ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣମାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରସନ୍ନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। କଣ୍ଠେ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ରୋଶତ୍ସ୍ମରନ୍ତୀ ତନଯାନ୍ପୃଥା
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ମନେପକାଇ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।
ତେଷାଂ ସତ୍ଵଵତାଂ ମଧ୍ଯେ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ସହଚାରିଣମ୍ । ଚିରସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ବାଷ୍ପମାହାରଯତ୍ମୃଥା
ସେହି ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ସହଚର ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ଦେଖି, ପୃଥାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା।
ସାଽବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣମାସୀନଂ କୃତାତିଥ୍ଯଂ ଯୁଧାଂ ପତିମ୍ । ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦପୂର୍ଣେନ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା
ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇ ବସିଥିବା ଯୁଦ୍ଧର ମହାପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, କୁନ୍ତୀ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଲୁହରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ଏତେ ବାଲ୍ଯାନ୍ପ୍ରଭୃତ୍ଯେଵ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତାଃ । ପରସ୍ପରସ୍ଯ ସୁହୃଦଃ ସଂମତାଃ ସମଚେତସଃ। ନିକୃତ୍ଯା ଭ୍ରଂଶିତା ରାଜ୍ଯାଞ୍ଜନାର୍ହା ନିର୍ଜନଂ ଗତାଃ
ଏହି ପୁଅମାନେ ଛୁଆବେଳୁଠାରୁ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ପରସ୍ପରରେ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଏକମନ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଚାଳାକି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାକୀ ହୋଇଗଲେ।
ଵିନୀତକ୍ରୋଧହର୍ଷାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯମୁଖେ ପାର୍ଥା ରୁଦତୀମପହାଯ ମାମ୍
ନମ୍ର, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦରୁ ମୁକ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିବେଦିତ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମୋତେ ଛାଡି, କାନ୍ଦୁଥିବା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାତାକୁ ଛାଡି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଅହାର୍ଷୁଶ୍ଚ ଵନଂ ଯାନ୍ତଃ ସମୂଲଂ ହୃଦଯଂ ମମ। ଅତଦର୍ହା ମହାତ୍ମାନଃ କଥଂ କେଶଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ମୋର ହୃଦୟକୁ ମୂଳ ସହିତ ନେଇଗଲେ; ହେ କେଶବ, ଏପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ଏହି ଦୁଃଖ ସହିପାରିବେ?
ଊଷୁର୍ମହାଵନେ ତାତ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଗଜାକୁଲେ । ବାଲା ଵିହୀନାଃ ପିତ୍ରା ତେ ମଯା ସତତଲାଲିତାଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସିଂହ, ବାଘ ଓ ହାତୀ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସେଇ ଛୁଆମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂ ମୁଁ ସଦା ସ୍ନେହରେ ପାଳିଥିଲି, ସେମାନେ ସେଠି ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ପ୍ରିୟ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚ ପିତରୌ କଥମୁଷୂର୍ମହାଵନେ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ଭୃଦଙ୍ଗୈର୍ଵେଣୁନିସ୍ଵନୈଃ
ପିତା ଓ ମାଆଁ ଦୁହେଁଠାରୁ ବିୟୋଗ ହୋଇ, ଯେଉଁମାନେ ଛୁଆବେଳୁଠାରୁ ଶଙ୍ଖ, ଢୋଳ ଓ ବାଁସୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିପାରିଲେ?
ପାଣ୍ଡଵାଃ ସମବୋଧ୍ଯନ୍ତ ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି କେଶଵ । ଯେ ସ୍ମ ଵାରଣଶବ୍ଦେନ ହଯାନାଂ ହେଷିତେନ ଚ
ହେ କେଶବ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଛୁଆବେଳୁଠାରୁ ହାତୀମାନଙ୍କର ଡାକ୍ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ହିହିଲାଣି ସବୁଦିନ ସୁଣି ସୁଣି ଉଠିଥିଲେ।
ରଥେନେମିନିନାଦୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯବୋଧ୍ଯନ୍ତ ତଦା ଗୃହେ । ଶଙ୍ଖଭେରୀନିନାଦେନ ଵେଣୁଵୀଣାନୁନାଦିନା
ଘରେ ରଥର ଗଡ଼ଗଡ଼ାହଟ, ଶଂଖ ଓ ଭେରୀର ଶବ୍ଦ, ବାଂଶୀ ଓ ବୀଣାର ମଧୁର ସୁର ଦେଇ ସେମାନେ ଜଗାଯାଉଥିଲେ।
ପୁଣ୍ଯାହଘୋଷମିଶ୍ରେଣ ପୂଜ୍ଯମାନା ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ଵସ୍ତ୍ରୈ ରତ୍ନୈରଲଙ୍କାରୈଃ ପୂଜଯନ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ
ପବିତ୍ର ଦିନର ଘୋଷଣା ଓ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ମିଶି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ବସ୍ତ୍ର, ମଣି ଓ ଆଭୂଷଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ଗୀର୍ଭିର୍ମଙ୍ଗଲଯୁକ୍ତାଭିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅର୍ଚିତୈରର୍ଚନାର୍ହୈଶ୍ଚ ସ୍ତୁଵଦ୍ଭିରଭିନନ୍ଦିତାଃ
ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଓ ସମ୍ମାନ ମିଳି, ସେମାନେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ।
ପ୍ରାସାଦାଗ୍ନେଷ୍ଵବୋଧ୍ଯନ୍ତ ରାଙ୍ଖଵାଜିନଶାଯିନଃ । କ୍ରୂରଂ ଚ ନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ଵାପଦାନାଂ ମହାଵନେ
ପୁରୀ ଓ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ, ନରମ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୁଇଥିବା ସେମାନେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ଉଠିଯାଉଥିଲେ।
ନ ସ୍ମୋପଯାନ୍ତି ନିଦ୍ରାଂ ତେ ନତଦର୍ହା ଜନାର୍ଦନ । ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗନିନଦୈଃ ଶଙ୍ଖଵୈଣଵନିସ୍ଵନୈଃ
ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯେଉଁମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବେ ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଙ୍ଖ ଓ ବାଁସୀର ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ନିଦ୍ରା ପାଉନାହାନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗୀତନିନାଦୈଶ୍ଚ ମଧୁରୈର୍ମଧୁସୂଦନ ।। ଵନ୍ଦିମାଗଧସୂତୈଶ୍ଚ ସ୍ତୁଵଦ୍ଭିର୍ବୋଧିତାଃ କଥମ୍
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ଜଗାଉଥିଲେ, ଗାୟକ, ବରଣକାର ଓ ଗୀତିକାରମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ସହିପାରିବେ?
ମହାଵନେଷ୍ଵବୋଧ୍ଯନ୍ତ ଶ୍ଵାପଦାନାଂ ରୁତେନ ଚ । ହ୍ରୀମାତ୍ସତ୍ଯଧୃତିର୍ଦାନ୍ତୋ ଭୂତାନାମନୁକମ୍ପିତା
ଏବେ ସେମାନେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଉଠିଯାଉଛନ୍ତି; ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ନିୟମିତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଳୁ।
କାମଦ୍ଵେଷୌ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ସତାଂ ଵର୍ତ୍ମାନୁଵର୍ତତେ । ଅମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ମାନ୍ଧାତୁର୍ଯଯାତେର୍ନହୁଷସ୍ଯ ଚ
ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପଥରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଯେପରିକି ଅମ୍ବରୀଷ, ମାନ୍ଧାତା, ଯୟାତି ଓ ନହୁଷ ଚାଲିଥିଲେ।
ଭରତସ୍ଯ ଦିଲୀପସ୍ଯ ଶିବେରୌଶୀନରସ୍ଯ ଚ। ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ପୁରାଣାନାଂ ଧୁରଂ ଧତ୍ତେ ଦୁରୁଦ୍ଵହାମ୍
ଭରତ, ଦିଳୀପ, ଶିବି ଓ ଉଶୀନର ଏହି ପୁରୁଣା ରାଜାଋଷିମାନେ ଯେପରି ଭାରୀ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଭାର ବହନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି କରନ୍ତି।
ଶୀଲଵୃତ୍ତୋପସଂପନ୍ନୋଃ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରଃ । ରାଜା ସର୍ଵଗୁଣୋପେତସ୍ତ୍ରୌଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି ଯୋ ଭଵେତ୍
ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମକୁ ଜଣା, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ, ଯେଉଁ ରାଜା ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଶାସନ କରିପାରେ।
ଅଜାତଶତ୍ରୁର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭଃ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୁରୁଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଧର୍ମତଃ ଶ୍ରୁତଵୃତ୍ତତଃ । ପ୍ରିଯଦର୍ଶୋ ଦୀର୍ଘଭୁଜଃ କଥଂ କୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ଯାହାର ମନ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଛି, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, କୃଷ୍ଣ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କେମିତି ଅଛନ୍ତି?
ଯଃ ସ ନାଗାଯୁତପ୍ରାଣୋ ଵାତରଂହା ମହାବଲଃ । ସାମର୍ଷଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯୋ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯଂକରଃ
ଯେଉଁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଜୀବନ ଦଶ ହଜାର ରାଜା ହାତୀ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାୟୁ ପରି ତେଜ, ସଦା ଉତ୍ସାହି, ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ସେ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ—
କୀଚକସ୍ଯ ତୁ ସଜ୍ଞାତେର୍ଯୋ ହନ୍ତା ମଧୁସୂଦନ । ଶୂରଃ କ୍ରୋଧଵଶାନାଂ ଚ ହିଡିମ୍ବସ୍ଯ ବକସ୍ଯ ଚ
ମଧୁସୂଦନ, କିଚକଙ୍କ ପ୍ରବଳ ସାଜ୍ଞାତୀକୁ ଯେଉଁ ହତ୍ୟା କଲେ, ହିଡିମ୍ବ ଓ ବକାଙ୍କ ରୋଷକୁ ଦମନ କରିଥିବା ଶୂର ନାୟକ—
ପରାକ୍ରମେ ଶକ୍ରସମୋ ମାତରିଶ୍ଵସମୋ ବଲେ। ମହେଶ୍ଵରସମଃ କ୍ରୋଧେ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ
ପ୍ରତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ଶକ୍ତିରେ ବାୟୁ ପରି, କ୍ରୋଧରେ ମହେଶ୍ୱର ପରି, ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରହାର କରିଥିବା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
କ୍ରୋଧଂ ବଲମମର୍ଷଂ ଚ ଯୋ ନିଧାଯ ପରଂତପଃ । ଜିତାତ୍ମା ପାଣ୍ଡଵୋଽମର୍ଷୀ ଭ୍ରାତୁସ୍ତିଷ୍ଠତି ଶାସନେ
ଯେଉଁ ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ଶକ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାକୁ ଛାଡି, ନିଜକୁ ଜିତିଛି, ତଥାପି ଅନ୍ୟାୟରେ ଅଡ଼ିଆ, ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ରହିଛି।
ତେଜୋରାଶିଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵରିଷ୍ଠମଭିତୌଜସମ୍ । ଭୀମଂ ପ୍ରଦର୍ଶନେନାପି ଭୀମସେନଂ ଜନାର୍ଦନ
ଭୀମ, ଏକ ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିର ଅପାର ଆଗାର, ପ୍ରଭାବରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଜନାର୍ଦନ, ତାଙ୍କର ଦେଖା ମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଇଥାଏ।
ତଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ କଥମଦ୍ଯ ଵୃକୋଦରଃ । ଆସ୍ତେ ପରିଘବାହୁଃ ସ ମଧ୍ଯମଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ବଲୀ
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ଏହି ପରିଘବାହୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟମ ପାଣ୍ଡବ, ବୃକୋଦର ଆଜି କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ କହ।
ଅର୍ଜୁନେନାର୍ଜୁନୋ ଯଃ ସ କୃଷ୍ଣ ବାହୁସହସ୍ରିଣା । ଦ୍ଵିବାହୁଃ ସ୍ପର୍ଧତେ ନିତ୍ଯମତୀତେନାପି କେଶଵ
କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିବାହୁ ଅର୍ଜୁନ ସହ ନିତ୍ୟ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରେ, ଅର୍ଜୁନ ହଜାର ବାହୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚେଷ୍ଟା କରେ—
କ୍ଷିପତ୍ଯେକେନ ଵେଗେନ ପଞ୍ଚବାଣଶତାନି ଯଃ । ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ସଦୃଶୋ ରାଜ୍ଞଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଏକ ଗତିରେ ଶତ ଶତ ବାଣ ଫିଙ୍ଗିପାରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ରାଜା କାର୍ତବୀର୍ୟ ପରି, ସେ ପାଣ୍ଡବ।
ତେଜସାଽଽଦିତ୍ଯସଦୃଶୋ ମହର୍ଷିସଦୃଶୋ ଦମେ। କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀତୁଲ୍ଯୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମଃ
ପ୍ରଭାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ନିଜକୁ ଦମନରେ ମହାଋଷି ପରି, ଖ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ, ପ୍ରତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପରି।
ଆଧିରାଜ୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୀପ୍ତଂ ପ୍ରଥିତଂ ମଧୁସୂଦନ । ଆହୃତଂ ଯେନ ଵୀର୍ଯେଣ କୁରୂଣାଂ ସର୍ଵରାଜସୁ
ମଧୁସୂଦନ, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ମହା ରାଜ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଅଜିତ ହୋଇଥିଲା।