ସେଯମାପନ୍ମହାଘୋରା କୁରୁଷ୍ଵେଵ ସମୁତ୍ଥିତା । କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନକୃତା ସର୍ଵେ ହ୍ଯେତେ ତଦନ୍ଵଯାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯସନେ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନଂ ହି ଯୋ ମିତ୍ରଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ । ଅନୁନୀଯ ଯଥାଶକ୍ତି ତଂ ନୃଶଂସଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ଯେ କେହି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରି ମନାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ କରେନାହିଁ, ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଆକେଶଗ୍ରହଣାନ୍ମିତ୍ରମକାର୍ଯାତ୍ସଂନିଵର୍ତଯନ୍। ଅଵାଚ୍ଯଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଭଵତି କୃତଯତ୍ନୋ ଯଥାବଲମ୍
ଯଦି କେହି ମିତ୍ରକୁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିଥାଏ, ଏଯାଁତି ଚୁଲ ଧରି ଅଟକାଏ, ତଥାପି ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ କେହି ତାହାକୁ ଦୋଷ ଦେଇନାହିଁ।
ତତ୍ସମର୍ଥଂ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ହିତମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସହାମାତ୍ଯୋ ଗ୍ରହୀତୁଂ ଵିଦୁରାର୍ହତି
ଧର୍ମ ଓ ଉପକାର ସହିତ ତୁମେ ଯେ ଭଲ କଥା କହିଛ, ବିଦୁର, ସେ କଥା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ହିତଂ ହି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଯତିଷ୍ଯେଽହମମାଯଯା
ମୁଁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଓ ପୃଥିବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ହିତେ ପ୍ରଯତମାନଂ ମାଂ ଶଙ୍କେଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଯଦି। ହୃଦଯସ୍ଯ ଚ ମେ ପ୍ରୀତିରାନୃଣ୍ଯଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦୁର୍ଯୋଧନ ମୋତେ ସନ୍ଦେହ କରେ, ତେବେ ମୋ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଋଣମୁକ୍ତ ରହିବ।
ଜ୍ଞାତୀନାଂ ହି ମିଥୋ ଭେଦେ ଯନ୍ମିତ୍ରଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ । ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ମାଧ୍ଯସ୍ଥ୍ଯଂ ନ ତନ୍ମିତ୍ରଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହୋଇଥାଏ ଓ ଏକ ମିତ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାକୁ ସତ୍ୟ ମିତ୍ର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ମାଂ ବ୍ରୂଯୁରଧର୍ମିଷ୍ଠା ମୂଢା ହ୍ଯସୁହୃଦସ୍ତଥା । ଶକ୍ତୋ ନାଵାରଯତ୍କୃଷ୍ଣଃ ସଂରବ୍ଧାନ୍କୁରୁପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଅଧର୍ମୀ, ମୂଢ ଓ ଅସଦ୍ଭାବୀ ଲୋକମାନେ ମୋ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁନାହିଁ: 'କୃଷ୍ଣ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରୋଷକୁ ଅଟକାଇପାରିଲେନାହିଁ।'
ଉଭଯୋଃ ସାଧଯନ୍ନର୍ଥମହାମାଗତ ଇତ୍ଯୁତ । ତତ୍ର ଯତ୍ନମହଂ କୃତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଯଂ ନୃଷ୍ଵଵାଚ୍ଯତାମ୍
ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁଇପକ୍ଷର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବି।
ମମ ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତଂ ହି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମନାମଯମ୍। ନ ଚେଦାଦାସ୍ଯତେ ବାଲୋ ଦିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଶମେଷ୍ଯତି
ମୋର ଧର୍ମ ଓ ଉପକାର ଭରିତ ଭଲ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ଯଦି ସେ ଯୁବ ରାଜକୁମାର ଗ୍ରହଣ ନ କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନ ହେଇଯିବ।
ଅହାପଯନ୍ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥଂ ଯଥାଵ- ଚ୍ଛମଂ କୁରୂଣାଂ ଯଦି ଚାଚରେଯମ୍। ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ମେ ସ୍ଯାଚ୍ଚରିତଂ ମହାତ୍ମ- ନ୍ମୁଚ୍ଯେରଂଶ୍ଚ କୁରଵୋ ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଲାଗି ଏବଂ କୁରୁମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ମୋତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।
ଅପି ଵାଚଂ ଭାଷମାଣସ୍ଯ କାଵ୍ଯାଂ ଧର୍ମରାମାମର୍ଥଵତୀମହିଂସ୍ରାମ୍। ଅଵେକ୍ଷେରନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶମାର୍ଥଂ ମାଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ କୁରଵଃ ପୂଜଯେଯୁଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୋର କବିତାମୟ, ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଥବତ୍ତା ଓ ଅହିଂସାମୟ କଥାକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭାବିଲେ, ତେବେ କୁରୁମାନେ ମୋର ଆଗମନରେ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
ନ ଚାପି ମମ ପର୍ଯାପ୍ତାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥାତୁଂ ସିଂହସ୍ଯେଵେତରେ ମୃଗାଃ
ମୋତେ ରୁଷ୍ଟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକସାଥି ମିଶି ମୋ ପ୍ରତି ଠିଆ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ସିଂହ ପାଖରେ ଠିଆ ହେଇପାରିନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵୃଷ୍ଣୀନାମୃଷଭସ୍ତଦା। ଶଯନେ ସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶେ ଶିଶ୍ଯେ ଯଦୁସୁଖାଵହଃ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ନାୟକ ସେ ସୁଖଦ ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ।
ତଥା କଥଯତୋରେଵ ତଯୋର୍ବୁଦ୍ଧିମତୋସ୍ତଦା। ଶିଵା ନକ୍ଷତ୍ରସଂପନ୍ନା ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ
ସେହି ସମୟରେ ଦୁଇଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଶୁଭ ତାରାରେ ଭରିଥିବା ରାତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥପଦାକ୍ଷରାଃ। ଶୃଣ୍ଵତୋ ଵିଵିଧା ଵାଚୋ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ କଥାମାନେ ମହାତ୍ମା ବିଦୁର ଶୁଣିଲେ।
କଥାଭିରନୁରୂପାଭୀ ରକ୍ତସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ଅକାମସ୍ଯୈଵ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ
ଅମିତ ତେଜ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ କଥା ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଆଗ୍ରହ ନଥିଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ରାତି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ତତସ୍ତୁ ସ୍ଵରସଂପନ୍ନା ବହଵଃ ସୂତମାଗଧାଃ ।। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁମିନିର୍ଘୋଷୈଃ କେଶଵଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍
ତାପରେ ଅନେକ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଗାୟକ, ନିଜ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଦାଶାର୍ହଋଷଭଃ ସର୍ଵସାତ୍ଵତାମ୍ । ସର୍ଵମାଵଶ୍ଯକଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରାତଃ କାର୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ଦାଶାର୍ହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସାତ୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ଜନାର୍ଦନ ସକାଳେ ଆବଶ୍ୟକ କାମ ସବୁ କରିଲେ।
କୃତୋଦକାନୁଜପ୍ଯଃ ସ ହୁତାଗ୍ନିଃ ସମଲଙ୍କୃତଃ। ତତଶ୍ଚାଦିତ୍ଯମୁଦ୍ଯନ୍ତମୁପାତିଷ୍ଠତ ମାଧଵଃ
ସେ ଜଳ ନେଇ, ଜପ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ନିଜକୁ ଶୋଭିତ କରି, ତାପରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମାଧବ ପୂଜା କଲେ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୃଷ୍ମଂ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଦାଶାର୍ହମପରାଜିତମ୍
ତାପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ ସୌବଳ ପୁଅ ଶକୁନି, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦାଶାର୍ହଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ ଦେଖି ଆସିଲେ।
ଆଚକ୍ଷେତାଂ ତୁ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଭାଗତମ୍। କୁରୂଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମପ୍ରମୁଖାନ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାନ୍
ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସଭା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତି, ଭୀଷ୍ମ ଆଦି କୁରୁମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ।
ତ୍ଵାମର୍ଥଯନ୍ତେ ଗୋଵିନ୍ଦ ଦିଵି ଶକ୍ରମିଵାମରାଃ । ତାଵଭ୍ଯନନ୍ଦଦ୍ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସାମ୍ନା ପରମଵଲ୍ଗୁନା
ଗୋବିନ୍ଦ, ଦେବମାନେ ଦିବରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି, ସେପରି ତୁମକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଗୋବିନ୍ଦ ସବୁଠୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ସେମାନେକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ତତୋ ଵିମଲ ଆଦିତ୍ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଜନାର୍ଦନଃ। ଦଦୌ ହିରଣ୍ଯଂ ଵାସାଂସି ଗାଶ୍ଚାଶ୍ଚାଂଶ୍ଚ ପରନ୍ତପଃ
ପରିସ୍କୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରବଳ ଜନାର୍ଦନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
ଵିସୃଷ୍ଟଵନ୍ତଂ ରତ୍ନାନି ଦାଶାର୍ହମପରାଜିତମ୍। ତିଷ୍ଠନ୍ତମୁପସଙ୍ଗମ୍ଯ ଵଵନ୍ଦେ ସାରଥିସ୍ତଦା
ଅପରାଜିତ ଦାଶାର୍ହ ରତ୍ନ ବଣ୍ଟି ଦେଇ ଠିଆ ହେଇଥିବାବେଳେ, ସାରଥି ଆସି ସେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତସ୍ମୈ ରଥଵରୋ ଯୁକ୍ତଃ ଶୁଶୁଭେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ । ଵାଜିଭିଃ ଶୈବ୍ଯସୁଗ୍ରୀଵମେଘପୁଷ୍ପବଲାହକୈଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଗତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଯୋଗାଯୋଗ ହେଲା, ଯାହା ଶୈବ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବ, ମେଘପୁଷ୍ପ ଓ ବଳାହକ ନାମକ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।
ଶୈବ୍ଯସ୍ତୁ ଶୁକପତ୍ରାଭଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କିଂଶୁକପ୍ରଭଃ । ମେଘପୁଷ୍ପୋ ମେଘଵର୍ଣଃ ପାଣ୍ଡରସ୍ତୁ ବଲାହକଃ
ଶୈବ୍ୟ ହେଲେ ଶୁକା ପଖାର ରଙ୍ଗରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ରହିଲେ କିଂଶୁକ ଫୁଲର ଚମକରେ, ମେଘପୁଷ୍ପ ଥିଲେ ମେଘ ଭଳି କଳା, ବଳାହକ ହେଲେ ଧଳା ମେଘର ଭଳି ଫିକା।
ଦକ୍ଷିଣଂ ଚାଵହଚ୍ଛୈବ୍ଯଃ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଵ୍ଯତୋଽଵହତ୍। ପୃଷ୍ଠଵାହୌ ରଥସ୍ଯାସ୍ତାଂ ମେଘପୁଷ୍ପବଲାହକୌ
ଶୈବ୍ୟ ରଥର ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଯୋଗାଇଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାମ ପଟେ; ମେଘପୁଷ୍ପ ଓ ବଳାହକ ରଥର ପଛେ ଯୋଗାଇ ରହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମକୃତାଽଽପୀଡା ରତ୍ନଜାଲଵିଭୂଷିତା । ଆଶ୍ରିତା ଵୈ ରଥେ ତସ୍ମିନ୍ଧ୍ଵଜଯଷ୍ଟିରଶୋଭତ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ରତ୍ନ ଜାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଯୋକ୍ ରଥରେ ଲଗାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଧ୍ୱଜ ଦଣ୍ଡ ତାହାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଚମକୁଥିଲା।
ଵୈନତେଯଃ ସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାକରମିଵ ସ୍ପୃଶନ୍। ତସ୍ଯ ସତ୍ଵଵତଃ କେତୌ ଭୁଜଗାରିରଶୋଭତ
ସେ ଧ୍ୱଜରେ ବୈନତେୟ ଅଟୁ ଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଛୁଇଁ ଥିବା ପରି; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀର ଧ୍ୱଜରେ ସାପମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଚମକୁଥିଲା।