ଭଵତା ଵାରିତାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରୋ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ । ଧର୍ମପାଶନିବଦ୍ଧାଶ୍ଚ ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରତିପେଦିରେ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନୋଁକୁ, ଭୀମ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ; ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥିବାରୁ ସେମାନେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ପରୁଷା ଵାଚଃ ସ ସମୁଦୀରଯନ୍ । ଶ୍ଲାଘତେ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ଯେ ସ୍ମ ତ୍ଵଯି ପ୍ରଵ୍ରଜିତେ ଵନମ୍
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠୋର କଥା କହି, ସେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନୋଁ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ।
ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ସମାନୀତାସ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାମନାଗସମ୍। ଅଶ୍ରୁକଣ୍ଠା ରୁଦନ୍ତଶ୍ଚ ସଭାଯାମାସତେ ସଦା
ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଦୋଷ ନଥିବା ତୁମକୁ ଦେଖି, ସଭାରେ ସଦା କଣ୍ଠ ଭରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ନ ଚୈନମଭ୍ଯନନ୍ଦଂସ୍ତେ ରାଜାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ। ସର୍ଵେ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତତ୍ର ନିନ୍ଦନ୍ତି ସ୍ମ ସଭାସଦଃ
ସେଠାରେ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ ନାହିଁ; ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
କୁଲୀନସ୍ଯ ଚ ଯା ନିନ୍ଦା ଵଧୋ ଵାଽମିତ୍ରକର୍ଶନ । ମହାଗୁଣୋ ଵଧୋ ରାଜନ୍ନୁ ତୁ ନିନ୍ଦା କୁଜୀଵିକା
ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକ ପାଇଁ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ—ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ବଡ଼ ଗୁଣ, କିନ୍ତୁ ନିନ୍ଦା ନିମ୍ନ ଜୀବିକା।
ତଦୈଵ ନିହତୋ ରାଜନ୍ଯଦୈଵ ନିରପତ୍ରପଃ। ନିନ୍ଦିତଶ୍ଚ ମହାରାଜ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵରାଜଭିଃ
ମହାରାଜ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଏମିତି କାମ କଲେ, ସେ ତକ୍ଷଣାତ୍ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ନିନ୍ଦା କଲେ।
ଈଷତ୍କରୋ ଵଧସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଚାରିତ୍ରମୀଦୃଶମ୍ । ପ୍ରସ୍କୁନ୍ଦେନ ପ୍ରତିସ୍ତବ୍ଧଶ୍ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଏପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଅତି ସାଧାରଣ ଶାସ୍ତି; ଯେପରି ଜୋର ହାବାରେ ମୂଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଗଛ।
ଵଧ୍ଯଃ ସର୍ପ ଇଵାନାର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଦୁର୍ମତିଃ । ଜହ୍ଯେନ ତ୍ଵମମିତ୍ରଘ୍ନ ମା ରାଜନ୍ଵିଚିକିତ୍ସିଥାଃ
ଅନାର୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ପ ପରି ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ; ରାଜା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନି, ସନ୍ଦେହ କରନି।
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵତ୍କ୍ଷମଂ ଚୈତଦ୍ରୋଚତେ ଚ ମମାନଘ। ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପିତରି ଭୀଷ୍ମେ ଚ ପ୍ରଣିପାତଂ ସମାଚରେଃ
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ତୁମର ପିତା ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନମ୍ରତା ଦେଖାଉଛ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଚିତ ଓ ମୋତେ ଖୁସି ମିଳୁଛି।
ଅହଂ ତୁ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଛେତ୍ସ୍ଯାମି ସଂଶଯମ୍। ଯେଷାମସ୍ତି ଦ୍ଵିଧାଭାଵୋ ରାଜନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପ୍ରତି
ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଧା ଅଛି, ବିଶେଷକରି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସମ୍ପର୍କରେ, ସେଠାରେ ସେହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବି, ରାଜା।
ମଧ୍ଯେ ରାଜ୍ଞାମହଂ ତତ୍ର ପ୍ରାତିପୌରୁଷିକାନ୍ଗୁଣାନ୍ । ତଵ ସଙ୍କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯେ ଚ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ତୁମର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ କାମଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି।
ବ୍ରୁଵତସ୍ତତ୍ର ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ହିତମ୍। ନିଶମ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ଉପକାର ସହିତ ଉପଦେଶ ଦେବି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିବେ।
ତ୍ଵଯି ସଂପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଵାଗିତି । ତସ୍ମିଂଶ୍ଚାଧିଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ଲୋଭାଦଵର୍ତତ
ସେମାନେ ଭାବିବେ ଯେ, ତୁମେ ଧର୍ମିକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ତେଣୁ ସେମାନେ ତୁମ ପକ୍ଷରେ ହେବେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ଯେ, ସେ (ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ) ଲୋଭରେ ଏପରି କାମ କରିଛନ୍ତି।
ଗର୍ହଯିଷ୍ଯାମି ଚୈଵୈନଂ ପୌରଜାନପଦେଷ୍ଵପି । ଵୃଦ୍ଧବାଲାନୁପାଦାଯ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେ ସମାଗତେ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବୟସ୍କ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଥିବା ସମୟରେ, ଚାରି ଜାତିର ଲୋକ ଏକଠା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିନ୍ଦା କରିବି।
ଶମଂ ଵୈ ଯାଚମାନସ୍ତ୍ଵଂ ନାଧର୍ମଂ ତତ୍ର ଲପ୍ସ୍ଯସେ । କୁରୂନ୍ଵିଗର୍ହଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ
ତୁମେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସମୟରେ, କୌଣସି ଅଧର୍ମର ଦୋଷ ତୁମ ଉପରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ; ରାଜାମାନେ କୁରୁମାନେ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ।
ତସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକପରିତ୍ଯକ୍ତେ କିଂ କାର୍ଯମଵଶିଷ୍ଯତେ। ହତେ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ରାଜନ୍ଯଦନ୍ଯତ୍କ୍ରିଯତାମିତି
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ (ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ) ଛାଡ଼ିଦେବେ, ତେବେ ଆଉ କ'ଣ କରିବାକୁ ବାକି ରହିବ? ଯଦି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମାରାଯାଏ, ତେବେ ଆଉ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କର।
ଯାତ୍ଵା ଚାହଂ କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥମହାପଯନ୍ । ଯତିଷ୍ଯେ ପ୍ରଶମଂ କର୍ତୁଂ ଲକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ ଚ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଉପହାର ଦେଇ, ଶାନ୍ତି ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଦେଖିବି।
କୌରଵାଣାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଚ ଗତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାଧିକାରିକାମ୍ । ନିଶମ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଜଯାଯ ତଵ ଭାରତ
ମୁଁ କୌରବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କେତେ ଉତ୍ସୁକ ଅଛନ୍ତି ତାହା ଜାଣି, ତୁମ ଜୟ ପାଇଁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବି, ଭାରତ।
ସର୍ଵଥା ଯୁଦ୍ଧମେଵାହମାଶଂସାପି ପରୈଃ ସହ । ନିମିତ୍ତାନି ହି ସର୍ଵାଣି ତଥା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ତି ମେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଆଶା କରୁଛି; କାରଣ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଏପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ମୃଗାଃ ଶକୁନ୍ତାଶ୍ଚ ଵଦନ୍ତି ଘୋରଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵମୁଖ୍ଯେଷୁ ନିଶାମୁଖେଷୁ । ଘୋରାଣି ରୂପାଣି ତଥୈଵ ଚାଗ୍ନି- ର୍ଵର୍ଣାନ୍ବହୂନ୍ପୁଷ୍ଯତି ଘୋରରୂପାନ୍
ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି; ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାତି ଆସିବାବେଳେ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରୁଛି।
ମନୁଷ୍ଯଲୋକକ୍ଷଯକୃତ୍ସୁଘୋରୋ ନୋ ଚେଦନୁପ୍ରାପ୍ତ ଇହାନ୍ତକଃ ସ୍ଯାତ୍। ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଯନ୍ତ୍ରଂ କଵଚାନ୍ରଥାଂଶ୍ଚ ନାଗାନ୍ହଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରତିପାଦଯିତ୍ଵା
ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଆସୁଛି, ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଏଠାରେ ଆସିନଥିଲେ; କାରଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଯନ୍ତ୍ର, କବଚ, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି।
ଯୋଧାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ କୃତନିଶ୍ଚଯାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତୁ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥେଷୁ ଯତ୍ତାଃ। ସାଙ୍ଗ୍ରାମିକଂ ତେ ଯଦୁପାର୍ଜନୀଯଂ ସର୍ଵଂ ସମଗ୍ରଂ କୁରୁ ତନ୍ନରେନ୍ଦ୍ର
ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହନ୍ତୁ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ରାଜା, ସେସବୁ ସଂଗ୍ରହ କର।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନ ହ୍ଯଲମଦ୍ଯ ଦାତୁଂ ଜୀଵଂସ୍ତଵୈତନ୍ନୃପତେ କଥଂଚିତ୍। ଯତ୍ତେ ପୁରସ୍ତାଦଭଵତ୍ସମୃଦ୍ଧଂ ଦ୍ଯୂତେ ହୃତଂ ପାଣ୍ଡଵମୁଖ୍ଯ ରାଜ୍ଯମ୍
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି ସମ୍ପଦ ତୁମକୁ ଏବେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ ଦେବେ ନାହିଁ, ରାଜା; ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ଥିଲା, ଯାହା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୂତରେ ହାରାଯାଇଥିଲା।
ଯଥାଯଥୈଵ ଶାନ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍କୁରୂଣାଂ ମଧୁସୂଦନ। ତଥାତଥୈଵ ଭାଷେଥା ମା ସ୍ମ ଯୁଦ୍ଧେନ ଭୀଷଯେଃ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶାନ୍ତି ସମ୍ଭବ, ସେପରି ଭାବରେ କଥା କହ; ଯୁଦ୍ଧର କଥା କହି ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରନି।
ଅମର୍ଷୀ ଜାତସଂରମ୍ଭଃ ଶ୍ରେଯୋଦ୍ଵେଷୀ ମହାମନାଃ। ନୋଗ୍ରଂ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵାଚ୍ଯଃ ସାମ୍ନୈଵେନଂ ସମାଚରେଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅସହିଷ୍ଣୁ, ତୁରନ୍ତ ରୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଉତ୍ତମରେ ଦ୍ୱେଷ ରଖେ ଓ ଅହଂକାରୀ; ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହନି, ମୃଦୁ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କର।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପାପସତ୍ଵଶ୍ଚ ତୁଲ୍ଯଚେତାସ୍ତୁ ଦସ୍ଯୁଭିଃ । ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମତ୍ତଶ୍ଚ କୃତଵୈରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ସେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳି, ତାଙ୍କର ମନ ଚୋରମାନେ ପରି, ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧୀ।
ଅଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ ନିଷ୍ଠୂରୀ କ୍ଷେପ୍ତା କ୍ରୂରପରାକ୍ରମଃ । ଦୀର୍ଘମନ୍ଯୁରନେଯଶ୍ଚ ପାପାତ୍ମା ନିକୃତିପ୍ରିଯଃ
ସେ ଅଗ୍ରହୀ, କଠୋର, ଅପମାନ କରିବାକୁ ଭଲପାଏ, ଦୟାହୀନ ଶକ୍ତିରେ ଭୟଙ୍କର, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରୁଷି ରହେ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, ମନେ ଖରାପ, ଚତୁର ଚଳାକିରେ ଆସକ୍ତ।
ମ୍ରିଯେତାପି ନ ଭଜ୍ଯେତ ନୈଵ ଜହ୍ଯାତ୍ସ୍ଵକଂ ମତମ୍। ତାଦୃଶେନ ଶମଃ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଯେ ପରମଦୁଷ୍କରଃ
ସେ ମରିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜ ମତ ଛାଡିବେ ନାହିଁ; ଏମିତି ଲୋକ ସହିତ ଶାନ୍ତି କରିବା, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ସୁହୃଦାମପ୍ଯଵାଚୀନସ୍ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମା ପ୍ରିଯାନୃତଃ । ପ୍ରତିହନ୍ତ୍ଯେ ସୁହୃଦାଂ ଵାଚଶ୍ଚୈଵ ମନାଂସି ଚ
ସେ ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ମାନ ଦେଉଛି, ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଇଛି, ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ; ମିତ୍ରମାନଙ୍କର କଥା ଓ ମନକୁ ବିପକ୍ଷ କରେ।
ସ ମନ୍ଯୁଵଶମାପନ୍ନଃ ସ୍ଵଭାଵଂ ଦୁଷ୍ଟମାସ୍ଥିତଃ । ସ୍ଵଭାଵାତ୍ପାପମଭ୍ଯେତି ତୃଣୈଶ୍ଛନ୍ନ ଇଵୋରଗଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ, ଖରାପ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଛି; ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଘାସ ତଳେ ଲୁଚିଥିବା ସାପ ଭଳି।