ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ନନ୍ଵଚରତ୍ସ ରାଜା ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ଦର୍ପେଣ ମହତା ମତ୍ତଃ କଞ୍ଚିଦନ୍ଯମଚିନ୍ତଯନ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ରାଜା ବଡ଼ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମନେ କରୁନଥିଲେ ।
ତଂ ଚ ଵୈଦ୍ଯା ଅକୃପଣା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵତୋଽଭଯାଃ। ପ୍ରତ୍ଯଷେଧନ୍ତ ରାଜାନଂ ଶ୍ଲାଘମାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଠି ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିଛି ଦୟା ଦେଖାଉନଥିଲେ ।
ନିଷିଧ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯସକୃତ୍ପୃଚ୍ଛତ୍ଯେଵ ସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ଅତିମାନଂ ଶ୍ରିଯା ମତ୍ତଂ ତମୂଚୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଦା
ବାରମ୍ବାର ନିଷେଧ କରାଯାଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପଚାରିଥିଲେ। ଧନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଠି ସେଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତପସ୍ଵିନୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଵେଦପ୍ରତ୍ଯଯଦର୍ଶିନଃ । ଉଦୀର୍ଯମାଣଂ ରାଜାନଂ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ତପସ୍ୱୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ବେଦର ସତ୍ୟତାକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଅନେକଜଯିନୌ ଶଙ୍ଖ୍ଯେ ଯୌ ଵୈ ପୁରୁଷସତ୍ତମୌ । ତଯୋସ୍ତ୍ଵଂ ନ ସମୋ ରାଜନ୍ଭଵିତାସି କଦାଚନ
ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ, ରାଜା, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ହେବାକୁ ପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାଜା ତୁ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍। କ୍ଵ ତୌ ଵୀରୌ କ୍ଵଜନ୍ମାନୌ କିଂକର୍ମାଣୌ ଚ କୌ ଚ ତୌ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ପୁନିଥରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ସେ ଦୁଇ ଶୂର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କେଉଁ ଜନ୍ମର? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, କିଏ ସେମାନେ?'
ନରୋ ନାରାଯଣଶ୍ଚୈଵ ତାପସାଵିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଆଯାତୌ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ତାଭ୍ଯାଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ପାର୍ଥିଵ
'ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏହି ଦୁଇ ତପସ୍ୱୀ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେମାନେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ରାଜା।'
ଶ୍ରୂଯେତେ ତୌ ମହାତ୍ମାନୌ ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ । ତପୋ ଘୋରମନିର୍ଦେଶ୍ଯଂ ତପ୍ଯେତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
'ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ।'
ସ ରାଜା ମହତୀଂ ସେନାଂ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଷଡଙ୍ଗିନୀମ୍ । ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ସଂପ୍ରାଯାଦ୍ଯତ୍ର ତାଵପରାଜିତୌ
ସେ ରାଜା, ଏହି କଥା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଛଅ ଭାଗର ସେନା ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ସେଇ ଅପରାଜିତ ଦୁଇଁଠାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଵିଷମଂ ଘୋରଂ ପର୍ଵତଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍। ମାର୍ଗମାଣୋଽନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ତୌ ତାପସୌ ଵନମାଶ୍ରିତୌ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠିନ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭ୍ଯାଂ କୃଶୌ ଧମନିସନ୍ତତୌ । ଶୀତଵାତାତପୈଶ୍ଚୈଵ କର୍ଶିତୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ଶରୀର ଶୁଖିଗଲା, ଶିରା ଫୁଲିଯାଇଛି, ଶୀତ, ପବନ ଓ ଧୂପରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଭିଗମ୍ଯୋପସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦନାମଯମ୍। ତମର୍ଚିତ୍ଵା ମୂଲଫଲୈରାସନେନୋଦକେନ ଚ
ସେ ରାଜା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ; ମୂଳ, ଫଳ, ଆସନ ଓ ପାଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯେତାଂ ରାଜାନଂ କିଂ କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତାମିତି। ତତସ୍ତାମାନୁପୂର୍ଵୀ ସ ପୁନରେଵାନ୍ଵକୀର୍ତଯତ୍
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ପଚାରିଲେ, 'କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?' ତାପରେ ସେ ଘଟଣାକ୍ରମ ପୁନିଥରେ କହିଲେ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ମେ ଜିତା ଭୂମିର୍ନିହତାଃ ସର୍ଵଶତ୍ରଵଃ। ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ନୁପଯାତୋଽସ୍ମି ପର୍ଵତମ୍
'ମୋର ବାହୁବଳରେ ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଜିତିଛି; ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆପଣମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆସିଛି।'
ଆତିଥ୍ଯଂ ଦୀଯତାମେତତ୍କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ମେ ଚିରଂ ପ୍ରତି
'ମୋତେ ଆତିଥ୍ୟ ଦିଅ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବହୁଦିନ ଧରି ଆଶା କରୁଥିଲି।'
ନ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମେ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁତଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ କୁତୋଽନୃଜୁଃ । ଅନ୍ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କ୍ଷିତୌ
'ଏହି ଆଶ୍ରମରେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ଏଠି ଶସ୍ତ୍ର କେଉଁଠୁ, ଅନ୍ୟାୟ କେଉଁଠୁ? ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁଲେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଅ—ପୃଥିବୀରେ ବହୁତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି।'
ଉଚ୍ଯମାନସ୍ତଥାଽପି ସ୍ମ ଭୂଯ ଏଵାଭ୍ଯଭାଷତ। ପୁନଃ ପୁନଃ କ୍ଷାମ୍ଯମାଣଃ ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏଭଳି କହାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁନିପୁନି କଥା କହିଲେ, ବାରମ୍ବାର ମାନ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲେ ଓ ଶାନ୍ତ କରାଯାଉଥିଲେ।
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵୋ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛନ୍ନାହ୍ଵଯତ୍ଯେଵ ତାପସୌ । ତତୋ ନରସ୍ତ୍ଵିଷୀକାଣାଂ ମୁଷ୍ଟିମାଦାଯ ଭାରତ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ସେ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ବାରମ୍ବାର ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିଲେ। ତେବେ, ନର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଶ ଗଛର ଏକ ମୁଠି ନେଇଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦେହି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧକାମୁକ କ୍ଷତ୍ରିଯ। ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଦତ୍ସ୍ଵ ଯୋଜଯସ୍ଵ ଚ ଵାହିନୀମ୍
'ଆସ, ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସକ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧର ଓ ତୋର ସେନାକୁ ଚଢ଼ା।'
ଅହଂ ହି ତେ ଵିନେଷ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧାମିତଃ ପରମ୍ । `ଯଦାହ୍ଵଯସି ଦର୍ପେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖାଞ୍ଜନାନ୍
'ମୁଁ ତୋର ଅତିରିକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆସକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି; ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ।'
ଯଦ୍ଯେତଦସ୍ତ୍ରମସ୍ମାସୁ ଯୁକ୍ତଂ ତାପସ ମନ୍ଯସେ। ଏତେନାପି ତ୍ଵଯା ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ହ୍ଯହମାଗତଃ
ଯଦି ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଟି ଆମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ହେ ତାପସ, ତେବେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶରଵର୍ଷେଣ ସର୍ଵତଃ ସମଵାକିରତ୍ । ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵସ୍ତାପସଂ ତଂ ଜିଵାଂସୁଃ ସହସୈନିକଃ
ଏଭଳି କହି, ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେଇ ତାପସଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ତସ୍ଯ ତାନସ୍ଯତୋ ଘୋରାନିଷୂନ୍ପରତନୁଚ୍ଛିଦଃ। କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ସ ମୁନିରିଷୀକାଭିଃ ସମାର୍ପଯତ୍
ସେ ମୁନି, ଦେହ କାଟିପାରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଅପମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଇଷୀକା (କଣ୍ଡ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତୋଽସ୍ମୌ ପ୍ରାସୃଜଦ୍ଧୋରମୈଷୀକମପରାଜିତଃ। ଅସ୍ତ୍ରମପ୍ରତିସନ୍ଧେଯଂ ତଦୁଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ, ଅପରାଜିତ ମୁନି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଇଷୀକା ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏହା ହଠାତ୍ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତେଷାମକ୍ଷୀଣି କର୍ଣାଂଶ୍ଚ ନାସିକାଶ୍ଚୈଵ ମାଯଯା । ନିମିତ୍ତଵେଧୀ ସ ମୁନିରୀଷୀକାଭିଃ ସମାର୍ପଯତ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ମୁନି ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର କାନ ଓ ନାକକୁ ଇଷୀକା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ଵେତମାକାଶମିଷୀକାଭିଃ ସମାଚିତମ୍ । ପାଦଯୋର୍ନ୍ଯପତଦ୍ରାଜା ସ୍ଵସ୍ତି ମେସ୍ତ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ରାଜା ଆକାଶରେ ଧଳା ଇଷୀକା ଭରିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ପାଦ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ହେଉ।'
ତମବ୍ରଵୀନ୍ନରୋ ରାଜଞ୍ଶରଣ୍ଯଃ ଶରଣୈଷିଣାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଭଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ମା ଚ ସ୍ମୈଵଂ ପୁନଃ କୃଥାଃ
ତାଙ୍କୁ ସେ ପୁରୁଷ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ; ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହେଉ, ଏବଂ ଏପରି କାମ ପୁଣି କରନି।'
ନୈତାଦୃକ୍ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍। ମନସା ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଭଵେତ୍ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ହେ ରାଜା, ଏପରି ପୁରୁଷ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ମନେରେ ରଖି, ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଜିତିବା ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ।
ମା ଚ ଦର୍ପସମାଵିଷ୍ଟଃ ଵା ତତ୍ତେ ରାଜନ୍ସମାହିତମ୍ ।। କୃତପ୍ରଜ୍ଞୋ ଵୀତଲୋଭୋ ନିରହଙ୍କାର ଆତ୍ମଵାନ୍
ହେ ରାଜା, ଅହଂକାରରେ ଭରିଯିବନି, ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରନି; ଜ୍ଞାନୀ, ଲୋଭ ରହିତ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ହେଉ।
ଦାନ୍ତଃ କ୍ଷାନ୍ତୋ ମୃଦୁଃ ସୌମ୍ଯ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯ ପାର୍ଥିଵ ।। ମାସ୍ମ ଭୂଯଃ କ୍ଷିପେଃ କଂଚିଦଵିଦିତ୍ଵା ବଲାବଲମ୍
ସଂଯମୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଉ; ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ରାଜା; କାହାର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ ପୁଣି କାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନି।