ପରାଜଯଶ୍ଚ ମରଣାନ୍ମନ୍ଯେ ନୈଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଯସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଜଯଃ କୃଷ୍ଣ ତସ୍ଯପ୍ଯପଚଯୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ପରାଜୟ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ବିଜୟ ମିଳିଥାଏ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ହାନି ନିଶ୍ଚିତ।
ଅନ୍ତତୋ ଦଯିତଂ ଧ୍ନନ୍ତି କେଚିଦପ୍ଯପରେ ଜନାଃ । ତସ୍ଯାଙ୍ଗବଲହୀନସ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ଭ୍ରାତୄନପଶ୍ଯତଃ
ଶେଷରେ କିଛି ଲୋକ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଦୂର୍ବଳ ଦେହ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ନିର୍ଵେଦୋ ଜୀଵିତେ କୃଷ୍ଣ ସର୍ଵତଶ୍ଚୋପଜାଯତେ। ଯେ ହ୍ଯେଵ ଧୀରା ହ୍ରୀମନ୍ତ ଆର୍ଯାଃ କରୁଣଵେଦିନଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜୀବନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିରକ୍ତି ଆସିଯାଏ; ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଆର୍ଯ୍ୟ ଓ କରୁଣାମୟ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ତ ଏଵ ଯୁଦ୍ଧେ ହନ୍ଯନ୍ତେ ଯଵୀଯାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଜନଃ। ହତ୍ଵାଽପ୍ଯନୁଶଯୋ ନିତ୍ଯଂ ପରାନପି ଜନାର୍ଦନ
ସେଇ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଯୁବାମାନେ ରହିଯାନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମାରିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅନୁତାପ ରହିଥାଏ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।
ଅନୁବଦ୍ଧଶ୍ଚ ପାପୋଽତ୍ର ଶେଷଶ୍ଚାପ୍ଯଵଶିଷ୍ଯତେ। ଶେଷୋ ହି ବଲମାସାଦ୍ଯ ନ ଶେଷମନୁଶେଷଯେତ୍
ଏଠାରେ ପାପ ସଦା ଲଗି ରହିଯାଏ, ଏକ ଶେଷ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ; ଶେଷ ଅଂଶ ଶକ୍ତି ମିଳିଲେ, ଅନ୍ୟ ଶେଷକୁ ଛାଡି ଦେଉନାହିଁ।
ସର୍ଵୋଚ୍ଛେଦେ ଚ ଯତତେ ଵୈରସ୍ଯାନ୍ତଵିଧିତ୍ସଯା। ଜଯୋ ଵୈରଂ ପ୍ରସୃଜତି ଦୁଃଖମାସ୍ତେ ପରାଜିତଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ପାଇଁ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତାର ଶେଷ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ବିଜୟ ନୂତନ ଶତ୍ରୁତା ଜନ୍ମାଏ, ପରାଜିତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।
ସୁଖଂ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ ସ୍ଵପିତି ହିତ୍ଵା ଜଯପରାଜଯୌ । ଜାତଵୈରଶ୍ଚ ପୁରୁଷୋ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଵପିତି ନିତ୍ଯଦା
ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକ ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟକୁ ଛାଡି ସୁଖରେ ଶୁଇପାରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁତାରେ ଜଡିତ, ସେମାନେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଶୁଇଥାନ୍ତି।
ଅନିର୍ଵୃତ୍ତେନ ମନସା ସସର୍ପ ଇଵ ଵେଶ୍ମନି। ଉତ୍ସାଦଯତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଯଶସା ସ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଅଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ, ଘରରେ ସାପ ଯେପରି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ନାଶ କରିଦିଏ, ସେଠି କୀର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅକୀର୍ତିଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଶାଶ୍ଵତୀଂ ସ ନିଯଚ୍ଛତି। ନ ହି ଵୈରାଣି ଶାମ୍ଯନ୍ତି ଦୀର୍ଘକାଲଧୃତାନ୍ଯପି
ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରେ; ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ରହିଥିବା ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।
ଆଖ୍ଯାତାରଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ପୁମାଂଶ୍ଚେଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ କୁଲେ। ନ ଚାପି ଵୈରଂ ଵୈରେଣ କେଶଵ ଵ୍ଯୁପଶାମ୍ଯତି
