ଅନର୍ଥମର୍ଥଂ ମନ୍ଵାନୋଽପ୍ଯର୍ଥଂ ଚାନର୍ଥମାତ୍ମନଃ । ଲୋଭେଽତିପ୍ରସୃତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ନିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଵିଶାଂପତେ
ନିଜ ପାଇଁ ଅସୁବିଧାକୁ ଲାଭ ଭାବି, ଓ ଲାଭକୁ ଅସୁବିଧା ଭାବି, ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଲୋଭୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର ।
ସ୍ଥିତାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷିତୁଂ ପାର୍ଥାଃ ସ୍ଥିତା ଯୋଦ୍ଧୁମରିନ୍ଦମାଃ । ଯତ୍ତେ ପଥ୍ଯତମଂ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିଂତିଷ୍ଠ ପରନ୍ତପ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଅଛନ୍ତି । ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେହିପଥରେ ରୁହ ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ହୃଦଯୈଃ ସମପୂଜଯନ୍। ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ହି ଵାଚଂ ପ୍ରାକ୍ରାମଦଗ୍ରତଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସେଇ କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ସାହସ କରିଲେ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମିନ୍ନଭିହିତେ ଵାକ୍ଯେ କେଶଵେନ ମହାତ୍ମନା। ସ୍ତିମିତା ହୃଷ୍ଟରୋମାଣ ଆସନ୍ସର୍ଵେ ସଭାସଦଃ
ବଡ଼ ଆତ୍ମା କେଶବଙ୍କ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରବ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡ ହୋଇଉଠିଲା ।
କସ୍ସ୍ଵିଦୁତ୍ତରମେତେଷାଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍। ଇତି ସର୍ଵେ ମନୋଭିସ୍ତେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତି ସ୍ମ ପାର୍ଥିଵାଃ
ଏମିତି ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ? — ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମନେ ଭାବିଲେ ।
ତଥା ତେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଜସୁ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁସଂସଦି
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାଜା ନିରବ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ସେଇ କୁରୁମଣ୍ଡଳର ସଭାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଇମାଂ ମେ ସୋପମାଂ ଵାଚଂ ଶ୍ରୃଣୁ ସତ୍ଯାମଶଙ୍କିତଃ । ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରେଯ ଆଦତ୍ସ୍ଵ ଯଦି ସାଧ୍ଵିତି ମନ୍ଯସେ
ମୋର ଏହି ଉଦାହରଣ ସହିତ କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଣ; ଶୁଣି, ଯଦି ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କର ।
ରାଜା ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ସାର୍ଵଭୌମଃ ପୁରାଽଭଵତ୍। ଅଖିଲାଂ ବୁଭୁଜେ ସର୍ଵାଂ ପୃଥିଵୀମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ପୂର୍ବେ ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ ନାମକ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଭୋଗ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ।
ସ ସ୍ମ ନିତ୍ଯଂ ନିଶାପାଯେ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ଵୈଶ୍ଯାନ୍ପୃଚ୍ଛନ୍ନାସ୍ତେ ମହାରଥଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ ।
ଅସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟୋ ଵା ମଦ୍ଵିଧୋ ଵା ଭଵେଦ୍ଯୁଧି । ଶୂଦ୍ରୋ ଵୈଶ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାଽପି ଶସ୍ତ୍ରଭୃତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ସମାନ କିଏ ଅଛି? — ସେ ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଥିବେ ।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ନନ୍ଵଚରତ୍ସ ରାଜା ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ଦର୍ପେଣ ମହତା ମତ୍ତଃ କଞ୍ଚିଦନ୍ଯମଚିନ୍ତଯନ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ରାଜା ବଡ଼ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମନେ କରୁନଥିଲେ ।
ତଂ ଚ ଵୈଦ୍ଯା ଅକୃପଣା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵତୋଽଭଯାଃ। ପ୍ରତ୍ଯଷେଧନ୍ତ ରାଜାନଂ ଶ୍ଲାଘମାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଠି ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦମନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିଛି ଦୟା ଦେଖାଉନଥିଲେ ।
ନିଷିଧ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯସକୃତ୍ପୃଚ୍ଛତ୍ଯେଵ ସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ଅତିମାନଂ ଶ୍ରିଯା ମତ୍ତଂ ତମୂଚୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଦା
ବାରମ୍ବାର ନିଷେଧ କରାଯାଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପଚାରିଥିଲେ। ଧନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଠି ସେଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତପସ୍ଵିନୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଵେଦପ୍ରତ୍ଯଯଦର୍ଶିନଃ । ଉଦୀର୍ଯମାଣଂ ରାଜାନଂ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ତପସ୍ୱୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ବେଦର ସତ୍ୟତାକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଅନେକଜଯିନୌ ଶଙ୍ଖ୍ଯେ ଯୌ ଵୈ ପୁରୁଷସତ୍ତମୌ । ତଯୋସ୍ତ୍ଵଂ ନ ସମୋ ରାଜନ୍ଭଵିତାସି କଦାଚନ
ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ, ରାଜା, ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ହେବାକୁ ପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାଜା ତୁ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍। କ୍ଵ ତୌ ଵୀରୌ କ୍ଵଜନ୍ମାନୌ କିଂକର୍ମାଣୌ ଚ କୌ ଚ ତୌ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ପୁନିଥରେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ସେ ଦୁଇ ଶୂର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କେଉଁ ଜନ୍ମର? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, କିଏ ସେମାନେ?'
ନରୋ ନାରାଯଣଶ୍ଚୈଵ ତାପସାଵିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଆଯାତୌ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ତାଭ୍ଯାଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ପାର୍ଥିଵ
'ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏହି ଦୁଇ ତପସ୍ୱୀ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେମାନେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ରାଜା।'
ଶ୍ରୂଯେତେ ତୌ ମହାତ୍ମାନୌ ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ । ତପୋ ଘୋରମନିର୍ଦେଶ୍ଯଂ ତପ୍ଯେତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
'ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ।'
ସ ରାଜା ମହତୀଂ ସେନାଂ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ଷଡଙ୍ଗିନୀମ୍ । ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ସଂପ୍ରାଯାଦ୍ଯତ୍ର ତାଵପରାଜିତୌ
ସେ ରାଜା, ଏହି କଥା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଛଅ ଭାଗର ସେନା ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ସେଇ ଅପରାଜିତ ଦୁଇଁଠାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଵିଷମଂ ଘୋରଂ ପର୍ଵତଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍। ମାର୍ଗମାଣୋଽନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ତୌ ତାପସୌ ଵନମାଶ୍ରିତୌ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠିନ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭ୍ଯାଂ କୃଶୌ ଧମନିସନ୍ତତୌ । ଶୀତଵାତାତପୈଶ୍ଚୈଵ କର୍ଶିତୌ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ଶରୀର ଶୁଖିଗଲା, ଶିରା ଫୁଲିଯାଇଛି, ଶୀତ, ପବନ ଓ ଧୂପରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଭିଗମ୍ଯୋପସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦନାମଯମ୍। ତମର୍ଚିତ୍ଵା ମୂଲଫଲୈରାସନେନୋଦକେନ ଚ
ସେ ରାଜା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ; ମୂଳ, ଫଳ, ଆସନ ଓ ପାଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯେତାଂ ରାଜାନଂ କିଂ କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତାମିତି। ତତସ୍ତାମାନୁପୂର୍ଵୀ ସ ପୁନରେଵାନ୍ଵକୀର୍ତଯତ୍
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ପଚାରିଲେ, 'କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?' ତାପରେ ସେ ଘଟଣାକ୍ରମ ପୁନିଥରେ କହିଲେ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ମେ ଜିତା ଭୂମିର୍ନିହତାଃ ସର୍ଵଶତ୍ରଵଃ। ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ନୁପଯାତୋଽସ୍ମି ପର୍ଵତମ୍
'ମୋର ବାହୁବଳରେ ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଜିତିଛି; ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆପଣମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଆସିଛି।'
ଆତିଥ୍ଯଂ ଦୀଯତାମେତତ୍କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ମେ ଚିରଂ ପ୍ରତି
'ମୋତେ ଆତିଥ୍ୟ ଦିଅ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବହୁଦିନ ଧରି ଆଶା କରୁଥିଲି।'
ନ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମେ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁତଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ କୁତୋଽନୃଜୁଃ । ଅନ୍ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କ୍ଷିତୌ
'ଏହି ଆଶ୍ରମରେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ଏଠି ଶସ୍ତ୍ର କେଉଁଠୁ, ଅନ୍ୟାୟ କେଉଁଠୁ? ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁଲେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଅ—ପୃଥିବୀରେ ବହୁତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି।'
ଉଚ୍ଯମାନସ୍ତଥାଽପି ସ୍ମ ଭୂଯ ଏଵାଭ୍ଯଭାଷତ। ପୁନଃ ପୁନଃ କ୍ଷାମ୍ଯମାଣଃ ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏଭଳି କହାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁନିପୁନି କଥା କହିଲେ, ବାରମ୍ବାର ମାନ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲେ ଓ ଶାନ୍ତ କରାଯାଉଥିଲେ।
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵୋ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛନ୍ନାହ୍ଵଯତ୍ଯେଵ ତାପସୌ । ତତୋ ନରସ୍ତ୍ଵିଷୀକାଣାଂ ମୁଷ୍ଟିମାଦାଯ ଭାରତ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ସେ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ବାରମ୍ବାର ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିଲେ। ତେବେ, ନର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଶ ଗଛର ଏକ ମୁଠି ନେଇଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦେହି ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧକାମୁକ କ୍ଷତ୍ରିଯ। ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଦତ୍ସ୍ଵ ଯୋଜଯସ୍ଵ ଚ ଵାହିନୀମ୍
'ଆସ, ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସକ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧର ଓ ତୋର ସେନାକୁ ଚଢ଼ା।'
ଅହଂ ହି ତେ ଵିନେଷ୍ଯାମି ଯୁଦ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧାମିତଃ ପରମ୍ । `ଯଦାହ୍ଵଯସି ଦର୍ପେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖାଞ୍ଜନାନ୍
'ମୁଁ ତୋର ଅତିରିକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆସକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି; ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ।'