ଯାଦୃଶେ ଚ କୁଲେ ଜନ୍ମ ସର୍ଵରାଜାଭିପୂଜିତେ । ବନ୍ଧୁଭିଶ୍ଚ ସୁହୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଭୀମ ତ୍ଵମସି ତାଦୃଶଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ମାନିତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ଭୀମ, ତୁମେ ଏହିପରି।
ଜିଜ୍ଞାସନ୍ତୋ ହି ଧର୍ମସ୍ଯ ସନ୍ଦିଗ୍ଧସ୍ଯ ଵୃକୋଦର । ପର୍ଯାଯଂ ନାଧ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ଦେଵମାନୁଷଯୋର୍ଜନାଃ
ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତେ ଯେମାନେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ବୃକୋଦର, ସନ୍ଦେହ ରହିଲେ ଦେବ ଓ ମାନବ ମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଏଵ ହେତୁର୍ଭୂତ୍ଵା ହି ପୁରୁଷସ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧିଷୁ। ଵିନାଶେଽପି ସ ଏଵାସ୍ଯ ସନ୍ଦିଗ୍ଧଂ କର୍ମ ପୌରୁଷମ୍
ମନୁଷ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଏହି କାରଣ ହୁଏ; ନଶ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି କାରଣ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ଅନ୍ଯଥା ପରିଦୃଷ୍ଟାନି କଵିଭିର୍ଦୋଵଦର୍ଶିଭିଃ । ଅନ୍ଯଥା ପରିଵର୍ତନ୍ତେ ଵେଗା ଇଵ ନଭସ୍ଵତଃ
କବି ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେପରି ପବନର ଗତି ଦିନେ ଦିନେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ସୁମନ୍ତ୍ରିତଂ ସୁନୀତଂ ଚ ନ୍ଯାଯତଶ୍ଚୋପପାଦିତମ୍ । କୃତଂ ମାନୁଷ୍ଯକଂ କର୍ମ ଦୈନେନାପି ଵିରୁଦ୍ଧ୍ଯତେ
ଭଲ ପରାମର୍ଶ, ଭଲ ଶାସନ ଓ ନ୍ୟାୟରେ କରାଯାଇଥିବା ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୈବ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କରିପାରେ।
ଦୈଵମପ୍ଯକୃତଂ କର୍ମ ପୌରୁଷେଣ ଵିହନ୍ଯତେ । ଶୀତମୁଷ୍ଣଂ ତଥା ଵର୍ଷଂ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସେ ଚ ଭାରତ
ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୈବ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟାରେ ଜିତିଯାଏ—ଯେପରି ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା, ବର୍ଷା, ଭୋକ ଓ ପିପାସା, ଭାରତ।
ଯଦନ୍ଯଦ୍ଦିଷ୍ଟଭାଵସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ କୃତମ୍ । ତସ୍ମାଦନୁପରୋଧଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ଲକ୍ଷଣମ୍
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭାବରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯଦି ସେ ନିଜେ କରେ, ତେବେ ଏଠାରେ ନିୟମ ରହିଥାଏ।
ଲୋକସ୍ଯ ନାନ୍ଯତୋ ଵୃତ୍ତିଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯତ୍ର କର୍ମଣଃ। ଏଵଂବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଫଲଂ ସ୍ଯାଦୁଭଯାନ୍ଵଯେ
ପାଣ୍ଡବ, କାର୍ଯ୍ୟ ଛଡ଼ା ଲୋକମାନେର ଜୀବିକା ନାହିଁ; ଏହି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଫଳ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମିଳେ।
ଯ ଏଵଂ କୃତବୁଦ୍ଧିଃ ସ କର୍ମସ୍ଵେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ନାସିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥତେ ତସ୍ଯ ନ ସିଦ୍ଧୌ ହର୍ଷମଶ୍ରୁତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଥାଏ, ସେ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ରହେ । ବିଫଳତାରେ ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସଫଳତାର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତି ଖୁସି ହୁଏ ନାହିଁ ।
ତତ୍ରେଯମନୁମାତ୍ରା ମେ ଭୀମସେନ ଵିଵକ୍ଷିତା। ନୈକାନ୍ତସିଦ୍ଧିର୍ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଶତ୍ରୁଭିଃ ସହ ସଂଯୁଗେ
