ନିର୍ଯାଯ ଚ ମହାବାହୁର୍ଵାସୁଦେଵୋ ମହାମନାଃ । ନିଵେଶାଯ ଯଯୌ ଵେଶ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ବାହାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ ମନବଳି ବାସୁଦେବ, ମହାତ୍ମା ବିଦୁରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଲେ।
ତମଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃପୋ ଭୀଷ୍ମୋଽଥ ବାହ୍ଲିକଃ । କୁରଵଶ୍ଚ ମହାବାହୁଂ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଗୃହେ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ଭୀଷ୍ମ, ବାହ୍ଲିକ ଓ କୁରୁମାନେ, ବିଦୁରଙ୍କ ଘରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତ ଊଚୁର୍ମାଧଵଂ ଵୀରଂ କୁରଵୋ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ନିଵେଦଯାମୋ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ସରତ୍ନାଂସ୍ତେ ଗୃହାନ୍ଵଯମ୍
ସେ କୁରୁମାନେ, ବୀର ମାଧବଙ୍କୁ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ଆମର ସମସ୍ତ ଗୃହ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛୁ।'
ତାନୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ କୌରଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ । ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ସର୍ଵା ମେଽପଚିତିଃ କୃତା
ତାଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, କହିଲେ—'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯାଅ; ମୋ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଇଛ।'
ଯାତେଷୁ କୁରୁଷୁ କ୍ଷତ୍ତା ଦାଶାର୍ହମପରାଜିତମ୍। ଅଭ୍ଯର୍ଚଯାମାସ ତଦା ସର୍ଵକାମୈଃ ପ୍ରଯତ୍ନଵାନ୍
କୌରବମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବିଦୁର ଏହି ଦାଶାର୍ହ ବଂଶଜଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନଦେଇ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତଃ କ୍ଷତ୍ରାଽନ୍ନପାନାନି ଶୁଚୀନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ। ଉପାହରଦନେକାନି କେଶଵାଯ ମହାତ୍ମନେ
ତାପରେ ବିଦୁର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟପାନ୍ୟ ବହୁ ପ୍ରକାର କେଶବଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଦେଲେ।
ତୈତର୍ପଯିତ୍ଵା ପ୍ରଥମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ । ଵେଦଵିଦ୍ଭ୍ଯୋ ଦଦୌ କୃଷ୍ଣଃ ପରମଦ୍ରଵିଣାନ୍ଯପି
ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ତାପରେ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଧନ ଦେଇଲେ।
ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେଷୁ ନିଷଣ୍ଣେଷୁ ଵରାସନେ । ଶୁଚିଃ ସୁପ୍ରଯତୋ ଭୂନ୍ଵା ଵିଦୁରୋଽନ୍ନମୁପାରତ୍
ବେଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭୋଜନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବିଦୁର ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଯୁକ୍ତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ସଂଵୃତୈସ୍ତୁଷ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦ ଏତନ୍ନଃ ଧନମ୍। ଅନ୍ଯଥା ହି ଵିଶେଷେଣ କସ୍ତ୍ଵାମର୍ଚିତୁମର୍ହତି
ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଦୁର କହିଲେ, 'ଗୋବିନ୍ଦ, ଆମର ଏହି ସାଧାରଣ ଦାନରେ ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ; ନାହିଁଲେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କିଏ ସମ୍ମାନ କରିପାରିବ?'
ତତୋଽନୁଯାଯିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵଃ। ଵିଦୁରାନ୍ନାନି ବୁଭୁଜେ ଶୁଚୀନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ
ତାପରେ ନିଜ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ମାନେ ମରୁତମାନେ ସହିତ ଯେପରି, ବିଦୁର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।
ତଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଵିଵିଧାଃ ସୁଶବ୍ଦାଃ ସୂତମାଗଧାଃ । ଅଭିତୁଷ୍ଟୁଵୁରାସୀନଂ ଦାଶାର୍ହମପରାଜିତମ୍
ସେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ସ୍ତୁତି ଗାଇ, ଦାଶାର୍ହ ବଂଶଜଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତମାଶ୍ଵସ୍ତଂ ନିଶାଯାଂ ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନେଦଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ କେଶଵାଗମନଂ ତଵ
ସେ ଭୋଜନ କରି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ରାତିରେ ବିଦୁର କହିଲେ, 'କେଶବ, ଆପଣଙ୍କ ଏଠାରେ ଆସିବା ଠିକ୍ ଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇନାହିଁ।'
ଅର୍ଥଧର୍ମାତିଗୋ ମନ୍ଦଃ ସଂରମ୍ଭୀ ଚ ଜନାର୍ଦନ । ମାନଘ୍ନୋ ମାନକାମଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଶାସନାତିଗଃ
'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ମନ୍ଦମତି, ଲାଭ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରେ, ଶୀଘ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ, ମାନ ଭଙ୍ଗ କରେ, ମାନ ପାଇବାକୁ ଚାହେ, ବଡମାନେ କହିଥିବାକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ।'
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାତିଗୋ ମୂଢୋ ଦୁରାତ୍ମା ପ୍ରଗ୍ରହଂ ଗତଃ । ଅନେଯଃ ଶ୍ରେଯସାଂ ମନ୍ଦୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାର୍ଦନ
'ସେ ମୂଢ଼, ଦୁଷ୍ଟ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ଜିଦ୍ଧି, ଭଲ ପଥକୁ ନେଇଯିବାଠାରେ ଅସମର୍ଥ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭଲ ପାଇବାରେ ଅତି ଧୀର।'
କାମାତ୍ମା ପ୍ରାଜ୍ଞମାନୀ ଚ ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍ସର୍ଵଶଙ୍କିତା । ଅକର୍ତା ଚାକୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମା ପ୍ରିଯାନୃତଃ
'ସେ କାମବଶ, ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବେ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ଅବିଶ୍ୱାସ କରେ, ସବୁଠି ସନ୍ଦେହ କରେ, କିଛି କରେନାହିଁ, କୃତଘ୍ନ, ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ମିଥ୍ୟାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ନେଇଛି।'
ମୂଢଶ୍ଵାକୃତବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମନୀଶ୍ଵରଃ। କାମାନୁସାରୀ କୃତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵକୃତନିଶ୍ଚଯଃ
'ସେ ମୂଢ଼, ଅସ୍ଥିର ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, କାମ ପଛରେ ଚାଲେ, ସବୁ କାମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ।'
ଏତୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଦୋଷୈରେଵ ସମନ୍ଵିତଃ । ତ୍ଵଯୋଚ୍ଯମାନଃ ଶ୍ରେଯୋଽପି ସଂରମ୍ଭାନ୍ନ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
'ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦୋଷରେ ଭରିଆ, ଆପଣ ଯଦିଓ ଭଲ ପଥ କହିବେ, ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବେନାହିଁ।'
ଭୀଷ୍ମେ ଦ୍ରୋଣେ କୃପେ କର୍ଣେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରେ ଜଯଦ୍ରଥେ। ଭୂଯସୀଂ ଵର୍ତତେ ଵୃତ୍ତିଂ ନ ଶମେ କୁରୁତେ ମନଃ
'ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଓ ଜୟଦ୍ରଥ ସହିତ, ତାଙ୍କର ବଳ ବହୁତ, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମନ ଦେଉନାହିଁ।'
ନିଶ୍ଚିତଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସକର୍ଣାନାଂ ଜନାର୍ଦନ । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖାନ୍ପାର୍ଥା ନ ଶକ୍ତାଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
'ନିଶ୍ଚିତ, କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ଅଗ୍ରେ ଥିଲେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେନାହିଁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।'
ସେନାସମୁଦଯଂ କୃତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵଂ ମଧୁସୂଦନ। କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ଯତେ ବାଲ ଆତ୍ମାନମଵିଚକ୍ଷଣାଃ
'ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ଏକଠା କରି, ମଧୁସୂଦନ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଅବିବେକୀ ହୋଇ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବେ ଭାବୁଛି।'
ଏକଃ କର୍ଣଃ ପରାଞ୍ଜେତୁଂ ସମର୍ଥ ଇତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେଃ ସ ଶମଂ ନୋପଯାସ୍ଯତି
'ସେ ଭାବୁଛି କର୍ଣ୍ଣ ଏକା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିପାରିବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ହେବେନାହିଁ।'
ସଂଵିଚ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ କେଶଵ । ଶମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ତଵ ସୌଭ୍ରାତ୍ରକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସବୁଙ୍କ ମନ ଜାଣି, କେଶବ, ଆପଣ ଭାଇପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।'
ନ ପାଣ୍ଡଵାନାମସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରତିଦେଯଂ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଇତି ଵ୍ଯଵସିତାସ୍ତେଷୁ ଵଚନଂ ସ୍ଯାନ୍ନିରର୍ଥକମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଆମେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କିଛି ଫେରାଇ ପାରିବା ନାହିଁ; ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର କଥା ଅର୍ଥହୀନ ହେବ।
ଯତ୍ର ସୂକ୍ତଂ ଦୁରୁକ୍ତଂ ଚ ସମଂ ସ୍ଯାନ୍ମଧୁସୂଦନ । ନ ତତ୍ର ପ୍ରଲପେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବଧିରେଷ୍ଵିଵ ଗାଯନଃ
ଯେଉଁଠି ଭଲ କଥା ଓ ଖରାପ କଥାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ମଧୁସୂଦନ, ସେଠି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧଳାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗାୟକ ଗାଏ।
ଅଵିଜାନତ୍ସୁ ମୂଢେଷୁ ନିର୍ମର୍ଯାଦେଷୁ ମାଧଵ । ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ନିନ୍ଦ୍ଯଶ୍ଚଣ୍ଡାଲେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋ ଯଥା
ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୂର୍ଖ ଓ ଅନିୟମିତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ମାଧବ, ସେଠି ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଦୋଷ ହୁଏ, ଯେପରି ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ସୋଽଯଂ ବଲସ୍ଥୋ ମୂଢଶ୍ଚନ କରିଷ୍ଯତି ତେ ଵଚଃ । ତସ୍ମିନ୍ନିରର୍ଥକଂ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ତଵ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମୂର୍ଖ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମ କଥା ଶୁଣି କିଛି କରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପାପଚେତସାମ୍ । ତଵ ମଧ୍ଯାଵତରଣଂ ମମ କୃଷ୍ଣ ନ ରୋଚତେ
ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧୀନାମଶିଷ୍ଟାନାଂ ବହୂନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍ । ପ୍ରତୀପଂ ଵଚନଂ ମଧ୍ଯେ ତଵ କୃଷ୍ଣ ନ ରୋଚତେ
ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ ଓ ଖରାପ ମନବଳିଆ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ବିରୋଧରେ କିଛି କହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ଅନୁପାସିତଵୃଦ୍ଧତ୍ଵାଚ୍ଛ୍ରିଯୋ ଦର୍ପାଚ୍ଚ ମୋହିତଃ । ଵଯୋଦର୍ପାଦମର୍ଷାଚ୍ଚ ନ ତେ ଶ୍ରେଯୋ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସହ ଅନୁଭବ ନଥିବା, ଧନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମନ ମତିଆଯିବା, ଯୁବତ୍ୱ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମଦମସ୍ତ ହେବା, ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ।
ବଲଂ ବଲଵଦପ୍ଯସ୍ଯ ଯଦି ଵକ୍ଷ୍ଯସି ମାଧଵ । ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ଯ ମହତୀ ଶଙ୍କା ନ କରିଷ୍ଯତି ତେ ଵଚଃ
ତୁମେ ଯଦି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବା, ମାଧବ, ସେ ତୁମ ଉପରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ କରିବେ ଓ ତୁମ କଥା ମାନିବେ ନାହିଁ।