ତଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଵିଵିଧାଃ ସୁଶବ୍ଦାଃ ସୂତମାଗଧାଃ । ଅଭିତୁଷ୍ଟୁଵୁରାସୀନଂ ଦାଶାର୍ହମପରାଜିତମ୍
ସେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ସ୍ତୁତି ଗାଇ, ଦାଶାର୍ହ ବଂଶଜଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତମାଶ୍ଵସ୍ତଂ ନିଶାଯାଂ ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନେଦଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ କେଶଵାଗମନଂ ତଵ
ସେ ଭୋଜନ କରି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ରାତିରେ ବିଦୁର କହିଲେ, 'କେଶବ, ଆପଣଙ୍କ ଏଠାରେ ଆସିବା ଠିକ୍ ଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇନାହିଁ।'
ଅର୍ଥଧର୍ମାତିଗୋ ମନ୍ଦଃ ସଂରମ୍ଭୀ ଚ ଜନାର୍ଦନ । ମାନଘ୍ନୋ ମାନକାମଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଶାସନାତିଗଃ
'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ମନ୍ଦମତି, ଲାଭ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରେ, ଶୀଘ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ, ମାନ ଭଙ୍ଗ କରେ, ମାନ ପାଇବାକୁ ଚାହେ, ବଡମାନେ କହିଥିବାକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ।'
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାତିଗୋ ମୂଢୋ ଦୁରାତ୍ମା ପ୍ରଗ୍ରହଂ ଗତଃ । ଅନେଯଃ ଶ୍ରେଯସାଂ ମନ୍ଦୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାର୍ଦନ
'ସେ ମୂଢ଼, ଦୁଷ୍ଟ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ଜିଦ୍ଧି, ଭଲ ପଥକୁ ନେଇଯିବାଠାରେ ଅସମର୍ଥ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭଲ ପାଇବାରେ ଅତି ଧୀର।'
କାମାତ୍ମା ପ୍ରାଜ୍ଞମାନୀ ଚ ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍ସର୍ଵଶଙ୍କିତା । ଅକର୍ତା ଚାକୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମା ପ୍ରିଯାନୃତଃ
'ସେ କାମବଶ, ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବେ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ଅବିଶ୍ୱାସ କରେ, ସବୁଠି ସନ୍ଦେହ କରେ, କିଛି କରେନାହିଁ, କୃତଘ୍ନ, ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ମିଥ୍ୟାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ନେଇଛି।'
ମୂଢଶ୍ଵାକୃତବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମନୀଶ୍ଵରଃ। କାମାନୁସାରୀ କୃତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵକୃତନିଶ୍ଚଯଃ
'ସେ ମୂଢ଼, ଅସ୍ଥିର ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, କାମ ପଛରେ ଚାଲେ, ସବୁ କାମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ।'
ଏତୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଦୋଷୈରେଵ ସମନ୍ଵିତଃ । ତ୍ଵଯୋଚ୍ଯମାନଃ ଶ୍ରେଯୋଽପି ସଂରମ୍ଭାନ୍ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
'ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦୋଷରେ ଭରିଆ, ଆପଣ ଯଦିଓ ଭଲ ପଥ କହିବେ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବେନାହିଁ।'
ଭୀଷ୍ମେ ଦ୍ରୋଣେ କୃପେ କର୍ଣେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରେ ଜଯଦ୍ରଥେ। ଭୂଯସୀଂ ଵର୍ତତେ ଵୃତ୍ତିଂ ନ ଶମେ କୁରୁତେ ମନଃ
'ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ଜୟଦ୍ରଥ ସହିତ, ତାଙ୍କର ବଳ ବହୁତ, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମନ ଦେଉନାହିଁ।'
ନିଶ୍ଚିତଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସକର୍ଣାନାଂ ଜନାର୍ଦନ । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖାନ୍ପାର୍ଥା ନ ଶକ୍ତାଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
'ନିଶ୍ଚିତ, କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ଅଗ୍ରେ ଥିଲେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେନାହିଁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।'
ସେନାସମୁଦଯଂ କୃତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵଂ ମଧୁସୂଦନ। କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ଯତେ ବାଲ ଆତ୍ମାନମଵିଚକ୍ଷଣାଃ
'ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ଏକଠା କରି, ମଧୁସୂଦନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଅବିବେକୀ ହୋଇ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବେ ଭାବୁଛି।'
ଏକଃ କର୍ଣଃ ପରାଞ୍ଜେତୁଂ ସମର୍ଥ ଇତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେଃ ସ ଶମଂ ନୋପଯାସ୍ଯତି
'ସେ ଭାବୁଛି କର୍ଣ୍ଣ ଏକା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିପାରିବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ହେବେନାହିଁ।'
ସଂଵିଚ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ କେଶଵ । ଶମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ତଵ ସୌଭ୍ରାତ୍ରକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସବୁଙ୍କ ମନ ଜାଣି, କେଶବ, ଆପଣ ଭାଇପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।'
ନ ପାଣ୍ଡଵାନାମସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରତିଦେଯଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଇତି ଵ୍ଯଵସିତାସ୍ତେଷୁ ଵଚନଂ ସ୍ଯାନ୍ନିରର୍ଥକମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଆମେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କିଛି ଫେରାଇ ପାରିବା ନାହିଁ; ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର କଥା ଅର୍ଥହୀନ ହେବ।
ଯତ୍ର ସୂକ୍ତଂ ଦୁରୁକ୍ତଂ ଚ ସମଂ ସ୍ଯାନ୍ମଧୁସୂଦନ । ନ ତତ୍ର ପ୍ରଲପେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବଧିରେଷ୍ଵିଵ ଗାଯନଃ
ଯେଉଁଠି ଭଲ କଥା ଓ ଖରାପ କଥାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ମଧୁସୂଦନ, ସେଠି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧଳାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗାୟକ ଗାଏ।
ଅଵିଜାନତ୍ସୁ ମୂଢେଷୁ ନିର୍ମର୍ଯାଦେଷୁ ମାଧଵ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ନିନ୍ଦ୍ଯଶ୍ଚଣ୍ଡାଲେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋ ଯଥା
ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୂର୍ଖ ଓ ଅନିୟମିତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ମାଧବ, ସେଠି ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଦୋଷ ହୁଏ, ଯେପରି ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ସୋଽଯଂ ବଲସ୍ଥୋ ମୂଢଶ୍ଚନ କରିଷ୍ଯତି ତେ ଵଚଃ । ତସ୍ମିନ୍ନିରର୍ଥକଂ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ତଵ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମ କଥା ଶୁଣି କିଛି କରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପାପଚେତସାମ୍ । ତଵ ମଧ୍ଯାଵତରଣଂ ମମ କୃଷ୍ଣ ନ ରୋଚତେ
ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧୀନାମଶିଷ୍ଟାନାଂ ବହୂନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍ । ପ୍ରତୀପଂ ଵଚନଂ ମଧ୍ଯେ ତଵ କୃଷ୍ଣ ନ ରୋଚତେ
ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ ଓ ଖରାପ ମନବଳିଆ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ବିରୋଧରେ କିଛି କହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ଅନୁପାସିତଵୃଦ୍ଧତ୍ଵାଚ୍ଛ୍ରିଯୋ ଦର୍ପାଚ୍ଚ ମୋହିତଃ । ଵଯୋଦର୍ପାଦମର୍ଷାଚ୍ଚ ନ ତେ ଶ୍ରେଯୋ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସହ ଅନୁଭବ ନଥିବା, ଧନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମନ ମତିଆଯିବା, ଯୁବତ୍ୱ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମଦମସ୍ତ ହେବା, ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ।
ବଲଂ ବଲଵଦପ୍ଯସ୍ଯ ଯଦି ଵକ୍ଷ୍ଯସି ମାଧଵ । ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ଯ ମହତୀ ଶଙ୍କା ନ କରିଷ୍ଯତି ତେ ଵଚଃ
ତୁମେ ଯଦି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବା, ମାଧବ, ସେ ତୁମ ଉପରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ କରିବେ ଓ ତୁମ କଥା ମାନିବେ ନାହିଁ।
ନେଦମଦ୍ଯ ଯୁଧା ଶକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରେଣାପି ସହାମରୈଃ । ଇତି ଵ୍ଯଵସିତାଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଜନାର୍ଦନ
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ତେଷ୍ଵେଵମୁପପନ୍ନେଷୁ କାମକ୍ରୋଧାନୁଵର୍ତିଷୁ । ସମର୍ଥମପି ତେ ଵାକ୍ଯମସମର୍ଥଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ମଧ୍ୟ କାମ କରିବ ନାହିଁ।
ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ହସ୍ତ୍ଯନୀକସ୍ଯ ମନ୍ଦୋ ରଥାଶ୍ଵଯୁକ୍ତସ୍ଯ ବଲସ୍ଯ ମୂଢଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମନ୍ଯତେ ବୀତଭୀତିଃ କୃତ୍ସ୍ନା ମଯେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଜିତେତି
ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ଭରିଥିବା ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମୂଢ଼ ମନେ, ଭୟ ଲୁଚାଇ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଦେଖାଇ, ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଛି।
ଆଶଂସତେ ଵୈ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାରାଜ୍ଯମସପତ୍ନଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍। ତସ୍ମିଞ୍ଶମଃ କେଵଲୋ ନୋପଲଭ୍ଯୋ ବଦ୍ଧଂ ସନ୍ତଂ ମନ୍ଯତେ ଲବ୍ଧମର୍ଥମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ବିଶାଳ ଓ ଅପରାଜିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ସେଠି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ, ଯାହା ବନ୍ଧାଯାଇଛି ତାହାକୁ ଲାଭ ଭାବୁଛନ୍ତି।
ପର୍ଯସ୍ତେଯଂ ପୃଥିଵୀ କାଲପକ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନାର୍ଥେ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯୋଦ୍ଧୁକାମାଃ । ସମାଗତାଃ ସର୍ଵଯୋଧାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରାଜାନଶ୍ଚ କ୍ଷିତିପାଲୈଃ ସମେତାଃ
ଏହି ପୃଥିବୀ ସମୟରେ ପକ୍ୱ ହୋଇ ଘେରାଯାଇଛି; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଯୋଧା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ଚୈତେ କୃତଵୈରାଃ ପୁରସ୍ତା- ତ୍ତ୍ଵଯା ରାଜାନୋ ହୃତସାରାଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣ । ତଵୋଦ୍ଵେଗାତ୍ସଂଶ୍ରିତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା- ନ୍ସୁସଂହତାଃ ସହ କର୍ଣେନ ଵୀରାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମ ଭୟରୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି।
ନ ତନ୍ମତଂ ମମ ଦାଶାର୍ହଵୀର
ହେ ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ ବୀର, ଏହି ମତ ମୋର ନୁହେଁ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ବହୂନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍। କଥଂ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଥାଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ଏମିତି ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳିଆ ଲୋକମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ?
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଦେଵୈରପି ଦୁରୁତ୍ସହଃ । ପ୍ରଭାଵଂ ପୌରୁଷଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଜାନାମି ତଵ ଶତ୍ରୁହନ୍
ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମ ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ଯା ମେ ପ୍ରୀତିଃ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଭୂଯଃକ ସା ତ୍ଵଯି ମାଧଵ । ପ୍ରେମ୍ଣା ଚ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ସୌହୃଦାଚ୍ଚ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ମୋର ଯେତେ ଭଲପାଇବା, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ତୁମ ପାଇଁ, ମାଧବ; ପ୍ରେମ, ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।