ତଦିଦଂ ଭାଷିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଥାଚନ ତଥୈଵ ତତ୍। ନ ଚୈତଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମସାଧ୍ଯମପି କିଂଚନ
ଯେଉଁ କଥା କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ କୌଣସି କଥାକୁ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
କିଂ ଚୈତନ୍ମନ୍ଯସେ କୃଚ୍ଛ୍ରମସ୍ମାକମଵସାଦକମ୍। କୁର୍ଵନ୍ତି ତେଷାଂ କର୍ମାଣି ଯେଷାଂ ନାସ୍ତି ଫଲୋଦଯଃ
ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଆମ ପତନ ବୋଲି ଭାବୁଛ? ଯେଉଁମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି ।
ସଂପାଦ୍ଯମାନଂ ସମ୍ଯକ୍ଵ ସ୍ଯାତ୍କର୍ମ ସଫଲଂ ପ୍ରଭୋ। ସ ତଥା କୃଷ୍ଣ ଵର୍ତସ୍ଵ ଯଥା ଶର୍ମ ଭଵେତ୍ପରୈଃ
ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ, ହେ ପ୍ରଭୁ । ଏହିପରି କର, କୃଷ୍ଣ, ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ଭଵାନ୍ନଃ ପ୍ରଥମଃ ସୁହୃତ୍। ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ଯଥା ଵୀର ପ୍ରଜାପତିଃ
ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଆମର ପ୍ରଥମ ବନ୍ଧୁ; ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ଅଛ ।
କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଵ ନିରାମଯମ୍ । ଅସ୍ମଦ୍ଧିତମନୁଷ୍ଠାନଂ ମନ୍ଯେ ତଵ ନ ଦୁଷ୍କରମ୍
କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରାମୟ ଭଲ କର; ଆମ ଉପକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି ।
ଏଵଂ ଚ କାର୍ଯତାମେତି କାର୍ଯଂ ତଵ ଜନାର୍ଦନ । ଗମନାଦେଵମେଵ ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି ଜନାର୍ଦନ
ଏଭଳି ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ତୁମେ ଯିବା ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବ ।
ଚିକୀର୍ଷିତମଥାନ୍ଯତ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ଵୀର ଦୁରାତ୍ମାନି । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥା ତଵ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେହି କୁଟିଳମନ୍ତି ଲୋକଟିଏ ସେମାନେ ସବୁ କାମ ତୁମେ ଯେପରି ଚାହିବ, ସେହିପରି କରିଦେବେ।
ଶର୍ମ ତୈଃ ସହ ଵା ନୋଽସ୍ତୁ ତଵ ଵା ଯଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ଵିଚାର୍ଯମାଣୋ ଯଃ କାମସ୍ତଵ କୃଷ୍ଣ ସ ନୋ ଗୁରୁଃ
ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତି ହେବାକୁ ହେଉ, କିମ୍ବା ନ ହେଉ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ବିଚାର କରୁଛ, ସେଇ ଆମ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ନୀତି।
ନ ସ ନାର୍ହତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵଧଂ ସସୁତବାନ୍ଧଵଃ। ଯେନ ଧର୍ମସୁତେ ଦୃଷ୍ଟା ନ ସା ଶ୍ରୀରୁପମର୍ଷିତା
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କର ହରାଇଯିଥିବା ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖିନଥିଲେ।
ଯଚ୍ଚାପ୍ଯପଶ୍ଯତୋପାଯଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ମଧୁସୂଦନ। ଉପାଯେନ ନୃଶଂସେନ ହୃତା ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନା
ଏବଂ ମଧୁସୂଦନ ଯେଉଁ ଧର୍ମମୟ ଉପାୟ ଦେଖିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚାଳିରେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଦ୍ୟୁତ ଦେବୀ ଧରାଗଲେ।
କଥଂ ହି ପୁରୁଷୋ ଜାତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯେଷୁ ଧନୁର୍ଧରଃ । ସମାହୂତୋ ନିଵର୍ତେତ ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେଽପ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ
ଏମିତି ଯୋଦ୍ଧା ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକ, ଆହ୍ୱାନ ମିଳିଲେ, ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ପଛକୁ ହଟିପାରିବ?
