ଯା ମେ ପ୍ରୀତିଃ ପୁଷ୍କରାକ୍ଷ ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନସମୁଦ୍ଭଵା। ସା କିମାଖ୍ଯାଯତେ ତୁଭ୍ଯମନ୍ତରାତ୍ମାଽସି ଦେହିନାଂ
ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ତୁମକୁ ଦେଖିବାରୁ ମୋ ମନରେ ଯେ ପ୍ରେମ ଜଗିଛି, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ କାହିଁକି ତୁମକୁ କହିବି? ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତରାତ୍ମା।
ଵିଦୁରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଇଦଂ ହୋଵାଚ ଵଚନଂ ମଧୁରଂ ମଧୁସୂଦନଃ
ବିଦୁରଙ୍କର ଆଦରଭରା କଥା ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଧୁସୂଦନ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଯଥା ଵ୍ରୂଯାନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଯଥା ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ସଥା ଵାଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧେନ ଭଵତା ମଦ୍ଵିଧଃ ସୁହୃତ୍
ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କଥା କହିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଏକ ସଂଗୀ ତୁମେ ମୋତେ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ଯଥା ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ। ତଥା ଵଚନମୁକ୍ତୋଽସ୍ତି ତ୍ଵଯୈତତ୍ପିତୃମାତୃଵତ୍
ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଯେ କଥା ତୁମେ ମୋତେ କହିଛ, ସେ କଥା ପିତାମାତାଙ୍କର କଥା ପରି ଯଥାର୍ଥ ଓ ଉଚିତ।
ସତ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଵାଽପ୍ଯେଵମେଵ ଯଥାଽଽତ୍ଥ ମାମ୍। ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵାଗମନେ ହେତୁଂ ଵିଦୁରାଵହିତୋ ମମ
ତୁମେ ଯେ କଥା କହିଛ, ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ। ବିଦୁର, ଏବେ ମୋ ଆସିବାର କାରଣ ଦୟାକରି ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।
ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଵୈରିତାମ୍। ସର୍ଵମେତଦହଂ ଜାନନ୍କ୍ଷତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଦ୍ଯ କୌରଵାନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଜାଣି, ମୁଁ ଆଜି କୌରବମାନଙ୍କଠାରେ ଆସିଛି।
ପର୍ଯସ୍ତାଂ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ସାଶ୍ଵାଂ ସରଥକୁଞ୍ଜରାମ୍ । ଯୋ ମୋଚଯେନ୍ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠି ଘୋଡା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ, ସେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମକୁ ପାଇଥାଏ।
ଧର୍ମକାର୍ଯଂ ଯତଞ୍ଶକ୍ତ୍ଯା ନୋ ଚେତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଵତି ତତ୍ପୁଣ୍ଯମତ୍ର ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ଯଦି କେହି ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଧର୍ମର କାମ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଥାଏ; ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମନସା ଚିନ୍ତଯନ୍ପାପଂ କର୍ମଣା ନାତିରୋଚଯନ୍। ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ତସ୍ଯେତ୍ଯେଵଂ ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେ କେହି ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ କାମନା ଭାବିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରେନାହିଁ, ସେ ତାହାର ଫଳ ପାଏନାହିଁ; ଏହିପରି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ଯତିଷ୍ଯେ ପ୍ରଶମଂ କ୍ଷତ୍ତଃ କର୍ତୁମମାଯଯା। କୁରୂଣାଂ ସୃଞ୍ଜଯାନାଂ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାନେ ଵିନଶିଷ୍ଯତାମ୍
ଏହିପରି, ବିଦୁର, ମୁଁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ କୌରବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଆଣିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେନାହିଁ।
ସେଯମାପନ୍ମହାଘୋରା କୁରୁଷ୍ଵେଵ ସମୁତ୍ଥିତା । କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନକୃତା ସର୍ଵେ ହ୍ଯେତେ ତଦନ୍ଵଯାଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯସନେ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନଂ ହି ଯୋ ମିତ୍ରଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ । ଅନୁନୀଯ ଯଥାଶକ୍ତି ତଂ ନୃଶଂସଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ଯେ କେହି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରି ମନାଇବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ କରେନାହିଁ, ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଆକେଶଗ୍ରହଣାନ୍ମିତ୍ରମକାର୍ଯାତ୍ସଂନିଵର୍ତଯନ୍। ଅଵାଚ୍ଯଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଭଵତି କୃତଯତ୍ନୋ ଯଥାବଲମ୍
ଯଦି କେହି ମିତ୍ରକୁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିଥାଏ, ଏଯାଁତି ଚୁଲ ଧରି ଅଟକାଏ, ତଥାପି ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ କେହି ତାହାକୁ ଦୋଷ ଦେଇନାହିଁ।
ତତ୍ସମର୍ଥଂ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ହିତମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସହାମାତ୍ଯୋ ଗ୍ରହୀତୁଂ ଵିଦୁରାର୍ହତି
ଧର୍ମ ଓ ଉପକାର ସହିତ ତୁମେ ଯେ ଭଲ କଥା କହିଛ, ବିଦୁର, ସେ କଥା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ହିତଂ ହି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଯତିଷ୍ଯେଽହମମାଯଯା
ମୁଁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଓ ପୃଥିବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ହିତେ ପ୍ରଯତମାନଂ ମାଂ ଶଙ୍କେଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଯଦି। ହୃଦଯସ୍ଯ ଚ ମେ ପ୍ରୀତିରାନୃଣ୍ଯଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦୁର୍ଯୋଧନ ମୋତେ ସନ୍ଦେହ କରେ, ତେବେ ମୋ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଋଣମୁକ୍ତ ରହିବ।
ଜ୍ଞାତୀନାଂ ହି ମିଥୋ ଭେଦେ ଯନ୍ମିତ୍ରଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ । ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ମାଧ୍ଯସ୍ଥ୍ଯଂ ନ ତନ୍ମିତ୍ରଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହୋଇଥାଏ ଓ ଏକ ମିତ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାହାକୁ ସତ୍ୟ ମିତ୍ର ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ମାଂ ବ୍ରୂଯୁରଧର୍ମିଷ୍ଠା ମୂଢା ହ୍ଯସୁହୃଦସ୍ତଥା । ଶକ୍ତୋ ନାଵାରଯତ୍କୃଷ୍ଣଃ ସଂରବ୍ଧାନ୍କୁରୁପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଅଧର୍ମୀ, ମୂଢ ଓ ଅସଦ୍ଭାବୀ ଲୋକମାନେ ମୋ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁନାହିଁ: 'କୃଷ୍ଣ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରୋଷକୁ ଅଟକାଇପାରିଲେନାହିଁ।'
ଉଭଯୋଃ ସାଧଯନ୍ନର୍ଥମହାମାଗତ ଇତ୍ଯୁତ । ତତ୍ର ଯତ୍ନମହଂ କୃତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଯଂ ନୃଷ୍ଵଵାଚ୍ଯତାମ୍
ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁଇପକ୍ଷର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବି।
ମମ ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତଂ ହି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମନାମଯମ୍। ନ ଚେଦାଦାସ୍ଯତେ ବାଲୋ ଦିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଶମେଷ୍ଯତି
ମୋର ଧର୍ମ ଓ ଉପକାର ଭରିତ ଭଲ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ଯଦି ସେ ଯୁବ ରାଜକୁମାର ଗ୍ରହଣ ନ କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନ ହେଇଯିବ।
ଅହାପଯନ୍ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥଂ ଯଥାଵ- ଚ୍ଛମଂ କୁରୂଣାଂ ଯଦି ଚାଚରେଯମ୍। ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ମେ ସ୍ଯାଚ୍ଚରିତଂ ମହାତ୍ମ- ନ୍ମୁଚ୍ଯେରଂଶ୍ଚ କୁରଵୋ ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଲାଗି ଏବଂ କୁରୁମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ମୋତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।
ଅପି ଵାଚଂ ଭାଷମାଣସ୍ଯ କାଵ୍ଯାଂ ଧର୍ମରାମାମର୍ଥଵତୀମହିଂସ୍ରାମ୍। ଅଵେକ୍ଷେରନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶମାର୍ଥଂ ମାଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ କୁରଵଃ ପୂଜଯେଯୁଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୋର କବିତାମୟ, ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଥବତ୍ତା ଓ ଅହିଂସାମୟ କଥାକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭାବିଲେ, ତେବେ କୁରୁମାନେ ମୋର ଆଗମନରେ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
ନ ଚାପି ମମ ପର୍ଯାପ୍ତାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥାତୁଂ ସିଂହସ୍ଯେଵେତରେ ମୃଗାଃ
ମୋତେ ରୁଷ୍ଟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକସାଥି ମିଶି ମୋ ପ୍ରତି ଠିଆ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ସିଂହ ପାଖରେ ଠିଆ ହେଇପାରିନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵୃଷ୍ଣୀନାମୃଷଭସ୍ତଦା। ଶଯନେ ସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶେ ଶିଶ୍ଯେ ଯଦୁସୁଖାଵହଃ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ନାୟକ ସେ ସୁଖଦ ଶୟନରେ ଶୋଇଲେ, ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ।
ତଥା କଥଯତୋରେଵ ତଯୋର୍ବୁଦ୍ଧିମତୋସ୍ତଦା। ଶିଵା ନକ୍ଷତ୍ରସଂପନ୍ନା ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ
ସେହି ସମୟରେ ଦୁଇଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଶୁଭ ତାରାରେ ଭରିଥିବା ରାତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥପଦାକ୍ଷରାଃ। ଶୃଣ୍ଵତୋ ଵିଵିଧା ଵାଚୋ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ କଥାମାନେ ମହାତ୍ମା ବିଦୁର ଶୁଣିଲେ।
କଥାଭିରନୁରୂପାଭୀ ରକ୍ତସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ଅକାମସ୍ଯୈଵ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ
ଅମିତ ତେଜ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ କଥା ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଆଗ୍ରହ ନଥିଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ରାତି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ତତସ୍ତୁ ସ୍ଵରସଂପନ୍ନା ବହଵଃ ସୂତମାଗଧାଃ ।। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁମିନିର୍ଘୋଷୈଃ କେଶଵଂ ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍
ତାପରେ ଅନେକ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଗାୟକ, ନିଜ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଦାଶାର୍ହଋଷଭଃ ସର୍ଵସାତ୍ଵତାମ୍ । ସର୍ଵମାଵଶ୍ଯକଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରାତଃ କାର୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ଦାଶାର୍ହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସାତ୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ଜନାର୍ଦନ ସକାଳେ ଆବଶ୍ୟକ କାମ ସବୁ କରିଲେ।
କୃତୋଦକାନୁଜପ୍ଯଃ ସ ହୁତାଗ୍ନିଃ ସମଲଙ୍କୃତଃ। ତତଶ୍ଚାଦିତ୍ଯମୁଦ୍ଯନ୍ତମୁପାତିଷ୍ଠତ ମାଧଵଃ
ସେ ଜଳ ନେଇ, ଜପ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ନିଜକୁ ଶୋଭିତ କରି, ତାପରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମାଧବ ପୂଜା କଲେ।