ଏଠି, ଭୀମସେନ, ମୁଁ କେବଳ ଏକ ଅନୁମାନ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ନାତିପ୍ରହୀଣରଶ୍ମିଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ଭାଵଵିପର୍ଯଯେ । ଵିଷାଦମର୍ଚ୍ଛେଦ୍ ଗ୍ଲାନିଂ ଵାପ୍ଯେତମର୍ଥଂ ବ୍ରଵୀମିତେ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତି ବହୁତ କମିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମନର ଭାବ ବିପରୀତ ହେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି ଯେ, ତୁମେ ନ ହତାଶ ହୁଅ, ନ ଅଳସ୍ୟରେ ପଡ଼ ।
ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସମୀପଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵ। ଯତିଷ୍ଯେ ପ୍ରଶମଂ କର୍ତୁଂ ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥମହାପଯନ୍
ଆସନ୍ତାକାଲି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚି, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମ ଉପକାର ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମର ମହା ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ।
ଶମଂ ଚେତ୍ତେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ତତୋଽନନ୍ତଂ ଯଶୋ ମମ। ଭଵତାଂ କଚ କୃତଃ କାମସ୍ତେଷାଂ ଚ ଶ୍ରେଯ ଉତ୍ତମମ୍
ଯଦି ସେମାନେ ଶାନ୍ତି କରନ୍ତି, ତେବେ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଅସୀମ ହେବ; ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଲ ହେବ ।
ତେ ଚେଦଭିନିଵେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ନାଭ୍ଯୁପୈଷ୍ଯନ୍ତି ମେ ଵଚଃ । କୁରଵୋ ଯୁଦ୍ଧମେଵାତ୍ର ଘୋରଂ କର୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ ମୋର କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରହିବେ, ତେବେ କୌରବମାନେ ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ଏବଂ ଏଠି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିବ ।
ଅସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଭୀମସେନ ତ୍ଵଯି ଭାରଃ ସମାହିତଃ। ଧୂରର୍ଜୁନେନ ଧାର୍ଯା ସ୍ଯାଦ୍ଵେଢଵ୍ଯ ଇତରୋ ଜନଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୀମସେନ, ଭାର ତୁମ ଉପରେ ରହିଛି; ଅର୍ଜୁନ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ବହନ କରିବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରିବେ ।
ଅହଂ ହି ଯନ୍ତା ବୀଭତ୍ସୋର୍ଭଵିତା ସଂଯୁଗେ ସତି। ଧନଞ୍ଜଯସ୍ଯୈଷ କାମୋ ନ ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ନ କାମଯେ
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ମୁଁ ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କ ରଥଚାଳକ ହେବି; ଏହା ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, କାରଣ ମୁଁ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମାଦାଶଙ୍କମାନୋଽହଂ ଵୃକୋଦର ମତିଂ ତଵ। ଗଦତଃ କ୍ଲୀବଯା ଵାଚା ତେଜସ୍ତେ ସମଦୀଦିପମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ଭୟ ଲାଗି ମୁଁ ତୁମ ମନସ୍କାମନା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି, ଭୃକୋଦର, ତୁମେ ଯେପରି କଥା କହୁଛ, ତାହା ଦୃଢ଼ତା ହୀନ । ତଥାପି ତୁମ ଶକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି ।
ଉକ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣୈଵ ଯାଵଦ୍ଵାଚ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ । ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ମେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିଭାତି ପରନ୍ତପ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯେତେକି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍, ସେ ସବୁ କହିଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ । କିନ୍ତୁ ତୁମ କଥା ଶୁଣି, ହେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରୁଥିବା, ମୋତେ ଗଭୀର ଲାଗୁଛି ।
ନୈଵ ପ୍ରଶମମତ୍ର ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ସୁକରଂ ପ୍ରଭୋ । ଲୋଭାଦ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୈନ୍ଯାଦ୍ଵା ସମୁପସ୍ଥିତାତ୍
ତୁମେ ଏଠି ଶାନ୍ତି ସହଜରେ ହେବ ବୋଲି ଭାବୁନାହାଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲୋଭ କିମ୍ବା ଉପସ୍ଥିତ ଦୁଃଖର କାରଣରୁ ।
ଅଫଲଂ ମନ୍ଯସେ ଵାଽପି ପୁରୁଷସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍ । ନ ଚାନ୍ତରେଣ କର୍ମାଣି ପୌରୁଷେଣ ବଲୋଦଯଃ
ତୁମେ ମନେ କରୁଛ, ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରୟାସ ଅଫଳ; କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମାନବୀୟ ଶକ୍ତିରୁ କେବେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ ।
ତଦିଦଂ ଭାଷିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଥାଚନ ତଥୈଵ ତତ୍। ନ ଚୈତଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମସାଧ୍ଯମପି କିଂଚନ
ଯେଉଁ କଥା କୁହାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ କୌଣସି କଥାକୁ ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
କିଂ ଚୈତନ୍ମନ୍ଯସେ କୃଚ୍ଛ୍ରମସ୍ମାକମଵସାଦକମ୍। କୁର୍ଵନ୍ତି ତେଷାଂ କର୍ମାଣି ଯେଷାଂ ନାସ୍ତି ଫଲୋଦଯଃ
ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଆମ ପତନ ବୋଲି ଭାବୁଛ? ଯେଉଁମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି ।
ସଂପାଦ୍ଯମାନଂ ସମ୍ଯକ୍ଵ ସ୍ଯାତ୍କର୍ମ ସଫଲଂ ପ୍ରଭୋ। ସ ତଥା କୃଷ୍ଣ ଵର୍ତସ୍ଵ ଯଥା ଶର୍ମ ଭଵେତ୍ପରୈଃ
ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ, ହେ ପ୍ରଭୁ । ଏହିପରି କର, କୃଷ୍ଣ, ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ଭଵାନ୍ନଃ ପ୍ରଥମଃ ସୁହୃତ୍। ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ଯଥା ଵୀର ପ୍ରଜାପତିଃ
ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଆମର ପ୍ରଥମ ବନ୍ଧୁ; ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ଅଛ ।
କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଵ ନିରାମଯମ୍ । ଅସ୍ମଦ୍ଧିତମନୁଷ୍ଠାନଂ ମନ୍ଯେ ତଵ ନ ଦୁଷ୍କରମ୍
କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରାମୟ ଭଲ କର; ଆମ ଉପକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି ।
ଏଵଂ ଚ କାର୍ଯତାମେତି କାର୍ଯଂ ତଵ ଜନାର୍ଦନ । ଗମନାଦେଵମେଵ ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି ଜନାର୍ଦନ
ଏଭଳି ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ତୁମେ ଯିବା ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବ ।
ଚିକୀର୍ଷିତମଥାନ୍ଯତ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ଵୀର ଦୁରାତ୍ମାନି । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥା ତଵ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ହେ ବୀର, ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେହି କୁଟିଳମନ୍ତି ଲୋକଟିଏ ସେମାନେ ସବୁ କାମ ତୁମେ ଯେପରି ଚାହିବ, ସେହିପରି କରିଦେବେ।
ଶର୍ମ ତୈଃ ସହ ଵା ନୋଽସ୍ତୁ ତଵ ଵା ଯଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ଵିଚାର୍ଯମାଣୋ ଯଃ କାମସ୍ତଵ କୃଷ୍ଣ ସ ନୋ ଗୁରୁଃ
ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତି ହେବାକୁ ହେଉ, କିମ୍ବା ନ ହେଉ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ବିଚାର କରୁଛ, ସେଇ ଆମ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ନୀତି।
ନ ସ ନାର୍ହତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵଧଂ ସସୁତବାନ୍ଧଵଃ। ଯେନ ଧର୍ମସୁତେ ଦୃଷ୍ଟା ନ ସା ଶ୍ରୀରୁପମର୍ଷିତା
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କର ହରାଇଯିଥିବା ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖିନଥିଲେ।
ଯଚ୍ଚାପ୍ଯପଶ୍ଯତୋପାଯଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ମଧୁସୂଦନ। ଉପାଯେନ ନୃଶଂସେନ ହୃତା ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନା
ଏବଂ ମଧୁସୂଦନ ଯେଉଁ ଧର୍ମମୟ ଉପାୟ ଦେଖିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚାଳିରେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଦ୍ୟୁତ ଦେବୀ ଧରାଗଲେ।