ଅଧର୍ମେଣ ଜିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନେ ପ୍ରଵୃଜିତାଂସ୍ତଥା। ଵଧ୍ଯତାଂ ମମ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ନିର୍ଗତୋଽସୌ ସୁଯୋଧନଃ
ଅନ୍ୟାୟରେ ହାରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଯିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ସେଇ ଦୁର୍ଯୋଧନକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ନ ଚୈତଦଦ୍ଭୁତଂ କୃଷ୍ଣ ମିତ୍ରାର୍ଥେ ଯଚ୍ଚିକୀର୍ଷସି। କ୍ରିଯା କଥଂଚ ମୁଖ୍ଯା ସ୍ଯାନ୍ମୃଦୁନା ଚେତରେଣ ଵା
ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରୁଛ, ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ମୁଖ୍ୟ କାମ କିପରି ମୃଦୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରେ ହେବ?
ଅଥଵା ମନ୍ଯସେ ଜ୍ଯାଯାନ୍ଵଧସ୍ତେଷାମନନ୍ତରମ୍ । ତଦେଵ କ୍ରିଯତାମାଶୁ ନ ଵିଚାର୍ଯମତସ୍ତ୍ଵଯା
କିମ୍ବା, ତୁମେ ଯଦି ଭାବୁଛ, ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଉଚିତ, ତେବେ ଏହି କାମ ତୁରନ୍ତ କର, ଆଉ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଜାନାସି ହି ଯଥୈତେନ ଦ୍ରୌପଦୀ ପାପବୁଦ୍ଧିନା । ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟା ସଭାମଧ୍ଯେ ତଚ୍ଚ ତସ୍ଯୋପମର୍ଷିତମ୍
ତୁମେ ଜାଣୁଛ, ଦ୍ରୌପଦୀ କିପରି ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ପାପମନ୍ତି ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଏହା ସହିଥିଲେ।
ସ ନାମ ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ତେତ ପାଣ୍ଡଵେଷ୍ଵିତି ମାଧଵ। ନ ମେ ସଞ୍ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ବୀଜମୁପ୍ତମିଵୋଷରେ
ହେ ମାଧବ, ସେ କିପରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟ କରିପାରିବ? ମୋର ମନରେ ଏମିତି ଭାବ ଆସେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଉଷାର ଜମିରେ ବିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ହୁଏନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ଯୁକ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ହିତଂ ଚ ଯତ୍। ତଥାଽଽଶୁ କୁରୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଯନ୍ନଃ କାର୍ଯମନନ୍ତରମ୍
ସେଠାରୁ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଭାବୁଛ, ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେହି କାମ ତୁରନ୍ତ କର।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ପାଣ୍ଡଵ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯେ ନିରାମଯମ୍। ସର୍ଵଂ ତ୍ଵିଦଂ ମମାଯତ୍ତଂ ବୀଭତ୍ସୋ କର୍ମଣୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ହଁ, ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେହିପରି ହେବ; ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବ, ଦୁହେଁ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ହେବି। କିନ୍ତୁ, ଏହି ସବୁ କାମ ତୁମେ ଓ ବୀମଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ହି ରସଵଚ୍ଛୁଦ୍ଧଂ କର୍ମଣୈଵୋପପାଦିତମ୍। ଋତେ ଵର୍ଷାନ୍ନ କୌନ୍ତେଯ ଜାତୁ ନିର୍ଵର୍ତଯେତ୍ଫଲମ୍
ଏକ ଚାଷ ଜମି ଯେତେ ଉପଯୋଗୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ, କାମ କଲେ ମାତ୍ର ଫଳ ମିଳେ; ବର୍ଷା ଛାଡ଼ି, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, କେବେ ଫଳ ହୁଏନାହିଁ।
ତତ୍ର ଵୈ ପୌରୁଷଂ ବ୍ରୂଯୁରାସେକଂ ଯତ୍ର କାରିତମ୍। ତତ୍ର ଚାପି ଧ୍ରୁଵଂ ପଶ୍ଯେଚ୍ଛୋଷଣଂ ଦୈଵକାରିତମ୍
ଏଠି ଲୋକେ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଜଳସିଞ୍ଚନ ସହିତ ତୁଳନା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଖରାକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି।
ତଦିଦଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପୂର୍ଵୈରପି ମହାତ୍ମଭିଃ । ଦୈଵେ ଚ ମାନୁଷେ ଚୈଵ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଲୋକକାରଣମ୍
ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ପୂର୍ବତନ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି: ଜଗତର କାରଣ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟା ଦୁହିଁ ମିଶି।
ଅହଂ ହି ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ପରଂ ପୁରୁଷକାରତଃ । ଦେଵଂ ତୁ ନ ମଯା ଶକ୍ଯଂ କର୍ମ କର୍ତୁଂ କଥଂଚନ
ମୁଁ ମଣିଷର ଶକ୍ତି ମତେ ଯେତେ ହେବ, ସେତିକି କରିବି; କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ କାମ କେବେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ।
ସ ହି ଧର୍ମଂ ଚ ଲୋକଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚରତି ଦୁର୍ମତିଃ। ନ ହି ସନ୍ତପ୍ଯତେ ତେନ ତଥାରୂପେଣ କର୍ମଣା
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକ ଧର୍ମ ଓ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ଏମିତି କାମରେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ।
ତଥାପି ବୁଦ୍ଧିଂ ପାପିଷ୍ଠାଂ ଵର୍ଧଯନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ଶକୁନିଃ ସୂତପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନସ୍ତଥା
ତଥାପି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ଶକୁନି, ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ—ତାଙ୍କର ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଉ ଭଲି ଦେଉଛନ୍ତି।
ସ ହି ତ୍ଯାଗେନ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ନ ଶମଂ ସମୁପୈଷ୍ଯତି। ଅନ୍ତରେଣ ଵଧଂ ପାର୍ଥ ସାନୁବନ୍ଧଃ ସୁଯୋଧନଃ
ହେ ପାର୍ଥ, ସୁଯୋଧନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବିନାଶ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ନ ଚାପି ପ୍ରଣିପାତେନ ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ଧର୍ମରାଟ୍ । ଯାଚ୍ଯମାନଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ସ ନ ପ୍ରଜାସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ
ଧର୍ମରାଜ ମଧୁର ଭାବରେ ବିନୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନୁରୋଧ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ ନାହିଁ।
ନ ତୁ ମନ୍ଯେ ସ ତଦ୍ଵାଚ୍ଯୋ ଯଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଶାତନମ୍ । ଉକ୍ତଂ ପ୍ରଯୋଜନଂ ଯତ୍ତୁ ଧର୍ମରାଜେନ ଭାରତ
ଯଦି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଧିନ କରାଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେନି; ଧର୍ମରାଜ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ତଥା ପାପସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ନ କରିଷ୍ଯତି କୌରଵଃ । ତସ୍ମିଂଶ୍ଚାକ୍ରିଯମାଣେଽସୌ ଲୋକେ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତଥାପି ସେ ପାପୀ କୌରବ ସେଇ ସବୁ କଥା କରିବେ ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ଏଭଳି କାମ କରିନଥିବେ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।
ମମ ଚାପି ସ ଵଧ୍ଯୋ ହି ଜଗତଶ୍ଚାପି ଭାରତ । ତେନ କୌମାରକେ ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରକୃତାଃ ସଦା
ମୋ ପାଖରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଭାରତ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଛୁଆଁବେଳୁ ସଦା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛ।
ଵିପ୍ରଲୁପ୍ତଂ ଚ ଵୋ ରାଜ୍ଯଂ ନୃଶଂସେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ନ ଚୋପଶାମ୍ଯତେ ପାପଃ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ
ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ସେ ନିଷ୍ଠୁର ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଠକେଇ ନେଇଛି; ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପୀ ଶାନ୍ତି ହେଉନାହିଁ।