇଛି।
ନିର୍ମାତା ସର୍ଵଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵକର୍ମଵିତ୍। ଯସ୍ଯ ନାରାଯଣୋ ବନ୍ଧୁରର୍ଜୁନୋ ଦୁଃସହୋ ଯୁଧି
ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ନାରାୟଣ ଓ ସାଥୀ ଅର୍ଜୁନ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ।
କସ୍ତମୁତ୍ସହତେ ଜେତୁଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ। ଵୀରଂ କପିଧ୍ଵଜଂ ଜିଷ୍ଣୁଂ ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସମୋ ଯୁଧି
ଭାରତ, ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କିଏ ସେ ମହାବୀର କପିଧ୍ୱଜ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରିମିତ ବିଜୟୀ ଓ ଯାହାଙ୍କ ସମାନ କିଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ?