ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଵଂ ଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ଵିଚେଷ୍ଟଯତି ଭୂତାତ୍ମା କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ଜନାର୍ଦନଃ
ପରମପୁରୁଷ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଏମିତି ଚଳାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଖେଳ କରୁଛନ୍ତି।
ସ କୃତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସତ୍ରଂ ଲୋକଂ ସଂମୋହଯନ୍ନିଵ । ଅଧର୍ମନିରତାନ୍ମୂଢାନ୍ଦଗ୍ଧୁମିଚ୍ଛତି ତେ ସୁତାନ୍
ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଏକଠା କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗେ; ତୁମର ଅଧର୍ମରତ, ମୂଢ଼ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସେ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।
କାଲଚକ୍ରଂ ଜଗଚ୍ଚକ୍ରଂ ଯୁଗଚକ୍ରଂ ଚ କେଶଵଃ। ଆତ୍ମଯୋଗେନ ଭଗଵାନ୍ପରିଵର୍ତଯତେଽନିଶମ୍
ଭଗବାନ କେଶବ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସମୟର ଚକ୍ର, ବିଶ୍ୱର ଚକ୍ର ଓ ଯୁଗର ଚକ୍ରକୁ ସଦା ଘୁଞ୍ଚାଇଥାନ୍ତି।
କାଲସ୍ଯ ଚ ହି ମୃତ୍ଯୋଶ୍ଚ ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚ । ଈଷ୍ଟେ ହି ଭଗଵାନେକଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସମୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଭଗବାନ; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଈଶନ୍ନପି ମହାଯୋଗୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତୋ ହରିଃ। କର୍ମାଣ୍ଯାରଭତେ କର୍ତୁଂ କୀନାଶ ଇଵ ଦୁର୍ବଲଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଏଶ୍ୱର ହରି, ମହାଯୋଗୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେତେବେଳେ କାମନାହୀନ ଦୁର୍ବଳ ମଣିଷ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି।
ତେନ ଵଞ୍ଚଯତେ ଲୋକାନ୍ମାଯାଯୋଗେନ କେଶଵଃ । ଯେ ତମେଵ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ନ ତେ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
କେଶବ ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
କଥଂ ତ୍ଵଂ ମାଧଵଂ ଵେତ୍ଥ ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରମ୍। କଥମେନଂ ନ ଵେଦାହଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ତୁମେ କିପରି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମହାଶ୍ୱର ମାଧବଙ୍କୁ ଜାଣିଛ? ଏବଂ ମୁଁ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଜାଣେନି? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ, ସଞ୍ଜୟ।
ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ନ ତେ ଵିଦ୍ଯା ମମ ଵିଦ୍ଯା ନ ହୀଯତେ। ଵିଦ୍ଯାହୀନସ୍ତମୋଧ୍ଵସ୍ତୋ ନାଭିଜାନାତି କେଶଵମ୍
ରାଜା, ଶୁଣ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋର ଜ୍ଞାନ କିଛି କମିନାହିଁ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନହୀନ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଛି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରେନି।
ଵିଦ୍ଯଯା ତାତ ଜାନାମି ତ୍ରିଯୁଗଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । କର୍ତାରମକୃତଂ ଦେଵଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯମ୍
ପିତା, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତିନି ଯୁଗର ମାଧୁସୂଦନଙ୍କୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଅସୃଷ୍ଟ ଦେବତା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ମୂଳକୁ ଜାଣିଛି।
ଗାଵଲ୍ଗଣେଽତ୍ର କା ଭକ୍ତିର୍ଯା ତେ ନିତ୍ଯା ଜନାର୍ଦନେ। ଯଯା ତ୍ଵମଭିଜାନାସି ତ୍ରିଯୁଗଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଗାବଲ୍ଗଣ, ତୁମର ଯେଉଁ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନେଇ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତିନି ଯୁଗର ମାଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛ, ସେଇ ଭକ୍ତି କଣ?
ମାଯାଂ ନ ସେଵେ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଵୃଥାଧର୍ମମାଚରେ। ଶୁଦ୍ଧଭାଵଂ ଗତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାସ୍ତ୍ରଦ୍ଵେଦ୍ମି ଜନାର୍ଦନମ୍
ମୁଁ ମାୟାର ସେବା କରେନି, ଅଥବା ଅନ୍ୟଥା ଅଧର୍ମ କାମ କରେନି; ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଭକ୍ତି ଲାଗି, ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଜାଣିଛି।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ହୃଷୀକେଶଂ ପ୍ରପଦ୍ଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନମ୍। ଆପ୍ତୋ ନଃ ସଞ୍ଜଯସ୍ତାତ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛ କେଶଵମ୍
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ତୁମେ ହୃଷୀକେଶ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ; ସଞ୍ଜୟ ଆମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, ପିତା, ତୁମେ କେଶବଙ୍କୁ ଶରଣ ନିଅ।
ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀପୁତ୍ରୋ ଲୋକାଂଶ୍ଚେନ୍ନିହନିଷ୍ଯତି। ପ୍ରଵଦନ୍ନର୍ଜୁନେ ସଖ୍ଯଂ ନାହଂ ଗଚ୍ଛେଽଦ୍ଯ କେଶଵମ୍
ଯଦି ଦେବକୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କଥା କହିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଆଜି କେଶବଙ୍କୁ ଯିବିନି।
ଅଵାଗ୍ଗାନ୍ଧାରି ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଗଚ୍ଛତ୍ଯେଷ ସୁଦୁର୍ମତିଃ । ଈର୍ଷୁର୍ଦୁରାତ୍ମା ମାନୀ ଚ ଶ୍ରେଯସାଂ ଵଚନାତିଗଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ, ତୁମର ପୁଅ କିଛି କହିବା ଛାଡ଼ି ଚୁପଚାପ ଚାଲିଯାଉଛି; ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ଈର୍ଷାପରାୟଣ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଭଲ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରୁଛି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯକାମ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଶାସନାତିଗ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଜୀତିତେ ହିତ୍ଵା ପିତରଂ ମାଂ ଚ ବାଲିଶ
ଶକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟମନ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଆଦେଶ ଅମାନ୍ୟ କରି, ବାପା ଓ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ସେ ମୂଢ଼ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଵର୍ଧଯନ୍ଦୁର୍ହୃଦାଂ ପ୍ରୀତିଂ ମାଂ ଚ ଶୋକେନ ଵର୍ଧଯନ୍ । ନିହତୋ ଭୀମସେନେନ ସ୍ମର୍ତାତି ଵଚନଂ ପିତୁଃ
ଦୁଷ୍ଟମନଙ୍କ ସୁଖ ବଢ଼ାଇ, ମୋ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଇ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ, ସେତେବେଳେ ବାପାଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇବ।
ପ୍ରିଯୋଽସି ରାଜନ୍କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିବୋଧ ମେ। ଯସ୍ଯ ତେ ସଞ୍ଜଯୋ ଦୂତୋ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ଶ୍ରେଯସି ଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କର ଦୂତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ତୁମକୁ ଭଲ ପଥରେ ନେଇଯିବେ।
ଜାନାତ୍ଯେଷ ହୃଷୀକେଶଂ ପୁରାଣଂ ଯଚ୍ଚ ଵୈ ପରମ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣମୈକାଗ୍ର୍ଯଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଏହି ହୃଷୀକେଶ ପୁରୁଣା ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ବଡ଼ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ ପୁରୁଷାଃ କ୍ରୋଧହର୍ଷସମାଵୃତାଃ । ସିତା ବହୁଵିଧୈଃ ପାଶୈର୍ଯେ ନ ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵକୈର୍ଧନୈଃ
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାୟାରେ ବନ୍ଧା ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଧନରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ ପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଯମସ୍ଯ ଵଶମାଯାନ୍ତି କାମମୂଢାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅନ୍ଧନେତ୍ରା ଯଥୈଵାନ୍ଧା ନୀଯମାନାଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁହଁ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଯମଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ପଡ଼ନ୍ତି; ଯେପରି ଅନ୍ଧା ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ଧା ଲୋକ ନେଇଯାଏ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଏଷ ଏକାଯନଃ ପନ୍ଥା ଯେନ ଯାନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁମତ୍ଯେତି ମହାଂସ୍ତତ୍ର ନ ସଞ୍ଜତି
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ଏକମାତ୍ର ପଥ, ଯାହାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚାଲନ୍ତି; ଏହି ପଥକୁ ଦେଖିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଜୟ ମିଳେ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ ନାହିଁ।
ଅଙ୍ଗ ସଞ୍ଜଯ ମେ ଶଂସ ପନ୍ଥାନମକୁତୋଭଯମ୍। ଯେନ ଗତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ସିଦ୍ଧିମୁତ୍ତମାମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ ସେଇ ଭୟରହିତ ପଥ ବତା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯାଇ ମୁଁ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିପାରିବି।
ନାକୃତାତ୍ମା କୃତାତ୍ମାନଂ ଜାତୁ ଵିଦ୍ଯାଞ୍ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଆତ୍ମନସ୍ତୁ କ୍ରିଯୋପାଯୋ ନାନ୍ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହାତ୍
ଯିଏ ନିଜକୁ ଜିତିପାରିନାହିଁ, ସେ କେବେ ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିବେନାହିଁ; ନିଜକୁ ଜିତିବାର ଉପାୟ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ଭବ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମୁଦୀର୍ଣାନାଂ କାମତ୍ଯାଗୋଽପ୍ରମାଦତଃ। ଅପ୍ରମାଦୋଽଵିହିଂସା ଚ ଜ୍ଞାନଯୋନିରସଂଶଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ିବା, ସଚେତନ ରହିବା, ଅହିଂସା ଅନୁସରଣ କରିବା—ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଯମେ ଯତ୍ତୋ ଭଵ ରାଜନ୍ନତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତେ ମା ଚ୍ଯୁଵତୁ ନିଯଚ୍ଛୈନାଂ ଯତସ୍ତତଃ
ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସଚେତନ ରୁହ; ତୁମର ବୁଦ୍ଧି କେବେ ଦୃଢ଼ ରୁହ, ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଏତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵିଦୁର୍ଵିପ୍ରା ଧ୍ରୁଵମିନ୍ଦ୍ରିଯଧାରଣମ୍। ଏତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଚ ପନ୍ଥାଶ୍ଚ ଯେନ ଯାନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି: ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଦୃଢ଼ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ଏହି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଏହି ପଥରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚାଲନ୍ତି।
ଅପ୍ରାପ୍ଯଃ କେଶଵୋ ରାଜନ୍ନିନ୍ଦ୍ରିଯୈରଜିତୈର୍ନୃଭିଃ। ଆଗମାଧିଗମାଦ୍ଯୋଗାଦ୍ଵଶୀ ତତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରସୀଦତି
ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ପାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅନୁଶାସନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଲୋକ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଭୂଯୋ ମେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ସଞ୍ଜଯାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ। ନାମକର୍ମାର୍ଥଵିତ୍ତାତ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ପୁଣିଥରେ, ସଞ୍ଜୟ ପଚାରୁଥିବାବେଳେ, ମୋତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହ; ତାଙ୍କର ନାମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣି, ମୁଁ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି।
ଶ୍ରୁତଂ ମେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନାମନିର୍ଵଚନଂ ଶୁଭମ୍। ଯାଵତ୍ତତ୍ରାଭିଜାନେଽହମପ୍ରମେଯୋ ହି କେଶଵଃ
ମୁଁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନାମର ଶୁଭ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣିଛି; ଯେପରି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି, କେଶବ ନିଶ୍ଚୟ ଅପରିମିତ।
ଵସନାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵସୁତ୍ଵାଦ୍ଦେଵଯୋନିତଃ। ଵାସୁଦେଵସ୍ତତୋ ଵେଦ୍ଯୋ ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରୁଚ୍ଯତେ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ବାସୁଦେବ। ତାଙ୍କର ବିଶାଳତା ଦ୍ୱାରା ସେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।