ପରିବାରରେ ଯଦି ପୁରୁଷ ରହିଛି, କଥାକୁ କହିବା ଲୋକ ମିଳିଯାନ୍ତି; ହେ କେଶବ, ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁତା ଶାନ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।
ହଵିଷାଽଗ୍ନିର୍ଯଥା କୃଷ୍ଣ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ। ଅତୋଽନ୍ଯଥା ନାସ୍ତି ଶାନ୍ତିର୍ନିତ୍ଯମନ୍ତରମନ୍ତତଃ
ଯେପରି ଅଗ୍ନି ହବି ଦେଲେ ପୁନଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟଥା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ଭିତରେ କିମ୍ବା ଶେଷରେ ସଦା।
ଅନ୍ତରଂ ଲିପ୍ସମାନାନାମଯଂ ଦୋଷୋ ନିରନ୍ତରଃ । ପୌରୁଷେ ଯୋ ହି ବଲଵାନାଧିର୍ହୃଦଯବାଧନଃ। ତସ୍ଯ ତ୍ଯାଗେନ ଵା ଶାନ୍ତିର୍ମରଣେନାପି ଵା ଭଵେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟର ଅବକାଶ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୋଷ ସଦା ରହିଥାଏ; ପୁରୁଷର ଶକ୍ତିର ଚିନ୍ତା ହୃଦୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଏ; ଏହାକୁ ଛାଡିଦେଲେ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରେ।
ଅଥଵା ମୂଲଘାତେନ ଦ୍ଵିଷତାଂ ମଧୁସୂଦନ । ଫଲନିର୍ଵୃତ୍ତିରିଦ୍ଧା ସ୍ଯାତ୍ତନ୍ନୃଶଂସତରଂ ଭଵେତ୍
ନାହିଁତା ଦ୍ୱିଷମାନଙ୍କୁ ମୂଳରୁ ନାଶ କରିଦେଲେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଫଳ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅତି କ୍ରୂର ହେବ।
ଯା ତୁ ତ୍ଯାଗେନ ଶାନ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ତଦୃତେ ଵଧ ଏଵ ସଃ। ସଂଶଯାଚ୍ଚ ସମୁଚ୍ଛେଦାଦ୍ଦ୍ଵିଷତାମାତ୍ମନସ୍ତଥା
ଯେ ଶାନ୍ତି ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଆସେ, ତାହା ଛାଡି ମୃତ୍ୟୁ ଅଟୁଟ; ସନ୍ଦେହ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଷମାନେ ଓ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ନ ଚ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ତଦିଚ୍ଛାମୋ ନ ଚେଚ୍ଛାମଃ କୁଲକ୍ଷଯମ୍। ଅତ୍ର ଯା ପ୍ରଣିପାତେନ ଶାନ୍ତିଃ ସୈଵ ଗରୀଯସୀ
ଆମେ ଏହାକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଆମେ ନିଜ ବଂଶର ନାଶ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଣିପାତ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେଇ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ସର୍ଵଥା ଯତମାନାନାମଯୁଦ୍ଧମଭିକାଙ୍କ୍ଷତାମ୍। ସାନ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରତିହତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ନାପରାକ୍ରମଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଟାଳିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମିଳନ ଯଦି ବିଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ—ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ରହିନଥାଏ।
ପ୍ରତିଘାତେନ ସାନ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଦାରୁଣଂ ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ। ତଚ୍ଛୁନାମିଵ ସଂପାତେ ପଣ୍ଡିତୈରୁପଲକ୍ଷିତମ୍
ମିଳନ ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହେଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଝଗଡ଼ା ପରି ଦେଖିଛନ୍ତି।
ଲାଙ୍ଗୂଲଚାଲନଂ କ୍ଷ୍ଵେଡା ପ୍ରତିଵାଚୋ ଵିଵର୍ତନମ୍ । ଦନ୍ତଦର୍ଶନମାରାଵସ୍ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପୁଛ ହଲେଇବା, ଘର୍ଜନ, ଉତ୍ତର ଦେବା, ଦେଖି ହଟିଯିବା, ଦାନ୍ତ ଦେଖେଇବା—ଏ ସବୁ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତତ୍ର ଯୋ ବଲଵାନ୍କୃଷ୍ଣ ଜିତ୍ଵା ସୋତ୍ତି ତଦାମିଷମ୍। ଏଵମେଵ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଵିଶେଷୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚନ
ଏଠାରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଜିତିଲାପରେ ଲାଭକୁ ନେଇଯାଏ; ଏଭଳି ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵେତଦୁଚିତଂ ଦୁର୍ବଲେଷୁ ବଲୀଯସାମ୍। ଅନାଦରୋ ଵିରୋଧଶ୍ଚ ପ୍ରଣିପାତୀ ହି ଦୁର୍ବଲଃ
ସବୁ ଦିଗରୁ ଏହି ଠିକ୍—ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ଏବଂ ବିରୋଧ କରନ୍ତି; କାରଣ ଦୁର୍ବଳମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପିତା ରାଜା ଚ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ସର୍ଵଥା ମାନମର୍ହତି। ତସ୍ମାନ୍ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାର୍ଦନ
ବାପା, ରାଜା ଏବଂ ବୟସ୍କ ସବୁବେଳେ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ପୁତ୍ରସ୍ନେହଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମାଧଵ । ସ ପୁତ୍ରଵଶମାପନ୍ନଃ ପ୍ରଣିପାତଂ ପ୍ରହାସ୍ଯତି
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତି ମମତା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହେ ମାଧବ; ସେ ପୁଅଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ପଡ଼ି, ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ତତ୍ର କିଂ ମନ୍ଯସେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମନନ୍ତରମ୍ । କଥମର୍ଥାଚ୍ଚ ଧର୍ମାଚ୍ଚ ନ ହୀଯେମହି ମାଧଵ
ତେଣୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କିପରି ଆମେ ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଦୁହିଁରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବୁ, ହେ ମାଧବ?
ଈଦୃଶେଽତ୍ଯର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଽସ୍ମିନ୍କମନ୍ଯଂ ମଧୁସୂଦନ। ଉପସଂପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହାମି ତ୍ଵାମୃତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟାରେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ତୁମ୍ଭିନା କାହାକୁଛି ପଚାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ପୁରୁଷୋत्तମ।
ପ୍ରିଯଶ୍ଚ ପ୍ରିଯକାମଶ୍ଚ ଗତିଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍। କୋ ହି କୃଷ୍ଣାସ୍ତି ନସ୍ତ୍ଵାଦୃକ୍ସର୍ଵନିଶ୍ଚଯଵିତ୍ସୁହୃତ୍
ତୁମେ ଆମ ପ୍ରିୟ, ଆମ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଉପାୟ ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବୁଝିପାରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ସାଥୀ; ଏପରି ଆଉ କିଏ ଅଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ?
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଧର୍ମରାଜଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଉଭଯୋରେଵ ଵାମର୍ଥେ ଯାସ୍ଯାମି କୁରୁସଂସଦମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଦୁଇପକ୍ଷର ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ କୁରୁ ସଭାକୁ ଯିବି।'
ଶମଂ ତତ୍ର ଲଭେଯଂ ଚେଦ୍ଯୁଷ୍ମଦର୍ଥମହାପଯନ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ମେ ସୁମହଦ୍ରାଜଂଶ୍ଚରିତଂ ସ୍ଯାନ୍ମହାଫଲମ୍
ସେଠାରେ ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ଶାନ୍ତି ଆଣିପାରିବି, ତେବେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ହେବ ଏବଂ ମହାଫଳ ଦେବ।
ମୋଚଯେଯଂ ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍ସଂରବ୍ଧାନ୍କୁରୁସୃଞ୍ଜଯାନ୍। ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂ ଚ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ କୁରୁ, ଶୃଞ୍ଜୟ, ପାଣ୍ଡବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।
ନ ମମୈତନ୍ମତଂ କୃଷ୍ଣ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଯାଯାଃ କୁରୂନ୍ପ୍ରତି । ସୁଯୋଧନଃ ସୂକ୍ତମପି ନ କରିଷ୍ଯତି ତେ ଵଚଃ
ମୋ ମତରେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେ ତୁମେ କୁରୁମାନେ ପାଖକୁ ଯାଅ; କାରଣ ସୁଯୋଧନ ତୁମେ ଯେପରି ଭଲ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ମାନିବେ ନାହିଁ।
ସମେତଂ ପାର୍ଥିଵଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଵଶାନୁଗମ୍। ତେଷାଂ ମଧ୍ଯାଵତରଣଂ ତଵ କୃଷ୍ଣ ନ ରୋଚଯେ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ହେ କୃଷ୍ଣ।