ମହଦ୍ଵୋ ଭଯମାଗାମି ନ ଚେଚ୍ଛାମ୍ଯଥ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଗଦଯା ଭୀମସେନେନ ହତାଃ ଶମମୁପୈଷ୍ଯଥ
ବଡ଼ ଭୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁଛି; ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରିନପାର, ଭୀମସେନଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
ମହାଵନମିଵ ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଯଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ପାତିତମ୍ । ବଲଂ କୁରୂଣାଂ ଭୀମେନ ତଦା ସ୍ମର୍ତାସି ମେ ଵଚଃ
ଯେବେ ତୁମେ କୁରୁ ସେନାକୁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି କଟାଯାଇ ପତିତ ଦେଖିବ, ସେବେ ତୁମେ ମୋ କଥା ସ୍ମରଣ କରିବ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜା ତୁ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ପୃଥିଵୀପତୀନ୍। ଅନୁଭାଷ୍ଯ ମହାରାଜ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଞ୍ଜଯମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଶାସକମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ; ପୁଣି, ମହାରାଜ, ସେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ବ୍ରୂହି ସଞ୍ଜଯ ଯଚ୍ଛେଷଂ ଵାସୁଦେଵାଦନନ୍ତରମ୍। ଯଜର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ତ୍ଵାଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ପରେ ଆଉ କଣ ଘଟିଲା, ତୁମେ କହ; କାରଣ ଅର୍ଜୁନ ତୁମକୁ ପଚାରିଛନ୍ତି, ମୋର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ହେଉଛି।
ଵାସୁଦେଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଉଵାଚ କାଲେ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭୟହୀନ ଭାବେ କହିଲେ, ବାସୁଦେବ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ।
ପିତାମହଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ । ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚ ଶଲ୍ଯଂ ଚ ମହାରାଜଂ ଚ ବାହ୍ଲିକମ୍
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସଞ୍ଜୟ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ ଏବଂ ବାହ୍ଲିକ ରାଜାଙ୍କୁ,
ଦ୍ରୌଣିଂ ଚ ସୌମଦତ୍ତିଂ ଚ ଶକୁନିଂ ଚାପି ସୌବଲମ୍ । ଦୁଶ୍ଶାସନଂ ଶଲଂ ଚୈଵ ପୁରୁମିତ୍ରଂ ଵିଵିଂଶତିମ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାନ୍, କୃତବର୍ମା, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଦୁଶ୍ଶାସନ, ଶଳ, ପୁରୁମିତ୍ର ଏବଂ ବିବିଂଶତିଙ୍କୁ,
ଵିକର୍ଣଂ ଚିତ୍ରସେନଂ ଚ ଜଯତ୍ସେନଂ ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଦୁର୍ମୁଖଂ ଚାପି ପୌରଵମ୍
ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ରସେନ, ରାଜା ଜୟତ୍ସେନ, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, ଏବଂ ପୌରବ ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କୁ,
ସୈନ୍ଧଵଂ ଦୁସ୍ସହଂ ଚୈଵ ଭୂରିଶ୍ରଵସମେଵ ଚ। ଭଗଦତ୍ତଂ ଚ ରାଜାନଂ ଜଲସନ୍ଧଂ ଚ ପୌରଵମ୍
ସିନ୍ଧୁରାଜ, ଦୁଷ୍ସହ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ରାଜା ଭଗଦତ୍ତ, ଏବଂ ପୌରବ ଜଳସନ୍ଧଙ୍କୁ,
ଯେ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ପାର୍ଥିଵାସ୍ତତ୍ର ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମାଗତାଃ କୌରଵାଣାଂ ପ୍ରିଯାର୍ଥମ୍। ମୁମୂର୍ଷଵଃ ପାଣ୍ଡଵାଗ୍ନୌ ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ସମାନୀତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଣ ସୂତ
ଏହିଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ କୌରବଙ୍କ ପ୍ରିୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେମାନେକୁ ମଧ୍ୟ,
ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କୁଶଲଂ ଵନ୍ଦନଂ ଚ ସମାଗତା ମଦ୍ଵଚନେନ ଵାଚ୍ଯାଃ
ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋର ନାମରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ବନ୍ଦନା ଦେବାକୁ କହିବା।
ସହାମାତ୍ଯଂ ସଞ୍ଜଯ ଶ୍ରାଵଯେଥାଃ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା।
ଏଵଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯୋ ମାଂ ତତୋଽର୍ଥଵଦ୍ଧର୍ମଵଚ୍ଚାପି ଵାକ୍ଯମ୍। ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧୀମାଁଲ୍ଲୋହିତାନ୍ତାଯତାକ୍ଷଃ
ଏଭଳି ଧନଞ୍ଜୟ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ କଥା କହିଲେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ ପାର୍ଥ ଲାଲ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ସହ।
ଯଥାଶ୍ରୁତଂ ତେ ଵଦତୋ ମହାତ୍ମନୋ ଯଦୁପ୍ରଵୀରସ୍ଯ ଵଚଃ ସମାହିତମ୍। ତଥୈଵ ଵାଚ୍ଯଂ ଭଵତାପି ମଦ୍ଵଚଃ ସମାଗତେଷୁ କ୍ଷିତିପେଷୁ ସର୍ଵଶଃ
ଯେପରି ତୁମେ ୟାଦବବୀର ବଡ଼ମନ୍ତି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ କହିଛ, ସେପରି ମୋର କଥା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବା।
ଶରାଗ୍ନିଧୂମେ ରଥନେମିନାଦିତେ ଧନୁସ୍ସ୍ତ୍ରୁଵେଣାସ୍ତ୍ରବଲାପହାରିଣା । ଯଥା ନ ହୋମଃ କ୍ରିଯତେ ମହାମୃଧେ ତଥା ସମେତ୍ଯ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମାଦୃତାଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରର ଧୂଆଁ, ରଥ ଚକ୍ରର ଗର୍ଜନ, ଧନୁଷର ତଣ୍ଡା ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି କୁ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ କୌଣସି ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ନ ଚେତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛଧ୍ଵମମିତ୍ରଘାତିନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାର୍ଧମଭୀପ୍ସିତଂ ସ୍ଵକମ୍। ନଯାମି ଵଃ ସାଶ୍ଵପଦାତିକୁଞ୍ଜରା- ନ୍ଦିଶଂ ପିତୄଣାମଶିଵାଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଯଦି ତୁମେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାନେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଧ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ହାତୀ ସହିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅଶୁଭ ଦିଗକୁ ପଠାଇଦେବି।
ତତୋଽହମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ହରିଂ ଧନଞ୍ଜଯଂ ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍। ଜଵେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତ ଇହାମରଦ୍ଯୁତେ ତଵାନ୍ତିକଂ ପ୍ରାପଯିତୁଂ ଵଚୋ ମହତ୍
ତାପରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହରି ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ବାୟୁବେଗରେ ଏଠାକୁ ଆସି, ଏହି ବଡ଼ କଥା ତୁମ ପାଖକୁ ନେଇଆସିଛି।
ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁର୍ଜନେଶ୍ଵରଃ। ତତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାତୁମାରେଭେ ତଦ୍ଵଚୋ ଗୁଣଦୋଷତଃ
ସଞ୍ଜୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା ତାହାର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଭାବିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାଯ ଚ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯେଣ ଗୁଣଦୋଷାନ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଯଥାଵନ୍ମତିତତ୍ତ୍ଵେନ ଜଯକାମଃ ସୁତାନ୍ପ୍ରତି
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାର କରି, ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ, ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଜୟ ଆଶା କଲେ।
ବଲାବଲଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। `ଯଦା ତୁ ମେନେ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ତଦ୍ଵଚୋ ଗୁଣଦୋଷତଃ
ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଏହି କଥାରେ ଅଧିକ ଗୁଣ ଅଛି,
ପୁନରେଵ କୁରୂଣାଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।' ଶକ୍ତିଂ ଶଙ୍ଖ୍ଯାତୁମାରେଭେ ତଦା ଵୈ ମନୁଜାଧିପଃ
ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପୁନିଥରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦେଵମାନୁଷଯୋଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ତେଜସା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। କୁରୂଞ୍ଶକ୍ତ୍ଯାଽଲ୍ପତରଯା ଦୁର୍ଯୋଧନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେବମାନବ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଦେଖିଲେ, କୁରୁମାନେ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା, ତେବେ ସେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେଯଂ ଚିନ୍ତା ମେ ଶଶ୍ଵନ୍ନ ଵ୍ଯୁପଶାମ୍ଯତି। ସତ୍ଯଂ ହ୍ଯେତଦହଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ନାନୁମାନତଃ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ମୋର ଏହି ଚିନ୍ତା କେବେ ବି ଶାନ୍ତ ହୁଏନି; ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଜ ଅନୁଭବରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଛି, କେବଳ ଅନୁମାନରେ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମଜେଷୁ ପରଂ ସ୍ନେହଂ ସର୍ଵଭାତିନି କୁର୍ଵତେ। ପ୍ରିଯାମି ଚୈଷାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯଥାଶକ୍ତି ହିତାନି ଚ
ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେଟା ସମ୍ଭବ, ସେମାନେ ପ୍ରିୟ ଓ ଉପକାରୀ କାମ କରନ୍ତି।
ଏଵମେଵୋପକର୍ତୄଣାଂ ପ୍ରାଯଶୋ ଲକ୍ଷଯାମହେ। ଇଚ୍ଛନ୍ତି ବହୁଲଂ ସନ୍ତଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଉପକାର ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖନ୍ତି ଯେ, ଉତ୍ତମ ଲୋକେ ମହା ସ୍ନେହରେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଃ ସାଚିଵ୍ଯର୍ତା ସ୍ଯାତ୍ଖାଣ୍ଡଵେ ତତ୍କୃତଂ ସ୍ମରନ୍ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାପି ଭୀମେଽସ୍ମିନ୍କୁରୁପାଣ୍ଡୁସମାଗମେ
ଅଗ୍ନି ଖାଣ୍ଡବ ଦାହରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଥିବା କାମକୁ ମନେ ପକାଇ, ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେବେ; ଏହି କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭୀମ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହେବେ।
ଜାତିଗୃଦ୍ଧ୍ଯାଽଭିପନ୍ନାଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାମନେକଶଃ। ଧର୍ମାଦଯଃ ସମେଷ୍ଯନ୍ତି ସମାହୂତା ଦିଵୌକସଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅନେକ ଦେବତା ଏହିଠାରେ ଡାକିଲେ ଆସିବେ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦୀନାଂ ଭଯାଦଶନିସନ୍ନିଭମ୍ । ରିରକ୍ଷିଷନ୍ତଃ ସଂରଭ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତୀତି ମେ ମତିଃ
ଭୟରେ, ବିଜୁଳି ଭଳି, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ମୋ ମନେ ଏପରି ହୁଏ।
ତେ ଦେଵୈଃ ସହିତାଃ ପାର୍ଥା ନ ଶକ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ମାନୁଷେଣ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୋଽସ୍ତ୍ରପାରଗାଃ
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଥିବା ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ—ମାନବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିରୋଧ କରିହେବା ଅସମ୍ଭବ।
ଦୁରାସଦଂ ଯସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍ । ଵାରୁଣୌ ଚାକ୍ଷଯୌ ଦିଵ୍ଯୌ ଶରପୂର୍ଣୌ ମହେଷୁଧୀ
ଯାହାଠାରେ ଦିବ୍ୟ, ଅଜୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଅଛି, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଭରିଥାଏ।