ଏକଃ କର୍ଣଃ ପରାଞ୍ଜେତୁଂ ସମର୍ଥ ଇତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେଃ ସ ଶମଂ ନୋପଯାସ୍ଯତି
'ସେ ଭାବୁଛି କର୍ଣ୍ଣ ଏକା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିପାରିବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ହେବେନାହିଁ।'
ସଂଵିଚ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ କେଶଵ । ଶମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ତଵ ସୌଭ୍ରାତ୍ରକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସବୁଙ୍କ ମନ ଜାଣି, କେଶବ, ଆପଣ ଭାଇପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।'
ନ ପାଣ୍ଡଵାନାମସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରତିଦେଯଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଇତି ଵ୍ଯଵସିତାସ୍ତେଷୁ ଵଚନଂ ସ୍ଯାନ୍ନିରର୍ଥକମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଆମେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କିଛି ଫେରାଇ ପାରିବା ନାହିଁ; ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର କଥା ଅର୍ଥହୀନ ହେବ।
ଯତ୍ର ସୂକ୍ତଂ ଦୁରୁକ୍ତଂ ଚ ସମଂ ସ୍ଯାନ୍ମଧୁସୂଦନ । ନ ତତ୍ର ପ୍ରଲପେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବଧିରେଷ୍ଵିଵ ଗାଯନଃ
ଯେଉଁଠି ଭଲ କଥା ଓ ଖରାପ କଥାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ମଧୁସୂଦନ, ସେଠି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧଳାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗାୟକ ଗାଏ।
ଅଵିଜାନତ୍ସୁ ମୂଢେଷୁ ନିର୍ମର୍ଯାଦେଷୁ ମାଧଵ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ନିନ୍ଦ୍ଯଶ୍ଚଣ୍ଡାଲେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋ ଯଥା
ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୂର୍ଖ ଓ ଅନିୟମିତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ମାଧବ, ସେଠି ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଦୋଷ ହୁଏ, ଯେପରି ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ସୋଽଯଂ ବଲସ୍ଥୋ ମୂଢଶ୍ଚନ କରିଷ୍ଯତି ତେ ଵଚଃ । ତସ୍ମିନ୍ନିରର୍ଥକଂ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ତଵ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମ କଥା ଶୁଣି କିଛି କରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପାପଚେତସାମ୍ । ତଵ ମଧ୍ଯାଵତରଣଂ ମମ କୃଷ୍ଣ ନ ରୋଚତେ
ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧୀନାମଶିଷ୍ଟାନାଂ ବହୂନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍ । ପ୍ରତୀପଂ ଵଚନଂ ମଧ୍ଯେ ତଵ କୃଷ୍ଣ ନ ରୋଚତେ
ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ ଓ ଖରାପ ମନବଳିଆ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ବିରୋଧରେ କିଛି କହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ଅନୁପାସିତଵୃଦ୍ଧତ୍ଵାଚ୍ଛ୍ରିଯୋ ଦର୍ପାଚ୍ଚ ମୋହିତଃ । ଵଯୋଦର୍ପାଦମର୍ଷାଚ୍ଚ ନ ତେ ଶ୍ରେଯୋ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସହ ଅନୁଭବ ନଥିବା, ଧନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମନ ମତିଆଯିବା, ଯୁବତ୍ୱ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମଦମସ୍ତ ହେବା, ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ।
ବଲଂ ବଲଵଦପ୍ଯସ୍ଯ ଯଦି ଵକ୍ଷ୍ଯସି ମାଧଵ । ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ଯ ମହତୀ ଶଙ୍କା ନ କରିଷ୍ଯତି ତେ ଵଚଃ
ତୁମେ ଯଦି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବା, ମାଧବ, ସେ ତୁମ ଉପରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ କରିବେ ଓ ତୁମ କଥା ମାନିବେ ନାହିଁ।
ନେଦମଦ୍ଯ ଯୁଧା ଶକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରେଣାପି ସହାମରୈଃ । ଇତି ଵ୍ଯଵସିତାଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଜନାର୍ଦନ
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ତେଷ୍ଵେଵମୁପପନ୍ନେଷୁ କାମକ୍ରୋଧାନୁଵର୍ତିଷୁ । ସମର୍ଥମପି ତେ ଵାକ୍ଯମସମର୍ଥଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ମଧ୍ୟ କାମ କରିବ ନାହିଁ।
ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ହସ୍ତ୍ଯନୀକସ୍ଯ ମନ୍ଦୋ ରଥାଶ୍ଵଯୁକ୍ତସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ମୂଢଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମନ୍ଯତେ ବୀତଭୀତିଃ କୃତ୍ସ୍ନା ମଯେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଜିତେତି
ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଭରିଥିବା ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମୂଢ଼ ମନେ, ଭୟ ଲୁଚାଇ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଦେଖାଇ, ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଛି।
ଆଶଂସତେ ଵୈ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାରାଜ୍ଯମସପତ୍ନଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍। ତସ୍ମିଞ୍ଶମଃ କେଵଲୋ ନୋପଲଭ୍ଯୋ ବଦ୍ଧଂ ସନ୍ତଂ ମନ୍ଯତେ ଲବ୍ଧମର୍ଥମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ବିଶାଳ ଓ ଅପରାଜିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ସେଠି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ, ଯାହା ବନ୍ଧାଯାଇଛି ତାହାକୁ ଲାଭ ଭାବୁଛନ୍ତି।
ପର୍ଯସ୍ତେଯଂ ପୃଥିଵୀ କାଲପକ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନାର୍ଥେ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯୋଦ୍ଧୁକାମାଃ । ସମାଗତାଃ ସର୍ଵଯୋଧାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜାନଶ୍ଚ କ୍ଷିତିପାଲୈଃ ସମେତାଃ
ଏହି ପୃଥିବୀ ସମୟରେ ପକ୍ୱ ହୋଇ ଘେରାଯାଇଛି; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଯୋଧା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ଚୈତେ କୃତଵୈରାଃ ପୁରସ୍ତା- ତ୍ତ୍ଵଯା ରାଜାନୋ ହୃତସାରାଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣ । ତଵୋଦ୍ଵେଗାତ୍ସଂଶ୍ରିତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା- ନ୍ସୁସଂହତାଃ ସହ କର୍ଣେନ ଵୀରାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମ ଭୟରୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି।
ନ ତନ୍ମତଂ ମମ ଦାଶାର୍ହଵୀର
ହେ ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ ବୀର, ଏହି ମତ ମୋର ନୁହେଁ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ବହୂନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍। କଥଂ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଥାଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ଏମିତି ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳିଆ ଲୋକମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ?
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଦେଵୈରପି ଦୁରୁତ୍ସହଃ । ପ୍ରଭାଵଂ ପୌରୁଷଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଜାନାମି ତଵ ଶତ୍ରୁହନ୍
ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମ ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ଯା ମେ ପ୍ରୀତିଃ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଭୂଯଃକ ସା ତ୍ଵଯି ମାଧଵ । ପ୍ରେମ୍ଣା ଚ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ସୌହୃଦାଚ୍ଚ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ମୋର ଯେତେ ଭଲପାଇବା, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ତୁମ ପାଇଁ, ମାଧବ; ପ୍ରେମ, ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ଯା ମେ ପ୍ରୀତିଃ ପୁଷ୍କରାକ୍ଷ ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନସମୁଦ୍ଭଵା। ସା କିମାଖ୍ଯାଯତେ ତୁଭ୍ଯମନ୍ତରାତ୍ମାଽସି ଦେହିନାଂ
ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ତୁମକୁ ଦେଖିବାରୁ ମୋ ମନରେ ଯେ ପ୍ରେମ ଜଗିଛି, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ କାହିଁକି ତୁମକୁ କହିବି? ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତରାତ୍ମା।
ଵିଦୁରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଇଦଂ ହୋଵାଚ ଵଚନଂ ମଧୁରଂ ମଧୁସୂଦନଃ
ବିଦୁରଙ୍କର ଆଦରଭରା କଥା ଶୁଣି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଧୁସୂଦନ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଯଥା ଵ୍ରୂଯାନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଯଥା ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ସଥା ଵାଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧେନ ଭଵତା ମଦ୍ଵିଧଃ ସୁହୃତ୍
ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କଥା କହିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଏକ ସଂଗୀ ତୁମେ ମୋତେ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତଂ ତଥ୍ଯଂ ଚ ଯଥା ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ। ତଥା ଵଚନମୁକ୍ତୋଽସ୍ତି ତ୍ଵଯୈତତ୍ପିତୃମାତୃଵତ୍
ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଯେ କଥା ତୁମେ ମୋତେ କହିଛ, ସେ କଥା ପିତାମାତାଙ୍କର କଥା ପରି ଯଥାର୍ଥ ଓ ଉଚିତ।
ସତ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଵାଽପ୍ଯେଵମେଵ ଯଥାଽଽତ୍ଥ ମାମ୍। ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵାଗମନେ ହେତୁଂ ଵିଦୁରାଵହିତୋ ମମ
ତୁମେ ଯେ କଥା କହିଛ, ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ। ବିଦୁର, ଏବେ ମୋ ଆସିବାର କାରଣ ଦୟାକରି ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।
ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଵୈରିତାମ୍। ସର୍ଵମେତଦହଂ ଜାନନ୍କ୍ଷତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଦ୍ଯ କୌରଵାନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଜାଣି, ମୁଁ ଆଜି କୌରବମାନଙ୍କଠାରେ ଆସିଛି।
ପର୍ଯସ୍ତାଂ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ସାଶ୍ଵାଂ ସରଥକୁଞ୍ଜରାମ୍ । ଯୋ ମୋଚଯେନ୍ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠି ଘୋଡା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ, ସେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମକୁ ପାଇଥାଏ।
ଧର୍ମକାର୍ଯଂ ଯତଞ୍ଶକ୍ତ୍ଯା ନୋ ଚେତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଵତି ତତ୍ପୁଣ୍ଯମତ୍ର ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ଯଦି କେହି ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଧର୍ମର କାମ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଥାଏ; ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମନସା ଚିନ୍ତଯନ୍ପାପଂ କର୍ମଣା ନାତିରୋଚଯନ୍। ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ତସ୍ଯେତ୍ଯେଵଂ ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେ କେହି ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ କାମନା ଭାବିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରେନାହିଁ, ସେ ତାହାର ଫଳ ପାଏନାହିଁ; ଏହିପରି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ଯତିଷ୍ଯେ ପ୍ରଶମଂ କ୍ଷତ୍ତଃ କର୍ତୁମମାଯଯା। କୁରୂଣାଂ ସୃଞ୍ଜଯାନାଂ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାନେ ଵିନଶିଷ୍ଯତାମ୍
ଏହିପରି, ବିଦୁର, ମୁଁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ କୌରବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଆଣିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେନାହିଁ।