ଅଧଃ ପାଦତଲେନୈତାନଧିଷ୍ଠାସ୍ଯାମି ଭୂତଲେ । ନ ହି ତ୍ଵଂ ନାଭିଜାନାସି ମମ ଵିକ୍ରମମଚ୍ଯୁତ
ମୁଁ ମୋ ପାଦ ତଳରେ ଏମାନେକୁ ଭୂମିରେ ଦବାଇ ଦେବି। ତୁମେ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହଁ, ଅଚ୍ୟୁତ।
ଯଥା ମଯା ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ରାଜାନୋ ଵଶଗାଃ କୃତାଃ । ଅଥ ଚେନ୍ମାଂ ନ ଜାନାସି ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵୋଦ୍ଯତଃ ପ୍ରଭାମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ରାଜାମାନେକୁ ଜିତି ନିଜ ଅଧୀନ କରିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହଁ, ଏହା ଏପରି ଯେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଦେଖିନଥିବା।
ଵିଗାଢେ ଯୁଧି ସଂବାଧେ ଵେତ୍ସ୍ଯସେ ମାଂ ଜନାର୍ଦନ । ପରୁଷୈରାକ୍ଷିପସି କିଂ ଵ୍ରଣଂ ସୂଚ୍ଯେଵ ଚାନଘ
ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭିଡ଼ ହେଲେ, ତୁମେ ମୋତେ ଜଣିବା, ଜନାର୍ଦନ। ନିର୍ମଳ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି କଠୋର କଥା କହୁଛ, ଯେପରି ଘାଉକୁ ସୁଇ ଦେଇ ଚୁବାଇବା?
ଯଥାମତି ବ୍ରଵୀମ୍ଯେତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ମାମଧିକଂ ତତଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ଯୁଧି ସଂବାଧେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵୈଶସେଽହନି
ମୁଁ ମୋ ମନରେ ଯେପରି ଭାବି କହୁଛି, ତୁମେ ଏହାରେ ମୋତେ ଅଧିକ ଭାବିବା। ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଓ ହତ୍ୟାର ଦିନ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିବା।
ମଯା ପ୍ରଣୁନ୍ନାନ୍ମାତଙ୍ଗାତ୍ନଥିନଃ ସାଦନସ୍ତଥା । ତଥା ନରାନଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ନିଘ୍ନନ୍ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାନ୍
ମୁଁ ହାତୀମାନେକୁ ଭୂମିରେ ଫେଲିଛି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ୱାରମାନେକୁ ମାରିଛି; ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଅପ୍ରେରିତ ଭାବରେ ମାରିଛି, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଛି।
ଦ୍ରଷ୍ଟା ମାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଲୋକଶ୍ଚ ଵିକର୍ଷନ୍ତଂ ଵରାନ୍ଵରାନ୍ । ନ ମେ ସୀଦନ୍ତି ଗାତ୍ରାଣି ନ ମମୋଦ୍ଵେପତେ ମନଃ
ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ଟାଣିବା ଦେଖିବେ। ମୋ ଶରୀର କମ୍ପି ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଭୟଭିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଲୋକାଦଭିକ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ମମ। କିଂ ତୁ ସୌହୃଦମେଵୈତତ୍କୃପଯା ମଧୁସୂଦନ । ସର୍ଵାଂସ୍ତିତିକ୍ଷେ ସଂକ୍ଲେଶାନ୍ମା ସ୍ମ ନୋ ଭରତା ନଶନ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ କେହି ଭୟ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ମଧୁସୂଦନ, ଏହା ମାତ୍ର ମିତ୍ରତା ଓ ଦୟା; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ସହିବି—ଭାରତମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ।
ଭାଵଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନୋଽହଂ ପ୍ରଣଯାଦିଦମବ୍ରଵମ୍ । ନ ଚାକ୍ଷେପାନ୍ନ ପାଣ୍ଡିତ୍ଯାନ୍ନ କ୍ରୋଧାନ୍ନ ଵିଵକ୍ଷଯା
ମୁଁ ତୁମର ଭାବ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରେମରୁ ଏହି କଥା କହିଛି; ଏହା ନ ଉପାଲୋଚନା, ନ ଚତୁର୍ୟତା, ନ କ୍ରୋଧ, ନ ତର୍କ ପାଇଁ।
ଵେଦାହଂ ତଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯସୁତ ତେ ଵେଦ ଯଦ୍ବଲମ୍। ଉତ ତେ ଵେଦ କର୍ମାଣି ନ ତ୍ଵାଂ ପରିଭଵାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ତୁମର ମହିମା, ଶକ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, ପୁତ୍ର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଅବମାନ କରୁନାହିଁ।
ଯଥା ଚାତ୍ମନି କଲ୍ଯାଣଂ ସଂଭାଵଯସି ପାଣ୍ଡଵ । ସହସ୍ରଗୁଣମପ୍ଯେତତ୍ତ୍ଵଯି ସଂଭାଵଯାମ୍ଯହମ୍
ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଯେପରି ନିଜ ଭଲକୁ ଭାବୁଛ, ମୁଁ ତୁମର ଭଲକୁ ହଜାର ଗୁଣ ଅଧିକ ଭାବୁଛି।
ଯାଦୃଶେ ଚ କୁଲେ ଜନ୍ମ ସର୍ଵରାଜାଭିପୂଜିତେ । ବନ୍ଧୁଭିଶ୍ଚ ସୁହୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଭୀମ ତ୍ଵମସି ତାଦୃଶଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ମାନିତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ଭୀମ, ତୁମେ ଏହିପରି।
ଜିଜ୍ଞାସନ୍ତୋ ହି ଧର୍ମସ୍ଯ ସନ୍ଦିଗ୍ଧସ୍ଯ ଵୃକୋଦର । ପର୍ଯାଯଂ ନାଧ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ଦେଵମାନୁଷଯୋର୍ଜନାଃ
ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତେ ଯେମାନେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ବୃକୋଦର, ସନ୍ଦେହ ରହିଲେ ଦେବ ଓ ମାନବ ମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଏଵ ହେତୁର୍ଭୂତ୍ଵା ହି ପୁରୁଷସ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧିଷୁ। ଵିନାଶେଽପି ସ ଏଵାସ୍ଯ ସନ୍ଦିଗ୍ଧଂ କର୍ମ ପୌରୁଷମ୍
ମନୁଷ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଏହି କାରଣ ହୁଏ; ନଶ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି କାରଣ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ।
ଅନ୍ଯଥା ପରିଦୃଷ୍ଟାନି କଵିଭିର୍ଦୋଵଦର୍ଶିଭିଃ । ଅନ୍ଯଥା ପରିଵର୍ତନ୍ତେ ଵେଗା ଇଵ ନଭସ୍ଵତଃ
କବି ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେପରି ପବନର ଗତି ଦିନେ ଦିନେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ସୁମନ୍ତ୍ରିତଂ ସୁନୀତଂ ଚ ନ୍ଯାଯତଶ୍ଚୋପପାଦିତମ୍ । କୃତଂ ମାନୁଷ୍ଯକଂ କର୍ମ ଦୈନେନାପି ଵିରୁଦ୍ଧ୍ଯତେ
ଭଲ ପରାମର୍ଶ, ଭଲ ଶାସନ ଓ ନ୍ୟାୟରେ କରାଯାଇଥିବା ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୈବ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କରିପାରେ।
ଦୈଵମପ୍ଯକୃତଂ କର୍ମ ପୌରୁଷେଣ ଵିହନ୍ଯତେ । ଶୀତମୁଷ୍ଣଂ ତଥା ଵର୍ଷଂ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସେ ଚ ଭାରତ
ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୈବ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟାରେ ଜିତିଯାଏ—ଯେପରି ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା, ବର୍ଷା, ଭୋକ ଓ ପିପାସା, ଭାରତ।
ଯଦନ୍ଯଦ୍ଦିଷ୍ଟଭାଵସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ କୃତମ୍ । ତସ୍ମାଦନୁପରୋଧଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର ଲକ୍ଷଣମ୍
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭାବରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯଦି ସେ ନିଜେ କରେ, ତେବେ ଏଠାରେ ନିୟମ ରହିଥାଏ।
ଲୋକସ୍ଯ ନାନ୍ଯତୋ ଵୃତ୍ତିଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯତ୍ର କର୍ମଣଃ। ଏଵଂବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଫଲଂ ସ୍ଯାଦୁଭଯାନ୍ଵଯେ
ପାଣ୍ଡବ, କାର୍ଯ୍ୟ ଛଡ଼ା ଲୋକମାନେର ଜୀବିକା ନାହିଁ; ଏହି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଫଳ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମିଳେ।
ଯ ଏଵଂ କୃତବୁଦ୍ଧିଃ ସ କର୍ମସ୍ଵେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ନାସିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥତେ ତସ୍ଯ ନ ସିଦ୍ଧୌ ହର୍ଷମଶ୍ରୁତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଥାଏ, ସେ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ରହେ । ବିଫଳତାରେ ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସଫଳତାର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତି ଖୁସି ହୁଏ ନାହିଁ ।
ତତ୍ରେଯମନୁମାତ୍ରା ମେ ଭୀମସେନ ଵିଵକ୍ଷିତା। ନୈକାନ୍ତସିଦ୍ଧିର୍ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଶତ୍ରୁଭିଃ ସହ ସଂଯୁଗେ
ଏଠି, ଭୀମସେନ, ମୁଁ କେବଳ ଏକ ଅନୁମାନ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ନାତିପ୍ରହୀଣରଶ୍ମିଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ଭାଵଵିପର୍ଯଯେ । ଵିଷାଦମର୍ଚ୍ଛେଦ୍ ଗ୍ଲାନିଂ ଵାପ୍ଯେତମର୍ଥଂ ବ୍ରଵୀମିତେ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତି ବହୁତ କମିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମନର ଭାବ ବିପରୀତ ହେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି ଯେ, ତୁମେ ନ ହତାଶ ହୁଅ, ନ ଅଳସ୍ୟରେ ପଡ଼ ।
ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସମୀପଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵ। ଯତିଷ୍ଯେ ପ୍ରଶମଂ କର୍ତୁଂ ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥମହାପଯନ୍
ଆସନ୍ତାକାଲି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚି, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମ ଉପକାର ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମର ମହା ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ।
ଶମଂ ଚେତ୍ତେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ତତୋଽନନ୍ତଂ ଯଶୋ ମମ। ଭଵତାଂ କଚ କୃତଃ କାମସ୍ତେଷାଂ ଚ ଶ୍ରେଯ ଉତ୍ତମମ୍
ଯଦି ସେମାନେ ଶାନ୍ତି କରନ୍ତି, ତେବେ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଅସୀମ ହେବ; ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଲ ହେବ ।
ତେ ଚେଦଭିନିଵେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ନାଭ୍ଯୁପୈଷ୍ଯନ୍ତି ମେ ଵଚଃ । କୁରଵୋ ଯୁଦ୍ଧମେଵାତ୍ର ଘୋରଂ କର୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ ମୋର କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରହିବେ, ତେବେ କୌରବମାନେ ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ଏବଂ ଏଠି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିବ ।
ଅସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଭୀମସେନ ତ୍ଵଯି ଭାରଃ ସମାହିତଃ। ଧୂରର୍ଜୁନେନ ଧାର୍ଯା ସ୍ଯାଦ୍ଵେଢଵ୍ଯ ଇତରୋ ଜନଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୀମସେନ, ଭାର ତୁମ ଉପରେ ରହିଛି; ଅର୍ଜୁନ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ବହନ କରିବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରିବେ ।
ଅହଂ ହି ଯନ୍ତା ବୀଭତ୍ସୋର୍ଭଵିତା ସଂଯୁଗେ ସତି। ଧନଞ୍ଜଯସ୍ଯୈଷ କାମୋ ନ ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ନ କାମଯେ
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ମୁଁ ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କ ରଥଚାଳକ ହେବି; ଏହା ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, କାରଣ ମୁଁ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମାଦାଶଙ୍କମାନୋଽହଂ ଵୃକୋଦର ମତିଂ ତଵ। ଗଦତଃ କ୍ଲୀବଯା ଵାଚା ତେଜସ୍ତେ ସମଦୀଦିପମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ଭୟ ଲାଗି ମୁଁ ତୁମ ମନସ୍କାମନା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି, ଭୃକୋଦର, ତୁମେ ଯେପରି କଥା କହୁଛ, ତାହା ଦୃଢ଼ତା ହୀନ । ତଥାପି ତୁମ ଶକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି ।
ଉକ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣୈଵ ଯାଵଦ୍ଵାଚ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ । ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ମେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିଭାତି ପରନ୍ତପ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯେତେକି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍, ସେ ସବୁ କହିଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ । କିନ୍ତୁ ତୁମ କଥା ଶୁଣି, ହେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରୁଥିବା, ମୋତେ ଗଭୀର ଲାଗୁଛି ।
ନୈଵ ପ୍ରଶମମତ୍ର ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ସୁକରଂ ପ୍ରଭୋ । ଲୋଭାଦ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୈନ୍ଯାଦ୍ଵା ସମୁପସ୍ଥିତାତ୍
ତୁମେ ଏଠି ଶାନ୍ତି ସହଜରେ ହେବ ବୋଲି ଭାବୁନାହାଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲୋଭ କିମ୍ବା ଉପସ୍ଥିତ ଦୁଃଖର କାରଣରୁ ।
ଅଫଲଂ ମନ୍ଯସେ ଵାଽପି ପୁରୁଷସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍ । ନ ଚାନ୍ତରେଣ କର୍ମାଣି ପୌରୁଷେଣ ବଲୋଦଯଃ
ତୁମେ ମନେ କରୁଛ, ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରୟାସ ଅଫଳ; କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମାନବୀୟ ଶକ୍ତିରୁ କେବେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ ।