ଯଦ୍ଯଦ୍ଧର୍ମେଣ ସଂଯୁକ୍ତମୁପପଦ୍ଯେଦ୍ଧିତଂ ଵଚଃ। ତତ୍ତତ୍କେଶଵ ଭାଷେଥାଃ ସାନ୍ତ୍ଵଂ ଵା ଯଦି ଵେତରତ୍
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ କଥା ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଭଲ, ହେ କେଶବ, ସେହି କଥା କହ; ଚାହେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ହେଉ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି।
ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଶ୍ରୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭଵତଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା। ସର୍ଵଂ ଜାନାମ୍ଯଭିପ୍ରାଯଂ ତେଷାଂ ଚ ଭଵତଶ୍ଚ ଯଃ
ମୁଁ ସଞ୍ଜୟଙ୍କର କଥା ଏବଂ ତୁମର କଥା ଶୁଣିଛି; ସେମାନେ ଓ ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଗତ।
ତଵ ଧର୍ମାଶ୍ରିତା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେଷାଂ ଵୈରାଶ୍ରଯା ମତିଃ। ଯଦଯୁଦ୍ଧେନ ଲଭ୍ଯେତ ତତ୍ତେ ବହୁମତଂ ଭଵେତ୍
ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଛି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଦ୍ୱେଷରେ; ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଲାଭ ମିଳିପାରେ, ସେହିକୁ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ।
ନ ଚୈଵଂ ନୈଷ୍ଠିକଂ କର୍ମ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ଆହୁରାଶ୍ରମିଣଃ ସର୍ଵେ ନ ଭୈକ୍ଷଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚରେତ୍
କିନ୍ତୁ ଏପରି ଆଚରଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ପରମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଜା; ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମବାସୀ କହନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭିକ୍ଷା କରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଜଯୋ ଵଧୋ ଵା ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଧାତ୍ରାଽଽଦିଷ୍ଟଃ ସନାତନଃ। ସ୍ଵଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯୈଷ କାର୍ପଣ୍ଯଂ ନ ପ୍ରଶତ୍ଯତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଦୁର୍ବଳତା କେବେ ମନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ନ ହି କାର୍ପଣ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଶକ୍ଯା ଵୃତ୍ତିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ମହାବାହୋ ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ପରନ୍ତପ
ଦୁର୍ବଳତା ଧରି ରହିଲେ ଜୀବନ ଚାଲିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ, ମହାବାହୁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କର।
ଅତିଗୃଦ୍ଧାଃ କୃତସ୍ନେହା ଦୀର୍ଘକାଲଂ ସହୋଷିତାଃ । କୃତମିତ୍ରାଃ କୃତବଲା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ପରନ୍ତପ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭୀ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସହଯୋଗ ଓ ମିତ୍ରତା କରିଛନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଏବଂ ମିତ୍ର ଜମା କରିଛନ୍ତି।
ନ ପର୍ଯାଯୋଽସ୍ତି ଯତ୍ସାମ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି କୁର୍ଯୁର୍ଵିଶାଂପତେ । ବଲଵତ୍ତାଂ ହି ମନ୍ଯନ୍ତେ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦିଭିଃ
ସେମାନେ କେବେ ତୁମ ସହିତ ସମତା ଚାହିବେ ନାହିଁ, ରାଜା; କାରଣ ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନେଇ ଆପଣମାନେକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବୁଛନ୍ତି।
ଯାଵଚ୍ଚ ମାର୍ଦଵେନୈତାନ୍ରାଜନ୍ନୁପଚରିଷ୍ଯସି। ତାଵଦେତେ ହରିଷ୍ଯନ୍ତି ତଵ ରାଜ୍ଯମରିନ୍ଦମ
ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ପ୍ରତି ମୃଦୁତା ଦେଖାଉଛ, ରାଜା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ଦଳନ କରିବେ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା।
ନାନୁକ୍ରୋଶାନ୍ନ କାର୍ପଣ୍ଯାନ୍ନ ଚ ଧର୍ମାର୍ଥକାରଣାତ୍। ଅଲଂ କର୍ତୁଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତଵ କାମମରିନ୍ଦମ
ନ କରୁଣା, ନ ଦୁର୍ବଳତା, ନ ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଲାଭ ପାଇଁ—ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ କେବେ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କରିବେ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା।
ଏତଦେଵ ନିମିତ୍ତଂ ତେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଯଥା ତ୍ଵଯି । ନାନ୍ଵତପ୍ଯତ କୋପେନ ତଵ କୃତ୍ଵାଽପି ଦୁଷ୍କରମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ତୁମ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ କାମ କଲେ, ଏହି ଏକମାତ୍ର କାରଣରୁ ସେ ପରେ କ୍ରୋଧରେ କେବେ ଅନୁତାପ କରିଲେ ନାହିଁ।
ପିତାମହସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ସାଧୂନାଂ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ନଗରସ୍ଯ ଚ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ନୀତିବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ଓ ସହରର ଲୋକମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ—
ପଶ୍ଯତାଂ କୁରୁମୁଖ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଦାନଶୀଲଂ ମୃଦୁଂ ଦାନ୍ତଂ ଧର୍ମଶୀଲମନୁଵ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ କୁରୁମୁଖ୍ୟମାନେ ଯଥାର୍ଥରେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଦାନଶୀଳ, ମୃଦୁ, ନିୟମିତ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ତୁମେ—
ଯତ୍ତ୍ଵାମୁପଧିନା ରାଜନ୍ଦ୍ଯୂତେ ଵଞ୍ଚିତଵାଂସ୍ତଦା । ନ ଚାପତ୍ରପତେ ତେନ ନୃଶଂସଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ଚାଳକି ଦ୍ୟୂତରେ ହରାଇଦେଲେ, ସେ ନିଜ କୁକର୍ମ ପାଇଁ କେବେ ଲଜ୍ଜା ମାନିଲେ ନାହିଁ।
ତଥାଶୀଲସମାଚରେ ରାଜନ୍ମା ପ୍ରଣଯଂ କୃଥାଃ । ଵଧ୍ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ କିଂ ପୁନସ୍ତଵ ଭାରତ
ରାଜା, ଏହି ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ୟବହାର; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମମତା ଦେଖାଅନି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ, ତୁମ ପାଇଁ ତ ଅବଶ୍ୟ।
ଵାଗ୍ଭିସ୍ତ୍ଵପ୍ରତିରୂପାଭିରତୁଦତ୍ତ୍ଵାଂ ସହାନୁଜମ୍ । ଶ୍ଲାଘମାନଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସନ୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଭାଷତେ
ଅନୁଚିତ ଓ କଠୋର କଥାରେ ସେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନୋଁକୁ ଅପମାନ କଲେ, ନିଜ ଭାଇମାନୋଁ ସହ ଗର୍ବରେ ହସୁଥିଲେ।
ଏତାଵତ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ହି ନାସ୍ତି କିଂଚିଦିହ ସ୍ଵକମ୍ । ନାମଧେଯଂ ଚ ଗୋତ୍ରଂ ଚ ତଦପ୍ଯେଷାଂ ନ ଶିଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅପନାର ରହିଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ନାଁ ଓ ଗୋତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ।
କାଲେନ ମହତା ଚୈଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ପରାଭଵଃ । ପ୍ରକୃତିଂ ତେ ଭଜିଷ୍ଯନ୍ତି ନଷ୍ଟପ୍ରକୃତଯୋ ମଯି
ସମୟ ଯିବା ସହ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ହାର ଆସିବ; ତାଙ୍କର ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ।
ଦୁଃଶାସନେନ ପାପେନ ତଦା ଦ୍ଯୂତେ ପ୍ରଵର୍ତିତେ । ଅନାଥଵତ୍ତଦା ଦେଵୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ସୁଦୁରାତ୍ମନା
ପାପୀ ଦୁଃଶାସନ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୟୂତ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଅନାଥ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯ କେଶେ ରୁଦତୀ ସଭାଯାଂ ରାଜସଂସଦି । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପ୍ରମୁଖତୋ ଗୌରିତି ଵ୍ଯାହୃତା ମୁହୁଃ
କେଶ ଧରି ଟାଣି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ରାଜସଭାରେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନୋଁ ସମ୍ମୁଖରେ, ବାରମ୍ବାର 'ଦାସୀ' ବୋଲି ଡାକାଯାଇଥିଲା।
ଭଵତା ଵାରିତାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରୋ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ । ଧର୍ମପାଶନିବଦ୍ଧାଶ୍ଚ ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରତିପେଦିରେ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନୋଁକୁ, ଭୀମ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ; ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥିବାରୁ ସେମାନେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ପରୁଷା ଵାଚଃ ସ ସମୁଦୀରଯନ୍ । ଶ୍ଲାଘତେ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ଯେ ସ୍ମ ତ୍ଵଯି ପ୍ରଵ୍ରଜିତେ ଵନମ୍
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠୋର କଥା କହି, ସେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନୋଁ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ।
ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ସମାନୀତାସ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାମନାଗସମ୍। ଅଶ୍ରୁକଣ୍ଠା ରୁଦନ୍ତଶ୍ଚ ସଭାଯାମାସତେ ସଦା
ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଦୋଷ ନଥିବା ତୁମକୁ ଦେଖି, ସଭାରେ ସଦା କଣ୍ଠ ଭରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ନ ଚୈନମଭ୍ଯନନ୍ଦଂସ୍ତେ ରାଜାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ। ସର୍ଵେ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତତ୍ର ନିନ୍ଦନ୍ତି ସ୍ମ ସଭାସଦଃ
ସେଠାରେ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ ନାହିଁ; ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
କୁଲୀନସ୍ଯ ଚ ଯା ନିନ୍ଦା ଵଧୋ ଵାଽମିତ୍ରକର୍ଶନ । ମହାଗୁଣୋ ଵଧୋ ରାଜନ୍ନୁ ତୁ ନିନ୍ଦା କୁଜୀଵିକା
ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକ ପାଇଁ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ—ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ବଡ଼ ଗୁଣ, କିନ୍ତୁ ନିନ୍ଦା ନିମ୍ନ ଜୀବିକା।
ତଦୈଵ ନିହତୋ ରାଜନ୍ଯଦୈଵ ନିରପତ୍ରପଃ। ନିନ୍ଦିତଶ୍ଚ ମହାରାଜ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵରାଜଭିଃ
ମହାରାଜ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଏମିତି କାମ କଲେ, ସେ ତକ୍ଷଣାତ୍ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ନିନ୍ଦା କଲେ।
ଈଷତ୍କରୋ ଵଧସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଚାରିତ୍ରମୀଦୃଶମ୍ । ପ୍ରସ୍କୁନ୍ଦେନ ପ୍ରତିସ୍ତବ୍ଧଶ୍ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଏପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଅତି ସାଧାରଣ ଶାସ୍ତି; ଯେପରି ଜୋର ହାବାରେ ମୂଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଗଛ।
ଵଧ୍ଯଃ ସର୍ପ ଇଵାନାର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଦୁର୍ମତିଃ । ଜହ୍ଯେନ ତ୍ଵମମିତ୍ରଘ୍ନ ମା ରାଜନ୍ଵିଚିକିତ୍ସିଥାଃ
ଅନାର୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ପ ପରି ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ; ରାଜା, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନି, ସନ୍ଦେହ କରନି।
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵତ୍କ୍ଷମଂ ଚୈତଦ୍ରୋଚତେ ଚ ମମାନଘ। ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପିତରି ଭୀଷ୍ମେ ଚ ପ୍ରଣିପାତଂ ସମାଚରେଃ
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ତୁମର ପିତା ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନମ୍ରତା ଦେଖାଉଛ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଚିତ ଓ ମୋତେ ଖୁସି ମିଳୁଛି।
ଅହଂ ତୁ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଛେତ୍ସ୍ଯାମି ସଂଶଯମ୍। ଯେଷାମସ୍ତି ଦ୍ଵିଧାଭାଵୋ ରାଜନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପ୍ରତି
ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଧା ଅଛି, ବିଶେଷକରି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସମ୍ପର୍କରେ, ସେଠାରେ ସେହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବି, ରାଜା।