ତଦିଦଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପୂର୍ଵୈରପି ମହାତ୍ମଭିଃ । ଦୈଵେ ଚ ମାନୁଷେ ଚୈଵ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଲୋକକାରଣମ୍
ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ପୂର୍ବତନ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି: ଜଗତର କାରଣ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟା ଦୁହିଁ ମିଶି।
ଅହଂ ହି ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ପରଂ ପୁରୁଷକାରତଃ । ଦେଵଂ ତୁ ନ ମଯା ଶକ୍ଯଂ କର୍ମ କର୍ତୁଂ କଥଂଚନ
ମୁଁ ମଣିଷର ଶକ୍ତି ମତେ ଯେତେ ହେବ, ସେତିକି କରିବି; କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ କାମ କେବେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ।
ସ ହି ଧର୍ମଂ ଚ ଲୋକଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚରତି ଦୁର୍ମତିଃ। ନ ହି ସନ୍ତପ୍ଯତେ ତେନ ତଥାରୂପେଣ କର୍ମଣା
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକ ଧର୍ମ ଓ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ଏମିତି କାମରେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।
ତଥାପି ବୁଦ୍ଧିଂ ପାପିଷ୍ଠାଂ ଵର୍ଧଯନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ଶକୁନିଃ ସୂତପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନସ୍ତଥା
ତଥାପି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ଶକୁନି, ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ—ତାଙ୍କର ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଉ ଭଲି ଦେଉଛନ୍ତି।
ସ ହି ତ୍ଯାଗେନ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ନ ଶମଂ ସମୁପୈଷ୍ଯତି। ଅନ୍ତରେଣ ଵଧଂ ପାର୍ଥ ସାନୁବନ୍ଧଃ ସୁଯୋଧନଃ
ହେ ପାର୍ଥ, ସୁଯୋଧନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବିନାଶ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ନ ଚାପି ପ୍ରଣିପାତେନ ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ଧର୍ମରାଟ୍ । ଯାଚ୍ଯମାନଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ସ ନ ପ୍ରଜାସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ
ଧର୍ମରାଜ ମଧୁର ଭାବରେ ବିନୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନୁରୋଧ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ ନାହିଁ।
ନ ତୁ ମନ୍ଯେ ସ ତଦ୍ଵାଚ୍ଯୋ ଯଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଶାତନମ୍ । ଉକ୍ତଂ ପ୍ରଯୋଜନଂ ଯତ୍ତୁ ଧର୍ମରାଜେନ ଭାରତ
ଯଦି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଧିନ କରାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେନି; ଧର୍ମରାଜ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ତଥା ପାପସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ନ କରିଷ୍ଯତି କୌରଵଃ । ତସ୍ମିଂଶ୍ଚାକ୍ରିଯମାଣେଽସୌ ଲୋକେ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତଥାପି ସେ ପାପୀ କୌରବ ସେଇ ସବୁ କଥା କରିବେ ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ଏଭଳି କାମ କରିନଥିବେ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।
ମମ ଚାପି ସ ଵଧ୍ଯୋ ହି ଜଗତଶ୍ଚାପି ଭାରତ । ତେନ କୌମାରକେ ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରକୃତାଃ ସଦା
ମୋ ପାଖରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଭାରତ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଛୁଆଁବେଳୁ ସଦା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛ।
ଵିପ୍ରଲୁପ୍ତଂ ଚ ଵୋ ରାଜ୍ଯଂ ନୃଶଂସେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ନ ଚୋପଶାମ୍ଯତେ ପାପଃ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ
ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ସେ ନିଷ୍ଠୁର ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଠକେଇ ନେଇଛି; ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପୀ ଶାନ୍ତି ହେଉନାହିଁ।
ଅସକୃଚ୍ଚାପ୍ଯହଂ ତେନ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ପାର୍ଥ ଭେଦିତଃ । ନ ମଯା ତଦ୍ଗୃହୀତଂ ଚ ପାପଂ ତସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷେତମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଭାଗ କରାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ସେ ଯେଉଁ ପାପ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା କଦାପି ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲି।
ଜାନାସି ହି ମହାବାହୋ ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ପରଂ ମତମ୍। ପ୍ରିଯଂ ଚିକୀର୍ଷମାଣଂ ଚ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ମାମପି
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଜାଣ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି; ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଯାହା, ତାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ସଂଜାନଂସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ମମ ଚୈଵ ପରଂ ମତମ୍। ଅଜାନନ୍ନିଵ ମାଂ କସ୍ମାଦର୍ଜୁନାଦ୍ଯାଭିଶଙ୍କସେ
ତାଙ୍କ ଏବଂ ମୋର ମନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ହେ ଅର୍ଜୁନ, କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବି ସନ୍ଦେହ କରୁଛ?
