ଯେ ଧନାଦପକର୍ଷନ୍ତି ନରଂ ସ୍ଵବଲମାସ୍ଥିତାଃ। ତେ ଧର୍ମମର୍ଥଂ କାମଂ ଚ ପ୍ରମଥ୍ନନ୍ତି ନରଂ ଚ ତମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଅନ୍ୟର ଧନ ନେଇନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ଏତାମଵସ୍ଥାଂ ପ୍ରାପ୍ଯୈକେ ମରଣଂ ଵଵ୍ରିରେ ଜନାଃ। ଗ୍ରାମାଯୈକେ ଵନାଯୈକେ ନାଶାଯୈକେ ପ୍ରଵଵ୍ରଜୁଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସି, କେହି ମୃତ୍ୟୁ ବାଛନ୍ତି; କେହି ଗାଁକୁ, କେହି ଜଙ୍ଗଲକୁ, କେହି ନଷ୍ଟିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଉନ୍ମାଦମେକେ ପୁଷ୍ଯନ୍ତି ଯାନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଶମ୍। ଦାସ୍ଯମେକେ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପରେଷାମର୍ଥହେତୁନା
କେହି ପାଗଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, କେହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, କେହି ଧନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦାସ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆପଦେଵାସ୍ଯ ମରଣାତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ଗରୀଯସୀ। ଶ୍ରିଯୋ ଵିନାଶସ୍ତଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ନିମିତ୍ତଂ ଧର୍ମକାମଯୋଃ
ମଣିଷ ପାଇଁ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର; ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହେବା ଧର୍ମ ଓ କାମ ଦୁହିଁର ନାଶର କାରଣ।
ଯଦସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ଯଂ ମରଣଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଲୋକଵର୍ତ୍ମଵତ୍। ସମନ୍ତାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନ ତଦତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ
ଯଦି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ଜଗତର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଥ ଅନୁସାରେ ହୁଏ, ତେବେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ଟାଳିପାରେ ନାହିଁ।
ନ ତଥା ବାଧ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନିର୍ଧନୋ ଜନଃ। ଯଥା ଭଦ୍ରାଂ ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଯା ହୀନଃ ସୁଖୈଧିତଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜଣେ ଜନ୍ମକୁ ଗରିବ ଥିବା ଲୋକ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ସେ ଭୋଗେ ଯିଏ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ପାଇ ତାହା ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସ ତଦାଽଽତ୍ମାପରାଧେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ସେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଗର୍ହଯତେ ଦେଵାନ୍ନାତ୍ମାନଂ ଚ କଥଂଚନ
ଏପରି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ନିଜ ଦୋଷରେ ଆସିଲେ, ସେ ଦେବତାମାନେ, ଏଵଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ କେବେ ନିଜକୁ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ରାଣି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ନିବର୍ହଣେ । ସୋଽଭିକ୍ରୁଧ୍ଯାତି ଭୃତ୍ଯାନାଂ ସୁହୃଦଶ୍ଚାଭ୍ଯସୂଯତି
ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରେ ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ଚାକରମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରେ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ଦ୍ୱେଷ ଧରେ।
ତତ୍ତଦା ମନ୍ଯୁରେଵୈତି ସ ଭୂଯଃ ସଂପ୍ରମୁହ୍ଯତି। ସ ମୋହଵଶମାପନ୍ନଃ କ୍ରୂରଂ କର୍ମ ନିଷେଵତେ
ତେବେ, ରୋଷ ଉପଜି ଆସେ, ପୁଣି ସେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ସେ ନିର୍ଦୟ କାମ କରିଥାଏ।
ପାପକର୍ମତଯା ଚୈଵ ସଙ୍କରଂ ତେନ ପୁଷ୍ଯତି। ସଙ୍କରୋ ନରକାଯୈଵ ସା କାଷ୍ଠା ପାପକର୍ମଣାମ୍
ଏଭଳି ପାପ କାମ କରି, ସେ ଜାତିର ମିଶ୍ରଣକୁ ବଢ଼ାଏ; ଏହି ମିଶ୍ରଣ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ—ପାପ କାମର ଏହି ହେଉଛି ଶେଷ ଫଳ।
ନ ଚେତ୍ପ୍ରବୁଧ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣ ନରକାଯୈଵ ଗଚ୍ଛତି। ତସ୍ଯ ପ୍ରବୋଧଃ ପ୍ରଜ୍ଞୈଵ ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁସ୍ତରିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସେ ସଚେତନ ହେବାକୁ ପାରେନି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଏ; ତାଙ୍କର ସଚେତନତା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଲାଭେ ହି ପୁରୁଷଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷତେ । ଶାସ୍ତ୍ରନିଷ୍ଠଃ ପୁନର୍ଧର୍ମଂ ତସ୍ଯ ହ୍ରୀରଙ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମଣିଷ ଜ୍ଞାନହୀନ ଥାଏ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଭରସା କରେ; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ପାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୂଷଣ।
ହ୍ରୀମାନ୍ହି ପାପଂ ପ୍ରଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀରଭିଵର୍ଧତେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ସ ଯାଵଦ୍ଭଵତି ତାଵଦ୍ଭଵତି ପୂରୁଷଃ
ଯିଏ ଲଜ୍ଜାବାନ, ସେ ପାପକୁ ଘୃଣା କରେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ବଢ଼ିଯାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶ୍ରୀମାନ ରହିଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ ରହନ୍ତି।
ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା କାର୍ଯଯୋଗଵହଃ ସଦା। ନାଧର୍ମେ କୁରୁତେ ବୁଦ୍ଧିଂ ନ ଚ ପାପେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଶାନ୍ତ ମନର, ଉଚିତ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ—ସେ ଅଧର୍ମରେ ମନ ଦିଏନାହିଁ, ନାହିଁ କେବେ ପାପ କରେ।
ଅହ୍ରୀକୋ ଵା ଵିମୂଢୋ ଵା ନୈଵ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁନଃ ପୁମାନ୍। ନାସ୍ଯାଧିକାରୋ ଧର୍ମେଽସ୍ତି ଯଥା ଶୂଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ସଃ
ଯିଏ ଲଜ୍ଜାହୀନ କିମ୍ବା ଭ୍ରମିତ, ସେ ଯେ ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମରେ କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ—ସେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ।
ହ୍ରୀମାନଵତି ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପିତୄନାତ୍ମାନମେଵ ଚ। ତେନାମୃତତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜତି ସା କାଷ୍ଠା ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ଯିଏ ଲଜ୍ଜାବାନ, ସେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଏବଂ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନ କରେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପାଏ—ଏହା ପୁଣ୍ୟ କାମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ।
ତଦିଦଂ ମଯି ତେ ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ମଧୁସୂଦନ। ଯଥା ରାଜ୍ଯାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଵସାମି ଵସତୀରିମାଃ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମେ ମୋରେ ଏହା ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଛ; କିପରି ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଏହି ନିମ୍ନ ଗୃହରେ ରହୁଛି।
ତେ ଵଯଂ ନ ଶ୍ରିଯଂ ହାତୁମଲଂ ନ୍ଯାଯେନ କେନଚିତ୍। ଅତ୍ର ନୋ ଯତମାନାନାଂ ଵଧଶ୍ଚେଦପି ସାଧୁ ତତ୍
ଆମେ କୌଣସି ନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଶ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବା ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉଚିତ।
ତତ୍ର ନଃ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ଯଦ୍ଵଯଂ ତେ ଚ ମାଧଵ। ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ ସମଭୂତାଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯଂ ତାମଶ୍ରୁଵୀମହି
ତେଣୁ, ହେ ମାଧବ, ଆମର ପ୍ରଥମ ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି—ଆମେ ଓ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହି, ସେଇ ଶ୍ରୀକୁ ପୁନି ପାଉ।
ତତ୍ରୈଷା ପରମା କାଷ୍ଠା ରୌଦ୍ରକର୍ମକ୍ଷଯୋଦଯା। ଯଦ୍ଵଯଂ କୌରଵାନ୍ହତ୍ଵା ତାନି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣ୍ଯଵାପ୍ନୁମଃ
କିନ୍ତୁ ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା, ଦୁଷ୍ଟ କାମର ନାଶ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ—ଯେ, କୌରବମାନେକୁ ମାରି, ସେଇ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକାର କରିବା।
ଯେ ପୁନଃ ସ୍ଯୁରସଂବଦ୍ଧା ଅନାର୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣ ଶତ୍ରଵଃ। ତେଷାମପ୍ଯଵଧଃ କାର୍ଯଃ କିଂପୁନର୍ଯେ ସ୍ଯୁରୀଦୃଶାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅସମ୍ବନ୍ଧିତ, ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ; ତେବେ ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଅଧିକ।
ଜ୍ଞାତଯଶ୍ଚୈଵ ଭୂଯିଷ୍ଠାଃ ସହାଯା ଗୁରଵଶ୍ଚ ନଃ। ତେଷାଂ ଵଧୋଽତିପାପୀଯାନ୍କିଂ ନୁ ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ତି ଶୋଭନମ୍
ଆମର ଜ୍ଞାତି, ଅନେକ ସହଯୋଗୀ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ—ତାଙ୍କର ବଧ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ; ଯୁଦ୍ଧରେ କ'ଣ ଭଲ ଅଛି?
ପାପଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଧର୍ମୋଽଯଂ ଵଯଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧଵଃ। ସ ନଃ ସ୍ଵଧର୍ମୋଽଧର୍ମୋ ଵା ଵୃତ୍ତିରନ୍ଯା ଵିଗର୍ହିତା
ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାପମୟ, ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ; ଏହା ଆମର ନିଜ ଧର୍ମ ହେଉ କି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚରିତ୍ର ନିନ୍ଦନୀୟ।
ଶୂଦ୍ରଃ କରୋତି ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ଵୈଶ୍ମା ଵୈ ପଣ୍ଯଜୀଵିକାଃ । ଵଯଂ ଵଧେନ ଜୀଵାମଃ କପାଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵୃତମ୍
ଶୂଦ୍ର ସେବା କରେ, ବୈଶ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଏ; ଆମେ ହତ୍ୟା କରି ଜୀବନ ଚାଲାଉଛୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା ଛାଡ଼ନ୍ତି, ତାହିଁରେ ଆମର ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଢାକାଯାଏ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ହନ୍ତି ମତ୍ସ୍ଯୋ ମତ୍ସ୍ଯେନ ଜୀଵତି। ଶ୍ଵା ଶ୍ଵାନଂ ହନ୍ତି ଦାଶାର୍ହ ପଶ୍ଯ ଧର୍ମୋ ଯଥାଗତଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ମାରେ, ମାଛ ମାଛକୁ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାଏ; କୁକୁର କୁକୁରକୁ ମାରେ—ହେ ଦାଶାର୍ହ, ଧର୍ମ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି ଦେଖ।
ଯୁଦ୍ଧେ କୃଷ୍ଣ କଲିର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣାଃ ସୀଦନ୍ତି ସଂଯୁଗେ। ବଲଂ ତୁ ନୀତିମାଧାଯ ଯୁଧ୍ଯେ ଜଯପରାଜଯୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସଦା ବିରୋଧ ରହିଥାଏ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନୀତିରେ ଭରସା କରି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଜୟ କିମ୍ବା ପରାଜୟ ଯାହା ହେଉ।
ନାତ୍ମଚ୍ଛନ୍ଦେନ ଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ତଥା। ନାପ୍ଯକାଲେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ଵାଽପି ଯଦୂତ୍ତମ
ଜୀବମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା କାଳରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମିଳିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକୋ ହ୍ଯପି ବହୂନ୍ହନ୍ତି ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯେକଂ ବହଵୋଽପ୍ଯୁତ। ଶୂରଂ କାପୁରୁଷୋ ହନ୍ତି ଅଯଶସ୍ଵୀ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଏକ ଲୋକ ଅନେକକୁ ମାରିପାରେ, ଅନେକ ଲୋକ ଏକକୁ ମାରିପାରନ୍ତି; ଏକ କାପୁରୁଷ ଏକ ଶୂରକୁ ମାରିଦେଇପାରେ, ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଥିବା ଲୋକ ଯଶସ୍ବୀକୁ ମାରିପାରନ୍ତି।
ଜଯୋ ନୈଵୋଭଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟୋ ନୋଭଯୋଶ୍ଚ ପରାଜଯଃ। ତଥୈଵାପଚଯୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯପଯାନେ କ୍ଷଯଵ୍ଯଯୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇପକ୍ଷରେ ସଦା ବିଜୟ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଦୁଇପକ୍ଷରେ ପରାଜୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ; ଏହିପରି ହଟିବା ସମୟରେ ଲାଭ ଓ ହାନି, ଅବକ୍ଷୟ ଓ ବ୍ୟୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସର୍ଵଥା ଵୃଜିନଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୋ ଧ୍ନନ୍ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ। ହତସ୍ଯ ଚ ହୃଷୀକେଶ ସମୌ ଜଯପରାଜଯୌ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; କିଏ ପ୍ରହାର କରି ଆପଣ ପ୍ରହାରିତ ହୁଏନାହିଁ? ହେ ହୃଷୀକେଶ, ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ ସମାନ।