ଅଯମସ୍ମି ମହାବାହୋ ବ୍ରୂହି ଯତ୍ତେ ଵିଵକ୍ଷିତମ୍ । କରିଷ୍ଯାମି ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯସି ଭାରତ
ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି; ତୁମେ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କହ। ତୁମେ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବ, ମୁଁ ସେସବୁ କରିବି, ଭାରତବଂଶୀ।
ଶ୍ରୁତଂ ତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍। ଏତଦ୍ଧି ସକଲଂ କୃଷ୍ଣ ସଞ୍ଜଯୋ ମାଂ ଯଦବ୍ରଵୀତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେସବୁ ତୁମେ ଶୁଣିଛ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, କୃଷ୍ଣ, ସଞ୍ଜୟ ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ମୃଦୁପୂର୍ଵଂ ସାମମିଶ୍ରଂ ସମମୁଗ୍ରଂ ଚ ମାଧଵ । ନ କତୃଂ ନ୍ଯାଯମାସ୍ଥାଯ ଗର୍ହିତାଶ୍ଚ ତତୋ ଵଯମ୍
ମାଧବ, ମଧୁର ଓ ନୀତିମିଶ୍ରିତ କଥା, ଏବଂ କଠୋର କଥା ମଧ୍ୟ କହିଲୁ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସରଣ କରିନଥିଲୁ, ଏହିପାଇଁ ଆମେ ନିନ୍ଦିତ ହେଲୁ।
ତନ୍ମତଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୋଽସ୍ଯାତ୍ମା ଵିଵୃତାନ୍ତରଃ। ଯଥୋକ୍ତଂ ଦୂତ ଆଚଷ୍ଟେ ଵଧ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ବ୍ରୁଵନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମତ ଏହିପରି; ତାଙ୍କ ମନର ଭିତର ଭାବ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ଦୂତ ଯେପରି କହିଛି, ତାହା ଠାରୁ ଭିନ୍ନ କଥା କହିଲେ ଦଣ୍ଡନୀୟ।
ଅପ୍ରଦାନେନ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଶାନ୍ତିମସ୍ମାସୁ ମାର୍ଗତି। ଲୁବ୍ଧଃ ପାପେନ ମନସା ଚରନ୍ନସମମାତ୍ମନଃ
ସେ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ଆମ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଲୋଭୀ, ପାପ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମନରେ ସମତା ନାହିଁ।
ଯତ୍ତଦ୍ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଵନେଷୁ ହ୍ଯୁଷିତା ଵଯମ୍। ଛଦ୍ମନା ଶରଦଂ ଚୈକାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଆମେ ବନରେ ବାରହ ବର୍ଷ ଓ ଏକ ବର୍ଷ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଥିଲୁ।
ସ୍ଥାତା ନଃ ସମଯେ ତସ୍ମିନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଇତି ପ୍ରଭୋ। ନାହାସ୍ମ ସମଯଂ କୃଷ୍ଣ ତଦ୍ଧି ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵିଦୁଃ
ପ୍ରଭୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ପାଳନ କରିବେ ବୋଲି କହିଥିଲେ; କୃଷ୍ଣ, ଆମେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିନଥିଲୁ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଗୃଦ୍ଧୋ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସ୍ଵଧର୍ମଂ ନାନୁପଶ୍ଯତି । ଵଶ୍ଯତ୍ଵାତ୍ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିତ୍ଵାନ୍ମନ୍ଦସ୍ଯାନ୍ଵେତି ଶାସନଂ
ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଲୋଭରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ମମତା ଓ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ସୁଯୋଧନମତେ ତିଷ୍ଠନ୍ରାଜାଽସ୍ମାସୁ ଜନାର୍ଦନ। ମିଥ୍ଯାଚରତି ଲୁବ୍ଧଃ ସଂଶ୍ଚରନ୍ହି ପ୍ରିଯମାତ୍ମନଃ
ସୁୟୋଧନଙ୍କ ମତକୁ ଅନୁସରି, ରାଜା ଆମପ୍ରତି ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଲୋଭୀ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପଛରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।
ଇତୋ ଦୁଃଖତରଂ କିଂ ନୁ ଯଦହଂ ମାତରଂ ତତଃ। ସଂଵିଧାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ମିତ୍ରାଣାଂ ଵା ଜନାର୍ଦନ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ, ଯେ ମୁଁ ନ ମାଆକୁ, ନ ମିତ୍ରମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇପାରୁନି?
କାଶିଭିଶ୍ଚେଦିପାଞ୍ଚାଲୈର୍ମତ୍ସ୍ଯୈଶ୍ଚ ମଧୁସୂଦନ। ଭଵତା ଚୈଵ ନାଥେନ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରାମା ଵୃତା ମଯା
ହେ ମଧୁସୂଦନ, କାଶୀ, ଚେଦି, ପାଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ ଏବଂ ଆପଣ ନାଥ ଭାବେ ଥିବା ସହ, ମୁଁ ପାଖରେ ପଞ୍ଚଟି ଗାଁ ଚାହିଁଛି।
ଅଵିସ୍ଥଲଂ ଵୃକସ୍ଥଲଂ ମାକନ୍ଦୀ ଵାରଣାଵତମ୍। ଅଵସାନଂ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦ କଂଚିଦେଵାତ୍ର ପଞ୍ଚମ୍
ଅବିସ୍ଥଳ, ବୃକସ୍ଥଳ, ମାକନ୍ଦୀ, ବାରଣାବତ ଏବଂ ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଏଠି ଆଉ ଯେକୌଣସି ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ।
ପଞ୍ଚ ନସ୍ତାତ ଦୀଯନ୍ତାଂ ଗ୍ରାମା ଵା ନଗରାଣି ଵା। ଵସେମ ସହିତା ଯେଷୁ ମା ଚ ନୋ ଭରତା ନଶନ୍
ହେ ପିତା, ଆମକୁ ପଞ୍ଚଟି ଗାଁ କିମ୍ବା ସହର ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ରହିପାରିବା, ଯାହାଫଳରେ ଭାରତବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।
ନ ଚ ତାନପି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽନୁମନ୍ଯତେ। ସ୍ଵାମ୍ଯମାତ୍ମନି ମତ୍ଵାଽସାଵତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିଂ
କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମନା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦେବାକୁ ମନା କରୁଛି, ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିଛି—ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
କୁଲେ ଜାତସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ପରଵିତ୍ତେଷୁ ଗୃଦ୍ଧ୍ଯତଃ। ଲୋଭଃ ପ୍ରଜ୍ଞାନମାହନ୍ତି ପ୍ରଜ୍ଞା ହନ୍ତି ହତା ହ୍ରିଯଂ
ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବୟସ୍କ ଲୋକ ଯଦି ଅନ୍ୟର ଧନ ଉପରେ ଲୋଭ କରେ, ତେବେ ଲୋଭ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ହ୍ରୀର୍ହତା ବାଧତେ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମୋ ହନ୍ତି ହତଃ ଶ୍ରିଯମ୍ । ଶ୍ରୀର୍ହତା ପୁରୁଷଂ ହନ୍ତି ପୁରୁଷସ୍ଯାଧଂ ଵଧଃ
ଲଜ୍ଜା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଘାତ ପଉଁଛେ; ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଶ୍ରୀ ଅର୍ଥାତ ସମୃଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଣିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏହା ମଣିଷର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ।
ଅଧନାଦ୍ଧି ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଜ୍ଞାତଯଃ ସୁହୃଦୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଅପୁଷ୍ପାଦଫଲାଦ୍ଵୃକ୍ଷାଦ୍ଯଥା କୃଷ୍ଣ ପତତ୍ରିଣଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଧନ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣେ ଗଛରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ନଥିଲେ ଯେପରି ବାଟେ ଚଡ଼ିଯିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ସେପରି ନିଜ ଜଣ, ବନ୍ଧୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଛାଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଏତଚ୍ଚ ମରଣଂ ତାତ ଉନ୍ମତ୍ତପତିତାଦିଵ। ଜ୍ଞାତଯୋ ଵିନିଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରେତସତ୍ଵାଦିଵାସଵଃ
ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ; ଜଣେ ପାଗଳ କିମ୍ବା ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତି, କିମ୍ବା ଭୂତ ହୋଇଯିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯେପରି ନିଜ ଜଣ ଛାଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ।
ନାତଃ ପାପୀଯସୀଂ କାଂଚିଦଵସ୍ଥାଂ ଶମ୍ବରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ଯତ୍ର ନୈଵାଽଦ୍ଯ ନ ପ୍ରାତର୍ଭୋଜନଂ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ
ଶମ୍ବର କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିନଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି ଖାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ମିଳୁନାହିଁ।
ଧନମାହୁଃ ପରଂ ଧର୍ମଂ ଧନେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଜୀଵନ୍ତି ଧନିନୋ ଲୋକେ ମୃତା ଯେ ତ୍ଵଧନା ନରାଃ
ଧନକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସବୁ କିଛି ଧନ ଉପରେ ଭିତି କରି ରହିଛି। ଏହି ଜଗତରେ ଧନୀମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଧନ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ମୃତ ଭଳି।
ଯେ ଧନାଦପକର୍ଷନ୍ତି ନରଂ ସ୍ଵବଲମାସ୍ଥିତାଃ। ତେ ଧର୍ମମର୍ଥଂ କାମଂ ଚ ପ୍ରମଥ୍ନନ୍ତି ନରଂ ଚ ତମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଅନ୍ୟର ଧନ ନେଇନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ଏତାମଵସ୍ଥାଂ ପ୍ରାପ୍ଯୈକେ ମରଣଂ ଵଵ୍ରିରେ ଜନାଃ। ଗ୍ରାମାଯୈକେ ଵନାଯୈକେ ନାଶାଯୈକେ ପ୍ରଵଵ୍ରଜୁଃ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସି, କେହି ମୃତ୍ୟୁ ବାଛନ୍ତି; କେହି ଗାଁକୁ, କେହି ଜଙ୍ଗଲକୁ, କେହି ନଷ୍ଟିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଉନ୍ମାଦମେକେ ପୁଷ୍ଯନ୍ତି ଯାନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଶମ୍। ଦାସ୍ଯମେକେ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପରେଷାମର୍ଥହେତୁନା
କେହି ପାଗଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, କେହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, କେହି ଧନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦାସ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆପଦେଵାସ୍ଯ ମରଣାତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ଗରୀଯସୀ। ଶ୍ରିଯୋ ଵିନାଶସ୍ତଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ନିମିତ୍ତଂ ଧର୍ମକାମଯୋଃ
ମଣିଷ ପାଇଁ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର; ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହେବା ଧର୍ମ ଓ କାମ ଦୁହିଁର ନାଶର କାରଣ।
ଯଦସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ଯଂ ମରଣଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଲୋକଵର୍ତ୍ମଵତ୍। ସମନ୍ତାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନ ତଦତ୍ଯେତି କଶ୍ଚନ
ଯଦି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ଜଗତର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଥ ଅନୁସାରେ ହୁଏ, ତେବେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ଟାଳିପାରେ ନାହିଁ।
ନ ତଥା ବାଧ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନିର୍ଧନୋ ଜନଃ। ଯଥା ଭଦ୍ରାଂ ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଯା ହୀନଃ ସୁଖୈଧିତଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜଣେ ଜନ୍ମକୁ ଗରିବ ଥିବା ଲୋକ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ସେ ଭୋଗେ ଯିଏ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ପାଇ ତାହା ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସ ତଦାଽଽତ୍ମାପରାଧେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ସେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଗର୍ହଯତେ ଦେଵାନ୍ନାତ୍ମାନଂ ଚ କଥଂଚନ
ଏପରି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ନିଜ ଦୋଷରେ ଆସିଲେ, ସେ ଦେବତାମାନେ, ଏଵଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ କେବେ ନିଜକୁ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସ୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ରାଣି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ନିବର୍ହଣେ । ସୋଽଭିକ୍ରୁଧ୍ଯାତି ଭୃତ୍ଯାନାଂ ସୁହୃଦଶ୍ଚାଭ୍ଯସୂଯତି
ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରେ ନାହିଁ; ସେ ନିଜ ଚାକରମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରେ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ଦ୍ୱେଷ ଧରେ।
ତତ୍ତଦା ମନ୍ଯୁରେଵୈତି ସ ଭୂଯଃ ସଂପ୍ରମୁହ୍ଯତି। ସ ମୋହଵଶମାପନ୍ନଃ କ୍ରୂରଂ କର୍ମ ନିଷେଵତେ
ତେବେ, ରୋଷ ଉପଜି ଆସେ, ପୁଣି ସେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ସେ ନିର୍ଦୟ କାମ କରିଥାଏ।
ପାପକର୍ମତଯା ଚୈଵ ସଙ୍କରଂ ତେନ ପୁଷ୍ଯତି। ସଙ୍କରୋ ନରକାଯୈଵ ସା କାଷ୍ଠା ପାପକର୍ମଣାମ୍
ଏଭଳି ପାପ କାମ କରି, ସେ ଜାତିର ମିଶ୍ରଣକୁ ବଢ଼ାଏ; ଏହି ମିଶ୍ରଣ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ—ପାପ କାମର ଏହି ହେଉଛି ଶେଷ ଫଳ।