ନ ଚେତ୍ପ୍ରବୁଧ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣ ନରକାଯୈଵ ଗଚ୍ଛତି। ତସ୍ଯ ପ୍ରବୋଧଃ ପ୍ରଜ୍ଞୈଵ ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁସ୍ତରିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସେ ସଚେତନ ହେବାକୁ ପାରେନି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଏ; ତାଙ୍କର ସଚେତନତା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଲାଭେ ହି ପୁରୁଷଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷତେ । ଶାସ୍ତ୍ରନିଷ୍ଠଃ ପୁନର୍ଧର୍ମଂ ତସ୍ଯ ହ୍ରୀରଙ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମଣିଷ ଜ୍ଞାନହୀନ ଥାଏ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଭରସା କରେ; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ପାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୂଷଣ।
ହ୍ରୀମାନ୍ହି ପାପଂ ପ୍ରଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀରଭିଵର୍ଧତେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ସ ଯାଵଦ୍ଭଵତି ତାଵଦ୍ଭଵତି ପୂରୁଷଃ
ଯିଏ ଲଜ୍ଜାବାନ, ସେ ପାପକୁ ଘୃଣା କରେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ବଢ଼ିଯାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶ୍ରୀମାନ ରହିଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ ରହନ୍ତି।
ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା କାର୍ଯଯୋଗଵହଃ ସଦା। ନାଧର୍ମେ କୁରୁତେ ବୁଦ୍ଧିଂ ନ ଚ ପାପେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଶାନ୍ତ ମନର, ଉଚିତ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ—ସେ ଅଧର୍ମରେ ମନ ଦିଏନାହିଁ, ନାହିଁ କେବେ ପାପ କରେ।
ଅହ୍ରୀକୋ ଵା ଵିମୂଢୋ ଵା ନୈଵ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁନଃ ପୁମାନ୍। ନାସ୍ଯାଧିକାରୋ ଧର୍ମେଽସ୍ତି ଯଥା ଶୂଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ସଃ
ଯିଏ ଲଜ୍ଜାହୀନ କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ, ସେ ଯେ ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମରେ କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ—ସେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ।
ହ୍ରୀମାନଵତି ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପିତୄନାତ୍ମାନମେଵ ଚ। ତେନାମୃତତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜତି ସା କାଷ୍ଠା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଯିଏ ଲଜ୍ଜାବାନ, ସେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଏବଂ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନ କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପାଏ—ଏହା ପୁଣ୍ୟ କାମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ।
ତଦିଦଂ ମଯି ତେ ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ମଧୁସୂଦନ। ଯଥା ରାଜ୍ଯାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଵସାମି ଵସତୀରିମାଃ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମେ ମୋରେ ଏହା ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଛ; କିପରି ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଏହି ନିମ୍ନ ଗୃହରେ ରହୁଛି।
ତେ ଵଯଂ ନ ଶ୍ରିଯଂ ହାତୁମଲଂ ନ୍ଯାଯେନ କେନଚିତ୍। ଅତ୍ର ନୋ ଯତମାନାନାଂ ଵଧଶ୍ଚେଦପି ସାଧୁ ତତ୍
ଆମେ କୌଣସି ନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଶ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବା ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉଚିତ।
ତତ୍ର ନଃ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ଯଦ୍ଵଯଂ ତେ ଚ ମାଧଵ। ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ ସମଭୂତାଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯଂ ତାମଶ୍ରୁଵୀମହି
ତେଣୁ, ହେ ମାଧବ, ଆମର ପ୍ରଥମ ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି—ଆମେ ଓ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହି, ସେଇ ଶ୍ରୀକୁ ପୁନି ପାଉ।
ତତ୍ରୈଷା ପରମା କାଷ୍ଠା ରୌଦ୍ରକର୍ମକ୍ଷଯୋଦଯା। ଯଦ୍ଵଯଂ କୌରଵାନ୍ହତ୍ଵା ତାନି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣ୍ଯଵାପ୍ନୁମଃ
କିନ୍ତୁ ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା, ଦୁଷ୍ଟ କାମର ନାଶ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ—ଯେ, କୌରବମାନେକୁ ମାରି, ସେଇ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକାର କରିବା।
ଯେ ପୁନଃ ସ୍ଯୁରସଂବଦ୍ଧା ଅନାର୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣ ଶତ୍ରଵଃ। ତେଷାମପ୍ଯଵଧଃ କାର୍ଯଃ କିଂପୁନର୍ଯେ ସ୍ଯୁରୀଦୃଶାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅସମ୍ବନ୍ଧିତ, ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ; ତେବେ ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଅଧିକ।
ଜ୍ଞାତଯଶ୍ଚୈଵ ଭୂଯିଷ୍ଠାଃ ସହାଯା ଗୁରଵଶ୍ଚ ନଃ। ତେଷାଂ ଵଧୋଽତିପାପୀଯାନ୍କିଂ ନୁ ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ତି ଶୋଭନମ୍
ଆମର ଜ୍ଞାତି, ଅନେକ ସହଯୋଗୀ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ—ତାଙ୍କର ବଧ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ; ଯୁଦ୍ଧରେ କ'ଣ ଭଲ ଅଛି?
ପାପଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଧର୍ମୋଽଯଂ ଵଯଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧଵଃ। ସ ନଃ ସ୍ଵଧର୍ମୋଽଧର୍ମୋ ଵା ଵୃତ୍ତିରନ୍ଯା ଵିଗର୍ହିତା
ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାପମୟ, ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ; ଏହା ଆମର ନିଜ ଧର୍ମ ହେଉ କି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚରିତ୍ର ନିନ୍ଦନୀୟ।
ଶୂଦ୍ରଃ କରୋତି ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ଵୈଶ୍ମା ଵୈ ପଣ୍ଯଜୀଵିକାଃ । ଵଯଂ ଵଧେନ ଜୀଵାମଃ କପାଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵୃତମ୍
ଶୂଦ୍ର ସେବା କରେ, ବୈଶ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଏ; ଆମେ ହତ୍ୟା କରି ଜୀବନ ଚାଲାଉଛୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା ଛାଡ଼ନ୍ତି, ତାହିଁରେ ଆମର ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଢାକାଯାଏ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ହନ୍ତି ମତ୍ସ୍ଯୋ ମତ୍ସ୍ଯେନ ଜୀଵତି। ଶ୍ଵା ଶ୍ଵାନଂ ହନ୍ତି ଦାଶାର୍ହ ପଶ୍ଯ ଧର୍ମୋ ଯଥାଗତଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ମାରେ, ମାଛ ମାଛକୁ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଏ; କୁକୁର କୁକୁରକୁ ମାରେ—ହେ ଦାଶାର୍ହ, ଧର୍ମ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି ଦେଖ।
ଯୁଦ୍ଧେ କୃଷ୍ଣ କଲିର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣାଃ ସୀଦନ୍ତି ସଂଯୁଗେ। ବଲଂ ତୁ ନୀତିମାଧାଯ ଯୁଧ୍ଯେ ଜଯପରାଜଯୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସଦା ବିରୋଧ ରହିଥାଏ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନୀତିରେ ଭରସା କରି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଜୟ କିମ୍ବା ପରାଜୟ ଯାହା ହେଉ।
ନାତ୍ମଚ୍ଛନ୍ଦେନ ଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ତଥା। ନାପ୍ଯକାଲେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ଵାଽପି ଯଦୂତ୍ତମ
ଜୀବମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା କାଳରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମିଳିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକୋ ହ୍ଯପି ବହୂନ୍ହନ୍ତି ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯେକଂ ବହଵୋଽପ୍ଯୁତ। ଶୂରଂ କାପୁରୁଷୋ ହନ୍ତି ଅଯଶସ୍ଵୀ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଏକ ଲୋକ ଅନେକକୁ ମାରିପାରେ, ଅନେକ ଲୋକ ଏକକୁ ମାରିପାରନ୍ତି; ଏକ କାପୁରୁଷ ଏକ ଶୂରକୁ ମାରିଦେଇପାରେ, ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଥିବା ଲୋକ ଯଶସ୍ବୀକୁ ମାରିପାରନ୍ତି।
ଜଯୋ ନୈଵୋଭଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟୋ ନୋଭଯୋଶ୍ଚ ପରାଜଯଃ। ତଥୈଵାପଚଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯପଯାନେ କ୍ଷଯଵ୍ଯଯୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇପକ୍ଷରେ ସଦା ବିଜୟ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଦୁଇପକ୍ଷରେ ପରାଜୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ; ଏହିପରି ହଟିବା ସମୟରେ ଲାଭ ଓ ହାନି, ଅବକ୍ଷୟ ଓ ବ୍ୟୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସର୍ଵଥା ଵୃଜିନଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୋ ଧ୍ନନ୍ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ। ହତସ୍ଯ ଚ ହୃଷୀକେଶ ସମୌ ଜଯପରାଜଯୌ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; କିଏ ପ୍ରହାର କରି ଆପଣ ପ୍ରହାରିତ ହୁଏନାହିଁ? ହେ ହୃଷୀକେଶ, ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ ସମାନ।
ପରାଜଯଶ୍ଚ ମରଣାନ୍ମନ୍ଯେ ନୈଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଯସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଜଯଃ କୃଷ୍ଣ ତସ୍ଯପ୍ଯପଚଯୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ପରାଜୟ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ବିଜୟ ମିଳିଥାଏ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ହାନି ନିଶ୍ଚିତ।
ଅନ୍ତତୋ ଦଯିତଂ ଧ୍ନନ୍ତି କେଚିଦପ୍ଯପରେ ଜନାଃ । ତସ୍ଯାଙ୍ଗବଲହୀନସ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ଭ୍ରାତୄନପଶ୍ଯତଃ
ଶେଷରେ କିଛି ଲୋକ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଦୂର୍ବଳ ଦେହ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ନିର୍ଵେଦୋ ଜୀଵିତେ କୃଷ୍ଣ ସର୍ଵତଶ୍ଚୋପଜାଯତେ। ଯେ ହ୍ଯେଵ ଧୀରା ହ୍ରୀମନ୍ତ ଆର୍ଯାଃ କରୁଣଵେଦିନଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜୀବନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିରକ୍ତି ଆସିଯାଏ; ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଆର୍ଯ୍ୟ ଓ କରୁଣାମୟ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ତ ଏଵ ଯୁଦ୍ଧେ ହନ୍ଯନ୍ତେ ଯଵୀଯାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଜନଃ। ହତ୍ଵାଽପ୍ଯନୁଶଯୋ ନିତ୍ଯଂ ପରାନପି ଜନାର୍ଦନ
ସେଇ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଯୁବାମାନେ ରହିଯାନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମାରିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅନୁତାପ ରହିଥାଏ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।
ଅନୁବଦ୍ଧଶ୍ଚ ପାପୋଽତ୍ର ଶେଷଶ୍ଚାପ୍ଯଵଶିଷ୍ଯତେ। ଶେଷୋ ହି ବଲମାସାଦ୍ଯ ନ ଶେଷମନୁଶେଷଯେତ୍
ଏଠାରେ ପାପ ସଦା ଲଗି ରହିଯାଏ, ଏକ ଶେଷ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ; ଶେଷ ଅଂଶ ଶକ୍ତି ମିଳିଲେ, ଅନ୍ୟ ଶେଷକୁ ଛାଡି ଦେଉନାହିଁ।
ସର୍ଵୋଚ୍ଛେଦେ ଚ ଯତତେ ଵୈରସ୍ଯାନ୍ତଵିଧିତ୍ସଯା। ଜଯୋ ଵୈରଂ ପ୍ରସୃଜତି ଦୁଃଖମାସ୍ତେ ପରାଜିତଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ପାଇଁ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତାର ଶେଷ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ବିଜୟ ନୂତନ ଶତ୍ରୁତା ଜନ୍ମାଏ, ପରାଜିତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି।
ସୁଖଂ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ ସ୍ଵପିତି ହିତ୍ଵା ଜଯପରାଜଯୌ । ଜାତଵୈରଶ୍ଚ ପୁରୁଷୋ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଵପିତି ନିତ୍ଯଦା
ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକ ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟକୁ ଛାଡି ସୁଖରେ ଶୁଇପାରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁତାରେ ଜଡିତ, ସେମାନେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଶୁଇଥାନ୍ତି।
ଅନିର୍ଵୃତ୍ତେନ ମନସା ସସର୍ପ ଇଵ ଵେଶ୍ମନି। ଉତ୍ସାଦଯତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଯଶସା ସ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଅଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ, ଘରରେ ସାପ ଯେପରି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ନାଶ କରିଦିଏ, ସେଠି କୀର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅକୀର୍ତିଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଶାଶ୍ଵତୀଂ ସ ନିଯଚ୍ଛତି। ନ ହି ଵୈରାଣି ଶାମ୍ଯନ୍ତି ଦୀର୍ଘକାଲଧୃତାନ୍ଯପି
ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରେ; ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ରହିଥିବା ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।
ଆଖ୍ଯାତାରଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ପୁମାଂଶ୍ଚେଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ କୁଲେ। ନ ଚାପି ଵୈରଂ ଵୈରେଣ କେଶଵ ଵ୍ଯୁପଶାମ୍ଯତି
ପରିବାରରେ ଯଦି ପୁରୁଷ ରହିଛି, କଥାକୁ କହିବା ଲୋକ ମିଳିଯାନ୍ତି; ହେ କେଶବ, ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁତା ଶାନ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।