ଯଚ୍ଚାପି ପରମଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତଚ୍ଚାପ୍ଯନୁଗତଂ ତ୍ଵଯା। ଵିଧାନଂ ଵିହିତଂ ପାର୍ଥ କଥଂ ଶର୍ମ ଭଵେତ୍ପରୈଃ
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ; ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଯିବା ପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ କିପରି ଶାନ୍ତି ହେବ?
ଯତ୍ତୁ ଵାଚା ମଯା ଶକ୍ଯଂ କର୍ମଣା ଵାଽପି ପାଣ୍ଡଵ । କରିଷ୍ଯେ ତଦହଂ ପାର୍ଥ ନ ତ୍ଵାଶଂସେ ଶମଂ ପରୈଃ
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ମୁଁ ଯେଉଁ କଥା କିମ୍ବା କାମ କରିପାରିବି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଆଶା କରେନି।
କଥଂ ଗୋହରଣେ ହ୍ଯୁକ୍ତୋ ନୈତଚ୍ଛର୍ମ ତଥା ହିତମ୍ । ଯାଚ୍ଯମାନୋ ହି ଭୀଷ୍ମେଣ ସଂଵତ୍ସରଗତେଽଧ୍ଵନି
ଗୋବଂଧ ନେଇ ଯେତେବେଳେ ଆଲୋଚନା ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହି ଶାନ୍ତି କିପରି ଉପକୃତ ହେଲା ନାହିଁ? ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ,
ତଦୈଵ ତେ ପରାଭୂତା ଯଦା ସଙ୍କଲ୍ପିତାସ୍ତ୍ଵଯା। ଲଵଶଃ କ୍ଷଣଶଶ୍ଚାପି ନ ଚ ତୁଷ୍ଟଃ ସୁଯୋଧନଃ
ସେଇ ସମୟରେ ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଲ; ତୁମେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଏକ ଖଣ୍ଡ ଯାଏଁ ମଧ୍ୟ ସୁଯୋଧନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଥା ତୁ ମଯା କାର୍ଯଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଶାସନମ୍ । ଵିଭାଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଭୂଯଶ୍ଚ କର୍ମ ପାପଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ମୋତେ ସମସ୍ତ ଭଳି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ହେବ; ଏବଂ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାର ପାପ କାମକୁ ପୁଣି ଭାବିବା ଦରକାର।
ଉକ୍ତଂ ବହୁଵିଧଂ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମରାଜେନ ମାଧଵ। ଧର୍ମଜ୍ଞେନ ଵଦାନ୍ଯେନ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈଵ ହି ତତ୍ତ୍ଵଯା
ଧର୍ମରାଜ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ମାଧବ, ସେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ; ଏବଂ ତୁମେ ସେସବୁ କଥା ସତ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣିଛ।
ମତମାଜ୍ଞାଯ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭୀମସେନେନ ମାଧଵ । ସଂଶମୋ ବାହୁଵୀର୍ଯ ଚ ଖ୍ଯାପିତଂ ମାଧଵାତ୍ମନଃ
ରାଜାଙ୍କ ମତ ଜାଣି, ଭୀମସେନ ଏବଂ ତୁମେ, ମାଧବ, ଦୟା ଏବଂ ବାହୁବଳ ଦୁହିଁକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛ।
ତଥୈଵ ଫାଲ୍ଗୁନେନାପି ଯଦୁକ୍ତଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ମତଂ ଵୀର କଥିତଂ ଭଵତାଽସକୃତ୍
ଏହିପରି ଫାଲ୍ଗୁନ ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଶୁଣିଛ; ଏବଂ ତୁମ ମତ ମଧ୍ୟ, ହେ ବୀର, ତୁମେ ବାରମ୍ବାର କହିଛ।
ସର୍ଵମେତଦତିକ୍ରମ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରମତଂ ଭଵାନ୍। ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ମନ୍ଯେଥାସ୍ତତ୍କୁର୍ଯାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ଏସବୁ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଯାହା ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଭାବିବ, ତାହା କର।
ତସ୍ମିଂରତସ୍ମିନ୍ନିମିତ୍ତେ ହି ମତଂ ଭଵତି କେଶଵ । ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ କ୍ଷମଂ କାର୍ଯମରିନ୍ଦମ
କେଶବ, ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଓ ଚିହ୍ନ ସଠିକ୍ ହୁଏ, ଏହି ସମୟରେ ଏକ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ମନାଯାଏ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ଅନ୍ଯଥା ଚିନ୍ତିତୋ ହ୍ଯର୍ଥଃ ପୁନର୍ଭଵତି ସୋଽନ୍ଯଥା । ଅନିତ୍ଯମତଯୋ ଲୋକେ ନରାଃ ପୁରୁଷସତ୍ତମ
ଏକ ଦିନ୍ ଭାବିଥିବା କଥା ଅନ୍ୟ ଦିନ୍ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଘଟିଯାଏ; ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ, ମଣିଷମାନେ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସବୁବେଳେ ଭାବ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।
ଅନ୍ଯଥାବୁଦ୍ଧଯୋ ହ୍ଯାସନ୍ନସ୍ମାସୁ ଵନଵାସିଷୁ। ଅଦୃଶ୍ଯେଷ୍ଵନ୍ଯଥା କୃଷ୍ଣ ଦୃଶ୍ଯେଷୁ ପୁନରନ୍ଯଥା
ବନରେ ଆମ ସହିତ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ ରଖନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ, ଦୃଶ୍ୟ ନହେଉଥିବା କଥାରେ ଏକ ଭାବ ରଖନ୍ତି, ଦୃଶ୍ୟ ଥିବା କଥାରେ ଆଉ ଏକ ଭାବ ରଖନ୍ତି।
ଅସ୍ମାକମପି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଵନେ ଵିଚରତାଂ ତଦା। ନ ତଥା ପ୍ରଣଯୋ ରାଜ୍ଯେ ଯଥା ସଂପ୍ରତି ଵର୍ତତେ
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ଆମେ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଆମର ଆସକ୍ତି ଏପରି ଥିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଏବେ ଅଛି।
ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସାନ୍ନଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୀର ସମାଗତାଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ହି ସପ୍ତେ ମାସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଜ୍ଜନାର୍ଦନ
ବନବାସ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବୀର, ଆମେ ଶୁଣିଲୁ ଯେ ସତ୍ତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଆମ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି, ଏହା ତୁମ ଦୟାରେ, ଜନାର୍ଦନ।
ଇମାନ୍ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାନଚିନ୍ତ୍ଯବଲପୌରୁଷାତ୍। ଆତ୍ତଶସ୍ତ୍ରାନ୍ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ଵ୍ଯଥେଦିହ କଃ ପୁମାନ୍
ଏହି ସବୁ ବାଘ ଭଳି ପୁରୁଷମାନେ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଦେଖି, କିଏ ଭୟଭିତ ହେବାକୁ ନାହିଁ?
ସ ଭଵାନ୍କୁରୁମଧ୍ଯେ ତଂ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ଭଯୋତ୍ତରମ୍। ବ୍ରୂଯାଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଥା ମନ୍ଦୋ ନ ଵ୍ଯଥେତ ସୁଯୋଧନଃ
ତୁମେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଥିରେ ଆରମ୍ଭ ଶାନ୍ତ ହେବା ଦରକାର, ଶେଷରେ ଭୟ ଦେଇବା ଦରକାର, ଯାହାକି ମୂଢ଼ ସୁୟୋଧନ ଭୟଭିତ ହେବା ନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଭୀମସେନଂ ବୀଭତ୍ସୁଂ ଚାପରାଚିତମ୍ । ସହଦେଵଂ ଚ ମାଂ ଚୈଵ ତ୍ଵାଂ ଚ ରାମଂ ଚ କେଶଵ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଅଜୟ ଅର୍ଜୁନ, ସହଦେବ, ମୁଁ, ତୁମେ, ଓ ରାମ, କେଶବ।