ଦୁର୍ଯୋଧନସମୀପେ ତାନାସନସ୍ଥାନ୍ଦଦର୍ଶ ସଃ। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛତି ଦାଶାର୍ହେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟରେ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ; ଏବେ ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ସହାମାତ୍ଯଃ ପୂଜଯନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍ । ସମେତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ମହାମାତ୍ଯେନ କେଶଵଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଉଠି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏପରି ଭାବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ କେଶବଙ୍କ ମିଳନ ହେଲା।
ରାଜଭିସ୍ତତ୍ର ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଃ ସମାଗଚ୍ଛଦ୍ଯଥାଵଯଃ । ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦମଯଂ ପର୍ଯଙ୍କଂ ସୁପରିଷ୍କୃତମ୍
ସେଠାରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀଙ୍କୁ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ପଦବୀ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଶୈଳୀ ଖଟିଆ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ଵିଵିଧାସ୍ତରଣାସ୍ତୀର୍ଣମଭ୍ଯୁପାଵିଶଦଚ୍ଯୁତଃ । ତସ୍ମିନ୍ଗାଂ ମଧୁପର୍କଂ ଚାପ୍ଯୁଦକଂ ଚ ଜନାର୍ଦନେ
ଏହି ଖଟିଆ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚାଦର ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତ ବସିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁପାନ ଓ ପାଣି ଆଣି ଦିଆଗଲା।
ନିଵେଦଯାମାସ ତଦା ଗୃହାନ୍ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୌରଵଃ । ` ଆସନଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍
ତାପରେ କୌରବ ତାଙ୍କୁ ଗୃହ ଓ ରାଜ୍ୟର ଉପହାର ଦେଲେ: ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଆସନ।
କୃଷ୍ଣାର୍ଥମେଵଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍।' ତତ୍ର ଗୋଵିନ୍ଦମାସୀନଂ ପ୍ରସନ୍ନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ହୋଇଥିଲା; ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପେ ବସିଥିଲେ।
ଉପାସାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ସର୍ଵେ କୁରଵୋ ରାଜଭିଃ ସହ। ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ଜଯତାଂ ଵରମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କୁରୁ ଓ ରାଜାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯଦ୍ଭୋଜନେନ ନାଭ୍ଯନନ୍ଦଚ୍ଚ କେଶଵଃ । ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୃଷ୍ଣମବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁସଂସଦି
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୃଷ୍ଣିବଂଶୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ କେଶବ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନ କୁରୁ ସଭାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମୃଦୁପୂର୍ଵଂ ଶଠୋଦର୍କଂ କର୍ଣମାଭାଷ୍ଯ କୌରଵଃ । କସ୍ମାଦନ୍ନାନି ପାପାନି ଵାସାଂସି ଶଯନାନି ଚ
କୌରବ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ, କିନ୍ତୁ ଲୁଚିଥିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହ କହିଲେ: 'ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମ ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୟନ ତୁମେ କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାଁ?'
ତ୍ଵଦର୍ଥମୁପନୀତାନି ନାଗ୍ରହୀସ୍ତ୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ । ଉଭଯୋଶ୍ଚ ଦଦତ୍ସାହ୍ଯମୁଭଯୋଶ୍ଚ ହିତେ ରତଃ
'ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିନାହାଁ, ଯଦିଓ ତୁମେ ଉଭୟ ପକ୍ଷକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛ, ଓ ଉଭୟଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଛ।'
ସଂବନ୍ଧୀ ଦଯିତଶ୍ଚାସି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମାଧଵ । ତ୍ଵଂ ହି ଗୋଵିନ୍ଦ ଧର୍ମାର୍ଥୌ ଵେତ୍ଥ ତତ୍ତ୍ଵେନ ସର୍ଵଶଃ । ତତ୍ର କାରଣମିଚ୍ଛାମି ଶ୍ରୋତୁଂ ଚକ୍ରଗଦାଧର
'ମାଧବ, ତୁମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ପ୍ରିୟ ଲୋକ; ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣ; ତେଣୁ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ଏହାର କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାମନାଃ । ଉଦ୍ଯନ୍ମେଘସ୍ଵନଃକ କାଲେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଭୁଜମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାମନା ଗୋବିନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ତାଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶୋର କଲା, ତିନି ତାଙ୍କର ମଜବୁତ ବାହୁକୁ ଧରିଥିଲେ।
ଅଲଘୂକୃତମଗ୍ରସ୍ତମନିରସ୍ତମସଂକୁଲମ୍ । ରାଜୀଵନେତ୍ରୋ ରାଜାନଂ ହେତୁମଦ୍ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ନଥିବା, ଅର୍ଥବତ୍ତା ଭରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ।
କୃତାର୍ଥା ଭୁଞ୍ଜତେ ଦୂତାଃ ପୂଜାଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଚୈଵ ହ। କୃତର୍ଥଂ ମାଂ ସହାମାତ୍ଯଂ ସମର୍ଚିଷ୍ଯସି ଭାରତ
'ଯେଉଁ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଭାରତ, ମୋର କାମ ସଫଳ ହେଲେ ତୁମେ ମୋତେ ଓ ମୋ ସହଚରମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିପାରିବ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ନ ଯୁକ୍ତଂ ଭଵତାଽସ୍ମାସୁ ପ୍ରତିପତ୍ତୁମସାଂପ୍ତମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଯେପରି ମୋର କାମ ଅସଫଳ ଭାବି ଆମକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
କୃତାର୍ଥଂ ଵାଽକୃତାର୍ଥଂ ଵା ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ମଧୁସୂଦନ। ଯତାମହେ ପୂଜଯିତୁଂ ଦାଶାର୍ହ ନ ଚ ଶକ୍ନୁମଃ
'ମଧୁସୂଦନ, ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ଦାଶାର୍ହ, ଆମେ ସଦା ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଏହା କରିପାରୁନାହୁଁ।'
ନ ଚ ତତ୍କାରଣଂ ଵିଦ୍ମୋ ଯସ୍ମାନ୍ନୋ ମଧୁସୂଦନ । ପୂଜାଂ କୃତାଂ ପ୍ରୀଯମାଣୋ ନାମଂସ୍ଥାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଆମେ ଏହାର କାରଣ ଜାଣିନାହୁଁ—ଆପଣ ପୂଜାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, କାହିଁକି ରହିଲେ ନାହିଁ, ଏହା ଆମେ ବୁଝିପାରୁନାହୁଁ।
ଵୈରଂ ନୋ ନାସ୍ତି ଭଵତା ଗୋଵିନ୍ଦ ନ ଚ ଵିଗ୍ରହଃ । ସ ଭଵାନ୍ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯୈତନ୍ନେଦୃଶଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ବିରୋଧ ରଖୁନାହୁଁ। ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନାର୍ଦନଃ। ଅଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସହାମାତ୍ଯଂ ଦାଶାର୍ହଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ, ଦାଶାର୍ହ ହସିଥିବା ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାହଂ କାମାନ୍ନ ସଂରମ୍ଭାନ୍ନ ଦ୍ଵେଷାନ୍ନାର୍ଥକାରଣାତ୍ । ନ ହେତୁଵାଦାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଵା ଧର୍ମଂ ଜହ୍ଯାଂ କଥଂଚନ
ମୁଁ କେବେ ବା ଆସା, କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ, ଲାଭ, ତର୍କ କିମ୍ବା ଲୋଭ ପାଇଁ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ—ଯେପରିସ୍ଥିତିରେ ହେଉନା।
ସଂପ୍ରୀତିଭୋଜ୍ଯାନ୍ଯନ୍ନାନି ଆପଦ୍ଭୋଜ୍ଯାନି ଵା ପୁନଃ । ନ ଚ ସଂପ୍ରୀଯତେ ରାଜନ୍ନ ଚୈଵାପଦ୍ଗତା ଵଯମ୍
ଖୁସିରେ ଖାଇଥିବା କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ରାଜା, ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ ନାହିଁ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏବେ କୌଣସି ଆପଦରେ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିଷଦନ୍ନଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଷନ୍ତଂ ନୈଵ ଭୋଜଯେତ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦ୍ଵିଷସେ ରାଜନ୍ମମ ପ୍ରାଣା ହି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଜା, ଆପଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖନ୍ତି, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଷସେ ରାଜଞ୍ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ । ପ୍ରିଯାନୁଵର୍ତିନୋ ଭ୍ରାତୄନ୍ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତାନ୍ଗୁଣୈଃ
ରାଜା, ଆପଣ କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି, ଜନ୍ମରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ—ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇମାନେ—ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରୁଛନ୍ତି।
ଅକସ୍ମାଚ୍ଚୈଵ ପାର୍ଥାନାଂ ଦ୍ଵେଷଣଂ ନୋପପଦ୍ଯତେ। ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଃ କସ୍ତାନ୍କିଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରିବାର କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ—କିଏ ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ କିଛି କହିପାରିବ?
ଯସ୍ତାନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ସ ମାଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଯସ୍ତାନନୁ ସମାମନୁ । ଐକାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଂ ଗତଂ ଵିଦ୍ଧି ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଧର୍ମଚାରିଭିଃ
ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରେ; ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରେ, ସେ ମୋତେ ଅନୁସରେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମୁଁ ଏକାତ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏହା ଜାଣ।
କାମକ୍ରୋଧାନୁଵର୍ତୀ ହି ଯୋ ମୋହାଦ୍ଵିରୁରୁତ୍ସତି। ଗୁଣଵନ୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତମାହୁଃ ପୁରୁଷାଧମମ୍
ଯିଏ ମୂଢ଼ତାରେ ଆସା କ୍ରୋଧ ପଛରେ ଚାଲି, ଗୁଣବାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଯଃ କଲ୍ଯାଣଗୁଣାଞ୍ଜ୍ଞାତୀନ୍ମୋହାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷତେ । ସୋଜିତାତ୍ମାଽଜିତକ୍ରୋଧୋ ନ ଚିରଂ ତିଷ୍ଠତି ଶ୍ରିଯା
ଯିଏ ମୂଢ଼ତା କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଗୁଣବାନ୍ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଯଦିଓ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରେ ଓ କ୍ରୋଧ ନଥାଏ, ତଥାପି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଯୋ ଗୁଣସଂପନ୍ନାନ୍ହୃଦଯସ୍ଯାପ୍ରିଯାନପି। ପ୍ରିଯେଣ କୁରୁତେ ଵଶ୍ଯାଂଶ୍ଚିରଂ ଯଶସି ତିଷ୍ଠତି
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମନରେ ଅପ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁଣବାନ୍ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନ୍ୟତା ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ରହେ।
ସର୍ଵମେତନ୍ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମନ୍ନଂ ଦୁଷ୍ଟାଭିସଂହିତମ୍। କ୍ଷୁତ୍ତୁରେକସ୍ଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମିତି ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେଉଁଠି କିଛି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋର ମନେ ଏହି ଦୃଢ଼ ମତ—ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ତତଃ ଶୁଭ୍ରାଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରନିଵେଶନାତ୍
ଏଭଳି କହି, ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲେ।