ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କୁଶଲଂ ଵନ୍ଦନଂ ଚ ସମାଗତା ମଦ୍ଵଚନେନ ଵାଚ୍ଯାଃ
ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋର ନାମରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ବନ୍ଦନା ଦେବାକୁ କହିବା।
ସହାମାତ୍ଯଂ ସଞ୍ଜଯ ଶ୍ରାଵଯେଥାଃ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା।
ଏଵଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯୋ ମାଂ ତତୋଽର୍ଥଵଦ୍ଧର୍ମଵଚ୍ଚାପି ଵାକ୍ଯମ୍। ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧୀମାଁଲ୍ଲୋହିତାନ୍ତାଯତାକ୍ଷଃ
ଏଭଳି ଧନଞ୍ଜୟ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ କଥା କହିଲେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ ପାର୍ଥ ଲାଲ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ସହ।
ଯଥାଶ୍ରୁତଂ ତେ ଵଦତୋ ମହାତ୍ମନୋ ଯଦୁପ୍ରଵୀରସ୍ଯ ଵଚଃ ସମାହିତମ୍। ତଥୈଵ ଵାଚ୍ଯଂ ଭଵତାପି ମଦ୍ଵଚଃ ସମାଗତେଷୁ କ୍ଷିତିପେଷୁ ସର୍ଵଶଃ
ଯେପରି ତୁମେ ୟାଦବବୀର ବଡ଼ମନ୍ତି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ କହିଛ, ସେପରି ମୋର କଥା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବା।
ଶରାଗ୍ନିଧୂମେ ରଥନେମିନାଦିତେ ଧନୁସ୍ସ୍ତ୍ରୁଵେଣାସ୍ତ୍ରବଲାପହାରିଣା । ଯଥା ନ ହୋମଃ କ୍ରିଯତେ ମହାମୃଧେ ତଥା ସମେତ୍ଯ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମାଦୃତାଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରର ଧୂଆଁ, ରଥ ଚକ୍ରର ଗର୍ଜନ, ଧନୁଷର ତଣ୍ଡା ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି କୁ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ କୌଣସି ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ନ ଚେତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛଧ୍ଵମମିତ୍ରଘାତିନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାର୍ଧମଭୀପ୍ସିତଂ ସ୍ଵକମ୍। ନଯାମି ଵଃ ସାଶ୍ଵପଦାତିକୁଞ୍ଜରା- ନ୍ଦିଶଂ ପିତୄଣାମଶିଵାଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଯଦି ତୁମେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାନେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଧ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ହାତୀ ସହିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅଶୁଭ ଦିଗକୁ ପଠାଇଦେବି।
ତତୋଽହମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ହରିଂ ଧନଞ୍ଜଯଂ ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍। ଜଵେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତ ଇହାମରଦ୍ଯୁତେ ତଵାନ୍ତିକଂ ପ୍ରାପଯିତୁଂ ଵଚୋ ମହତ୍
ତାପରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହରି ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ବାୟୁବେଗରେ ଏଠାକୁ ଆସି, ଏହି ବଡ଼ କଥା ତୁମ ପାଖକୁ ନେଇଆସିଛି।
ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁର୍ଜନେଶ୍ଵରଃ। ତତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାତୁମାରେଭେ ତଦ୍ଵଚୋ ଗୁଣଦୋଷତଃ
ସଞ୍ଜୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା ତାହାର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଭାବିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାଯ ଚ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯେଣ ଗୁଣଦୋଷାନ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଯଥାଵନ୍ମତିତତ୍ତ୍ଵେନ ଜଯକାମଃ ସୁତାନ୍ପ୍ରତି
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାର କରି, ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ, ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଜୟ ଆଶା କଲେ।
ବଲାବଲଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। `ଯଦା ତୁ ମେନେ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ତଦ୍ଵଚୋ ଗୁଣଦୋଷତଃ
ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଏହି କଥାରେ ଅଧିକ ଗୁଣ ଅଛି,
ପୁନରେଵ କୁରୂଣାଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।' ଶକ୍ତିଂ ଶଙ୍ଖ୍ଯାତୁମାରେଭେ ତଦା ଵୈ ମନୁଜାଧିପଃ
ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପୁନିଥରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦେଵମାନୁଷଯୋଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ତେଜସା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। କୁରୂଞ୍ଶକ୍ତ୍ଯାଽଲ୍ପତରଯା ଦୁର୍ଯୋଧନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେବମାନବ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଦେଖିଲେ, କୁରୁମାନେ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା, ତେବେ ସେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେଯଂ ଚିନ୍ତା ମେ ଶଶ୍ଵନ୍ନ ଵ୍ଯୁପଶାମ୍ଯତି। ସତ୍ଯଂ ହ୍ଯେତଦହଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ନାନୁମାନତଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ମୋର ଏହି ଚିନ୍ତା କେବେ ବି ଶାନ୍ତ ହୁଏନି; ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଜ ଅନୁଭବରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଛି, କେବଳ ଅନୁମାନରେ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମଜେଷୁ ପରଂ ସ୍ନେହଂ ସର୍ଵଭାତିନି କୁର୍ଵତେ। ପ୍ରିଯାମି ଚୈଷାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯଥାଶକ୍ତି ହିତାନି ଚ
ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେଟା ସମ୍ଭବ, ସେମାନେ ପ୍ରିୟ ଓ ଉପକାରୀ କାମ କରନ୍ତି।
ଏଵମେଵୋପକର୍ତୄଣାଂ ପ୍ରାଯଶୋ ଲକ୍ଷଯାମହେ। ଇଚ୍ଛନ୍ତି ବହୁଲଂ ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଉପକାର ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖନ୍ତି ଯେ, ଉତ୍ତମ ଲୋକେ ମହା ସ୍ନେହରେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଃ ସାଚିଵ୍ଯର୍ତା ସ୍ଯାତ୍ଖାଣ୍ଡଵେ ତତ୍କୃତଂ ସ୍ମରନ୍ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାପି ଭୀମେଽସ୍ମିନ୍କୁରୁପାଣ୍ଡୁସମାଗମେ
ଅଗ୍ନି ଖାଣ୍ଡବ ଦାହରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଥିବା କାମକୁ ମନେ ପକାଇ, ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେବେ; ଏହି କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହେବେ।
ଜାତିଗୃଦ୍ଧ୍ଯାଽଭିପନ୍ନାଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାମନେକଶଃ। ଧର୍ମାଦଯଃ ସମେଷ୍ଯନ୍ତି ସମାହୂତା ଦିଵୌକସଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅନେକ ଦେବତା ଏହିଠାରେ ଡାକିଲେ ଆସିବେ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦୀନାଂ ଭଯାଦଶନିସନ୍ନିଭମ୍ । ରିରକ୍ଷିଷନ୍ତଃ ସଂରଭ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତୀତି ମେ ମତିଃ
ଭୟରେ, ବିଜୁଳି ଭଳି, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ମୋ ମନେ ଏପରି ହୁଏ।
ତେ ଦେଵୈଃ ସହିତାଃ ପାର୍ଥା ନ ଶକ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ମାନୁଷେଣ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୋଽସ୍ତ୍ରପାରଗାଃ
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଥିବା ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ—ମାନବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିରୋଧ କରିହେବା ଅସମ୍ଭବ।
ଦୁରାସଦଂ ଯସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍ । ଵାରୁଣୌ ଚାକ୍ଷଯୌ ଦିଵ୍ଯୌ ଶରପୂର୍ଣୌ ମହେଷୁଧୀ
ଯାହାଠାରେ ଦିବ୍ୟ, ଅଜୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଅଛି, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଭରିଥାଏ।
ଵାନରଶ୍ଚ ଧ୍ଵଜେ ଦିଵ୍ଯୋ ନିଃସଙ୍ଗେ ଧୂମଵଦ୍ଗତିଃ । ରଥଶ୍ଚ ଚତୁରନ୍ତାଯାଂ ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସମଃ କ୍ଷିତୌ
ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜରେ ଦିବ୍ୟ ବାନର ଅଛି, ଧୂମ ଭଳି ଅନାୟାସରେ ଚଳିଥାଏ; ତାଙ୍କ ରଥ ପୃଥିବୀରେ ସମ କେହି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳିପାରେ।
ମହାମେଘନିଭଶ୍ଚାପି ନିର୍ଘୋଷଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଜନୈଃ । ମହାଶନିସମଃ ଶବ୍ଦଃତ ଶାତ୍ରଵାଣାଂ ଭଯଂକରଃ
ଲୋକେ ତାଙ୍କ ରଥର ଗଜ୍ଜନ ମହାମେଘ ଭଳି ଶୁଣନ୍ତି, ତାହାର ଶବ୍ଦ ବିଜୁଳି ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ଯଂ ଚାତିମାନୁଷଂ ଵୀର୍ଯେ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଲୋକୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି। ଦେଵାନାମପି ଜେତାରଂ ଯଂ ଵିଦୁଃ ପାର୍ଥିଵା ରଣେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିମାନବୀୟ ଭାବେ ମାନେ, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଶତାନି ପଞ୍ଚ ଚୈଵେଷୂନ୍ଯୋ ଗୃହ୍ଣନ୍ନୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ। ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ମୁଞ୍ଚନ୍ଦୂରଂ ଚ ପାତଯନ୍
ସେ କେବେ ବି ପାଞ୍ଚଶେ ତୀର ରୁଖିବାରୁ କମ୍ ନେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏନି, ଏକ ମାତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦୂର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଲାଗେଇଦେଇଥାଏ।
ଯମାହ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃପୋ ଦ୍ରୌଣିସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମଦ୍ରରାଜସ୍ତଥା ଶଲ୍ଯୋ ମଧ୍ଯସ୍ଥା ଯେ ଚ ମାନଵାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କହନ୍ତି—ଏହି ଅତିମାନବୀୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ିଥିବା ପାର୍ଥ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିପାରିବା, ତାଙ୍କୁ ଜିତିବା ଅସମ୍ଭବ।
ଯୁଦ୍ଧାଯାଵସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଥଂ ପାର୍ଥିଵୈରତିମାନୁଷୈଃ । ଅଶକ୍ଯଂ ରଥଶାର୍ଦୂଲଂ ପରାଜେତୁମରିଂଦମମ୍
ଯେ ପାର୍ଥ ଅତିମାନବୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଅଜୟ ଓ ଅଜେୟ।
କ୍ଷିପତ୍ଯେକେନ ଵେଗେନ ପଞ୍ଚବାଣଶତାନି ଯଃ। ସଦୃଶଂ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଯିଏ ଏକ ହାତରେ ଶତଶେ ତୀର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି—ସେହି ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବାହୁବଳ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ସମାନ।
ତମର୍ଜୁନଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମହେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରଵିକ୍ରମମ୍। ନିଘ୍ନନ୍ତମିଵ ପଶ୍ଯାଭି ଵିମର୍ଦେଽସ୍ମିନ୍ମହାହଵେ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରୁଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯନ୍କୃତ୍ସ୍ନମହୋରାତ୍ରାଣି ଭାରତ । ଅନିଦ୍ରୋ ନିଃସୁଖଶ୍ଚାସ୍ମି କୁରୂଣାଂ ଶମଚିନ୍ତଯା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ଭାରତ, ଦିନ ରାତି ମୁଁ ନିଦ୍ରାହୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ରହୁଛି, କୁରୁମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋର ମନ ଲାଗିଛି।
କ୍ଷଯୋଦଯୋଽଯଂ ସୁମହାନ୍କୁରୂଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ଅସ୍ଯ ଚେତ୍କଲହନ୍ଯାନ୍ତଃ ଶମାଦନ୍ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ନାଶ କିମ୍ବା ଉନ୍ନତିର ସମୟ ଆସିଛି; ଏହି ବିବାଦ ଯଦି ଶାନ୍ତିରେ ଶେଷ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।