ଦ୍ଵାଦଶେମାନି ଵର୍ଷାଣି ଵନେ ନିର୍ଵ୍ଯୁଷିତାନି ନଃ। ତ୍ରଯୋଦଶଂ ତଥାଽଜ୍ଞାତୈଃ ସଜନେ ପରିଵତ୍ସରମ୍
ବାରୋଟି ବର୍ଷ ଆମେ ଅରଣ୍ୟରେ କାଟିଛୁ, ତେରୋଟିଏ ବର୍ଷ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ରୂପେ ରହିଛୁ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଅବଧି ଆମେ ପୂରଣ କରିଛୁ।
ସ୍ଥାତା ନଃ ସମଯେ ତସ୍ମିନ୍ପିତେତି କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ । ନାହାସ୍ମ ସମଯଂ ତାତ ତଚ୍ଚ ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵିଦୁଃ
ହେ ବାପା, ଆମେ ସେଇ ଚୁକ୍ତିକୁ ମାନିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଛୁ। ଆମେ କେବେ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ, ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ନଃ ସମଯେ ତିଷ୍ଠ ସ୍ଥିତାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ନିତ୍ଯଂ ସଂକ୍ଲେଶିତା ରାଜନ୍ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଂଶଂ ଲଭେମହି
ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଯେପରି ସେଇ ଚୁକ୍ତିକୁ ମାନିଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ମାନ। ହେ ରାଜା, ଆମେ ସଦା ଦୁଃଖିତ ରହୁଛୁ, ଆମକୁ ଆମର ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ଦିଅ।
ତ୍ଵଂ ଧର୍ମମର୍ଥଂ ସଂଜାନନ୍ସମ୍ଯଙ୍ଵସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ।। ଗୁରୁତ୍ଵଂ ଭଵତି ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବହୂନ୍କ୍ଲେଶାଂସ୍ତିତିକ୍ଷ୍ମହେ
ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଅର୍ଥ ବୁଝିଛ, ଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, ଆମେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ସହିଛୁ।
ସ ଭଵାନ୍ମାତୃପିତୃଵ୍ରଦସ୍ମାସୁ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତାମ୍ ।। ଗୁରୋର୍ଗରୀଯସୀ ଵୃତ୍ତିର୍ଯା ଚ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଭାରତ
ତୁମର ବ୍ୟବହାର ଆମ ପ୍ରତି ମାଆ ବାପା ପରି ହେଉ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ଛାତ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ହେ ଭାରତ।
ଵର୍ତାମହେ ତ୍ଵଯି ଚ ତାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଵର୍ତସ୍ଵ ନସ୍ତଥା ।। ପିତ୍ରା ସ୍ଥାପଯିତଵ୍ଯା ହି ଵଯମୁତ୍ପଥମାସ୍ଥିତାଃ
ଆମେ ତୁମ ପ୍ରତି ଏହିପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପ୍ରତି ଏପରି ବ୍ୟବହାର କର। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଠିକ୍ ରାସ୍ତାରୁ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ, ବାପା ହେବା ନାତେ ତୁମେ ଆମକୁ ସଠିକ୍ ପଥରେ ଆଣିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ।
ସଂସ୍ଥାପଯ ପଥିପ୍ଵସ୍ମାଂସ୍ତିଷ୍ଠ ଧର୍ମେ ସୁଵର୍ତ୍ମନି ।। ଆହୁଶ୍ଚେମାଂ ପରିଷଦଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ଆମକୁ ଠିକ୍ ପଥରେ ରଖ, ଧର୍ମର ସଠିକ୍ ମାର୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ଏହି ସଭାରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଧର୍ମଜ୍ଞେଷୁ ସଭାସତ୍ସୁ ନେହ ଯୁକ୍ତମସାଂପ୍ରତମ୍ ।। ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମେଣ ସତ୍ଯଂ ଯତ୍ରାନୃତେନ ଚ
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ସଭାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମକୁ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟକୁ ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଏ—
ହନ୍ଯତେ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାନାଂ ହତାସ୍ତତ୍ର ସଭାସଦଃ ।। ଵିଦ୍ଧୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମେଣ ସଭାଂ ଯତ୍ର ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
—ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଇ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ—
ନଚାସ୍ଯ ଶଲ୍ଯଂ କୃନ୍ତନ୍ତି ଵିଦ୍ଧାସ୍ତତ୍ର ସଭାସଦଃ ।। ଧର୍ମ ଏତାନାରୁଜତି ଯଥା ନଦ୍ଯନୁକୂଲଜାନ୍
—ଏବଂ ତାହାର ଆଘାତ ଦୂର କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଆହତ ହୁଅନ୍ତି। ଧର୍ମ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ଯେପରି ନଦୀପାରରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଣି ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଯେ ଧର୍ମମନୁପଶ୍ଯନ୍ତସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତ ଆସତେ । ତେ ସତ୍ଯମାହୁର୍ଧର୍ମ୍ଯଂ ଚ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଚ ଭରତର୍ଷଭ
ଯେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ଚୁପ୍ଚାପ ଭାବି ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମିକ ଓ ନ୍ୟାୟସଂଗତ କଥା କହନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶକ୍ଯଂ କିମନ୍ଯଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ତେ ଦାନାଦନ୍ଯଞ୍ଜନେଶ୍ଵର । ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ତେ ମହୀପାଲାଃ ସଭାଯାଂ ଯେ ସମାସତେ
ଦାନ ଓ ନ୍ୟାୟ ଛଡ଼ା ତୁମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କଣ କୁହିବାଯୋଗ୍ୟ ଅଛି, ହେ ନରେଶ? ଏହି ସଭାରେ ବସିଥିବା ରାଜାମାନେ କଥା କହନ୍ତୁ।
ଧର୍ମାର୍ଥୌ ସଂପ୍ରଧାର୍ଯୈଵ ଯଦି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ପ୍ରମୁଞ୍ଚୋମାନ୍ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଧର୍ମ ଓ ଧନ ବିଷୟରେ ଭାବି, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି। ତେବେ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉ।
ପ୍ରଶାମ୍ଯ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମା ମନ୍ଯୁଵଶମନ୍ଵଗାଃ । ପିତ୍ର୍ଯଂ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାଯାଂଶଂ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋ ଯଥୋଚିତମ୍ । ତତଃ ସପୁତ୍ରଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥୋ ଭୁଙ୍କ୍ଷ ଭୋଗାନ୍ପରନ୍ତପ
ଶାନ୍ତ ହେଉ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରିବା ଛାଡ଼। ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପିତୃସ୍ୱତ୍ତ ଅଂଶ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦିଅ। ତାପରେ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ।
ଅଜାତଶତ୍ରୁଂ ଜାନୀଷେ ସ୍ଥିତଂ ଧର୍ମେ ସତାଂ ସଦା। ସପୁତ୍ରେ ତ୍ଵଯି ଵୃତ୍ତିଂ ଚ ଵର୍ତତେ ଯାଂ ନରାଧିପ
ତୁମେ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜାଣୁଛ, ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ । ରାଜା, ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଉଚିତ ବ୍ୟବହାର କରିଆସୁଛନ୍ତି ।
ଦାହିତଶ୍ଚ ନିରସ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ଵାମେଵୋପାଶ୍ରିତଃ ପୁନଃ । ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ତ୍ଵଯୈଵାସୌ ସପୁତ୍ରେଣ ଵିଵାସିତଃ
ସେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ ଓ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଣି ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ । ତୁମେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମିଶି, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରୁ ବାହାର କରିଦେଇଥିଲ ।
ସ ତତ୍ର ଵିଵସନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵଶମାନୀଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ତ୍ଵନ୍ମୁଖାନକରୋଦ୍ରାଜନ୍ନ ଚ ତ୍ଵାମତ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ବାସ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆଣିଥିଲେ, ଓ ରାଜା, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନଥିଲେ ।
ତସ୍ଯୈଵଂ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ସୌବଲେନ ଜିହୀର୍ଷତା। ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଧନଧାନ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଯୁକ୍ତଃ ପରମୋପଧିଃ
ସେ ଏଭଳି ନିଷ୍ଠାରେ ରହିଥିବା ବେଳେ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଚତୁରତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚାଳ ଚଲିଥିଲେ ।
ସ ତାମଵସ୍ଥାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଭାଂ ଗତାମ୍। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମାଦମେଯାତ୍ମା ନାକମ୍ପତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ସେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସଭାରେ ଆଣାଯିବା ଦେଖିଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଅପରିମେୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିଲେ ନାହିଁ ।
ଅହଂ ତୁ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଶ୍ରେଯ ଇଚ୍ଛାମି ଭାରତ । ଧର୍ମାଦର୍ଥାତ୍ସୁଖାଚ୍ଚୈଵ ମା ରାଜନ୍ନୀନଶଃ ପ୍ରଜାଃ
ମୁଁ ତୁମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭଲ ଚାହେଁ, ଭାରତ । ରାଜା, ଧର୍ମ, ଲାଭ କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଇଁ ଜନସମୁଦାୟ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ ।
ଅନର୍ଥମର୍ଥଂ ମନ୍ଵାନୋଽପ୍ଯର୍ଥଂ ଚାନର୍ଥମାତ୍ମନଃ । ଲୋଭେଽତିପ୍ରସୃତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ନିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଵିଶାଂପତେ
ନିଜ ପାଇଁ ଅସୁବିଧାକୁ ଲାଭ ଭାବି, ଓ ଲାଭକୁ ଅସୁବିଧା ଭାବି, ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଲୋଭୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର ।
ସ୍ଥିତାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷିତୁଂ ପାର୍ଥାଃ ସ୍ଥିତା ଯୋଦ୍ଧୁମରିନ୍ଦମାଃ । ଯତ୍ତେ ପଥ୍ଯତମଂ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିଂତିଷ୍ଠ ପରନ୍ତପ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଅଛନ୍ତି । ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେହିପଥରେ ରୁହ ।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ହୃଦଯୈଃ ସମପୂଜଯନ୍। ନ ତତ୍ର କଶ୍ଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ହି ଵାଚଂ ପ୍ରାକ୍ରାମଦଗ୍ରତଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସେଇ କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ସାହସ କରିଲେ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମିନ୍ନଭିହିତେ ଵାକ୍ଯେ କେଶଵେନ ମହାତ୍ମନା। ସ୍ତିମିତା ହୃଷ୍ଟରୋମାଣ ଆସନ୍ସର୍ଵେ ସଭାସଦଃ
ବଡ଼ ଆତ୍ମା କେଶବଙ୍କ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରବ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡ ହୋଇଉଠିଲା ।
କସ୍ସ୍ଵିଦୁତ୍ତରମେତେଷାଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍। ଇତି ସର୍ଵେ ମନୋଭିସ୍ତେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତି ସ୍ମ ପାର୍ଥିଵାଃ
ଏମିତି ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ? — ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମନେ ଭାବିଲେ ।
ତଥା ତେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଜସୁ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁସଂସଦି
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାଜା ନିରବ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ସେଇ କୁରୁମଣ୍ଡଳର ସଭାରେ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଇମାଂ ମେ ସୋପମାଂ ଵାଚଂ ଶ୍ରୃଣୁ ସତ୍ଯାମଶଙ୍କିତଃ । ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରେଯ ଆଦତ୍ସ୍ଵ ଯଦି ସାଧ୍ଵିତି ମନ୍ଯସେ
ମୋର ଏହି ଉଦାହରଣ ସହିତ କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଣ; ଶୁଣି, ଯଦି ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କର ।
ରାଜା ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ସାର୍ଵଭୌମଃ ପୁରାଽଭଵତ୍। ଅଖିଲାଂ ବୁଭୁଜେ ସର୍ଵାଂ ପୃଥିଵୀମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ପୂର୍ବେ ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ ନାମକ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଭୋଗ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ।
ସ ସ୍ମ ନିତ୍ଯଂ ନିଶାପାଯେ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ଵୈଶ୍ଯାନ୍ପୃଚ୍ଛନ୍ନାସ୍ତେ ମହାରଥଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ ।
ଅସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟୋ ଵା ମଦ୍ଵିଧୋ ଵା ଭଵେଦ୍ଯୁଧି । ଶୂଦ୍ରୋ ଵୈଶ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାଽପି ଶସ୍ତ୍ରଭୃତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ସମାନ କିଏ ଅଛି? — ସେ ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଥିବେ ।