ତ୍ଯକ୍ତଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ । ନ ଜାତୁ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵସେଯମହମଚ୍ଯୁତ
ମୁଁ ମୋର ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ଧନ ଓ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ହେ ରାଜା; କେବେ ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଏକଠି ରହିବିନାହିଁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଯାଵଦ୍ଧି ସୂଚ୍ଯାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଯା ଵିଧ୍ଯେଦଗ୍ରେଣ ମାରିଷ । ତାଵଦପ୍ଯପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଭୂମେର୍ନଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସୁଇର ଆଗ ଭାଗ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ପୃଥିବୀର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବୁନାହିଁ।
ସର୍ଵାନ୍ଵସ୍ତାତ ଶୋଚାମି ତ୍ଯକ୍ତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମଯା। ଯେ ମନ୍ଦମନୁଯାସ୍ଯଧ୍ଵଂ ଯାନ୍ତଂ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ପିତା, କାରଣ ଦୁର୍ୟୋଧନକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଯେମାନେ ଅବିବେକରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ରୁରୂଣାମିଵ ଯୂଥେଷୁ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରାଃ। ଵରାନ୍ଵରାନ୍ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ସମେତା ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ହରିଣମାନେର ଝୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ବାଘମାନେ ଯେପରି, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ମାରିବେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଠି ହେବେ।
ପ୍ରତୀପମିଵ ମେ ଭାତି ଯୁଯୁଧାନେନ ଭାରତୀ। ଵ୍ଯସ୍ତା ସୀମନ୍ତିନୀ ଗ୍ରସ୍ତା ପ୍ରମୃଷ୍ଟା ଦୀର୍ଘବାହୁନା
ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ, ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଭୂମି ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯାଇଛି; ବିଚ୍ଛିନ୍ନା ନାରୀଟି ଦୀର୍ଘବାହୁ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ସଂପୂର୍ମଂ ପୂରଯନ୍ଭୂଯୋ ଧନଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ମାଧଵଃ। ଶୈନେଯଃ ସମରେ ସ୍ଥାତା ବୀଜଵତ୍ପ୍ରଵପଞ୍ଶରାନ୍
ମାଧବ ଆଉଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବେ; ଶୈନ୍ୟ ସମରେ ଦୃଢ଼ ରହିବେ, ବୀଜ ପରି ବାଣ ବିକିରଣ କରିବେ।
ସେନାମୁଖେ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧାନାଂ ଭୀମସେନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତଂ ସର୍ଵେ ସଂଶ୍ରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାକାରମକୁତୋଭଯମ୍
ସେନାର ଆଗରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନ ରହିବେ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅଭୟ ପ୍ରାଚୀର ପରି ଆଶ୍ରୟ କରିବେ।
ଯଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଭୀମେନ କୁଞ୍ଜରାନ୍ଵିନିପାତିତାନ୍। ଵିଶୀର୍ଣଦନ୍ତାନ୍ଗିର୍ଯାଭାନ୍ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାନ୍ସଶୋଣିତାନ୍
ଯେବେ ତୁମେ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହାତୀମାନେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାଁତ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖିବ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯିବ—
ତାନଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଵିଶୀର୍ଣାନିଵ ପର୍ଵତାନ୍। ଭୀତୋ ଭୀମସ୍ଯ ସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ସ୍ମର୍ତାସି ଵଚନସ୍ଯ ମେ
ସେମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଭୀମଙ୍କ ଛୁଆଁରେ ଭୟଭୀତ ହେବ, ତୁମେ ମୋ କଥା ସ୍ମରଣ କରିବ।
ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ଭୀମସେନେନ ସୈନ୍ଯଂ ରଥହଯଦ୍ଵିପମ୍ । ଗତିମଗ୍ନେରିଵ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ମର୍ତାସି ଵଚନସ୍ଯ ମେ
ଯେବେ ଭୀମସେନ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେର ସେନାକୁ ଦହିଦେବେ, ଅଗ୍ନିର ପଥ ଭଳି ସେମାନେର ନାଶ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋ କଥା ସ୍ମରଣ କରିବ।
ମହଦ୍ଵୋ ଭଯମାଗାମି ନ ଚେଚ୍ଛାମ୍ଯଥ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଗଦଯା ଭୀମସେନେନ ହତାଃ ଶମମୁପୈଷ୍ଯଥ
ବଡ଼ ଭୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସୁଛି; ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରିନପାର, ଭୀମସେନଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
ମହାଵନମିଵ ଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଯଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ପାତିତମ୍ । ବଲଂ କୁରୂଣାଂ ଭୀମେନ ତଦା ସ୍ମର୍ତାସି ମେ ଵଚଃ
ଯେବେ ତୁମେ କୁରୁ ସେନାକୁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି କଟାଯାଇ ପତିତ ଦେଖିବ, ସେବେ ତୁମେ ମୋ କଥା ସ୍ମରଣ କରିବ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜା ତୁ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ପୃଥିଵୀପତୀନ୍। ଅନୁଭାଷ୍ଯ ମହାରାଜ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଞ୍ଜଯମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଶାସକମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା କହିଲେ; ପୁଣି, ମହାରାଜ, ସେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ବ୍ରୂହି ସଞ୍ଜଯ ଯଚ୍ଛେଷଂ ଵାସୁଦେଵାଦନନ୍ତରମ୍। ଯଜର୍ଜୁନ ଉଵାଚ ତ୍ଵାଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ପରେ ଆଉ କଣ ଘଟିଲା, ତୁମେ କହ; କାରଣ ଅର୍ଜୁନ ତୁମକୁ ପଚାରିଛନ୍ତି, ମୋର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ହେଉଛି।
ଵାସୁଦେଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଉଵାଚ କାଲେ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭୟହୀନ ଭାବେ କହିଲେ, ବାସୁଦେବ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ।
ପିତାମହଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ । ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚ ଶଲ୍ଯଂ ଚ ମହାରାଜଂ ଚ ବାହ୍ଲିକମ୍
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସଞ୍ଜୟ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ ଏବଂ ବାହ୍ଲିକ ରାଜାଙ୍କୁ,
ଦ୍ରୌଣିଂ ଚ ସୌମଦତ୍ତିଂ ଚ ଶକୁନିଂ ଚାପି ସୌବଲମ୍ । ଦୁଶ୍ଶାସନଂ ଶଲଂ ଚୈଵ ପୁରୁମିତ୍ରଂ ଵିଵିଂଶତିମ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାନ୍, କୃତବର୍ମା, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଦୁଶ୍ଶାସନ, ଶଳ, ପୁରୁମିତ୍ର ଏବଂ ବିବିଂଶତିଙ୍କୁ,
ଵିକର୍ଣଂ ଚିତ୍ରସେନଂ ଚ ଜଯତ୍ସେନଂ ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଦୁର୍ମୁଖଂ ଚାପି ପୌରଵମ୍
ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ରସେନ, ରାଜା ଜୟତ୍ସେନ, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, ଏବଂ ପୌରବ ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କୁ,
ସୈନ୍ଧଵଂ ଦୁସ୍ସହଂ ଚୈଵ ଭୂରିଶ୍ରଵସମେଵ ଚ। ଭଗଦତ୍ତଂ ଚ ରାଜାନଂ ଜଲସନ୍ଧଂ ଚ ପୌରଵମ୍
ସିନ୍ଧୁରାଜ, ଦୁଷ୍ସହ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ରାଜା ଭଗଦତ୍ତ, ଏବଂ ପୌରବ ଜଳସନ୍ଧଙ୍କୁ,
ଯେ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ପାର୍ଥିଵାସ୍ତତ୍ର ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମାଗତାଃ କୌରଵାଣାଂ ପ୍ରିଯାର୍ଥମ୍। ମୁମୂର୍ଷଵଃ ପାଣ୍ଡଵାଗ୍ନୌ ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ସମାନୀତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଣ ସୂତ
ଏହିଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ କୌରବଙ୍କ ପ୍ରିୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେମାନେକୁ ମଧ୍ୟ,
ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କୁଶଲଂ ଵନ୍ଦନଂ ଚ ସମାଗତା ମଦ୍ଵଚନେନ ଵାଚ୍ଯାଃ
ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋର ନାମରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ବନ୍ଦନା ଦେବାକୁ କହିବା।
ସହାମାତ୍ଯଂ ସଞ୍ଜଯ ଶ୍ରାଵଯେଥାଃ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା।
ଏଵଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯୋ ମାଂ ତତୋଽର୍ଥଵଦ୍ଧର୍ମଵଚ୍ଚାପି ଵାକ୍ଯମ୍। ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧୀମାଁଲ୍ଲୋହିତାନ୍ତାଯତାକ୍ଷଃ
ଏଭଳି ଧନଞ୍ଜୟ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପରେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ କଥା କହିଲେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ ପାର୍ଥ ଲାଲ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ସହ।
ଯଥାଶ୍ରୁତଂ ତେ ଵଦତୋ ମହାତ୍ମନୋ ଯଦୁପ୍ରଵୀରସ୍ଯ ଵଚଃ ସମାହିତମ୍। ତଥୈଵ ଵାଚ୍ଯଂ ଭଵତାପି ମଦ୍ଵଚଃ ସମାଗତେଷୁ କ୍ଷିତିପେଷୁ ସର୍ଵଶଃ
ଯେପରି ତୁମେ ୟାଦବବୀର ବଡ଼ମନ୍ତି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ କହିଛ, ସେପରି ମୋର କଥା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବା।
ଶରାଗ୍ନିଧୂମେ ରଥନେମିନାଦିତେ ଧନୁସ୍ସ୍ତ୍ରୁଵେଣାସ୍ତ୍ରବଲାପହାରିଣା । ଯଥା ନ ହୋମଃ କ୍ରିଯତେ ମହାମୃଧେ ତଥା ସମେତ୍ଯ ପ୍ରଯତଧ୍ଵମାଦୃତାଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରର ଧୂଆଁ, ରଥ ଚକ୍ରର ଗର୍ଜନ, ଧନୁଷର ତଣ୍ଡା ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି କୁ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ କୌଣସି ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କର।
ନ ଚେତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛଧ୍ଵମମିତ୍ରଘାତିନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାର୍ଧମଭୀପ୍ସିତଂ ସ୍ଵକମ୍। ନଯାମି ଵଃ ସାଶ୍ଵପଦାତିକୁଞ୍ଜରା- ନ୍ଦିଶଂ ପିତୄଣାମଶିଵାଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଯଦି ତୁମେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନମାନେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଧ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ହାତୀ ସହିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅଶୁଭ ଦିଗକୁ ପଠାଇଦେବି।
ତତୋଽହମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ହରିଂ ଧନଞ୍ଜଯଂ ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍। ଜଵେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତ ଇହାମରଦ୍ଯୁତେ ତଵାନ୍ତିକଂ ପ୍ରାପଯିତୁଂ ଵଚୋ ମହତ୍
ତାପରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହରି ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ବାୟୁବେଗରେ ଏଠାକୁ ଆସି, ଏହି ବଡ଼ କଥା ତୁମ ପାଖକୁ ନେଇଆସିଛି।
ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁର୍ଜନେଶ୍ଵରଃ। ତତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାତୁମାରେଭେ ତଦ୍ଵଚୋ ଗୁଣଦୋଷତଃ
ସଞ୍ଜୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା ତାହାର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଭାବିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାଯ ଚ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯେଣ ଗୁଣଦୋଷାନ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଯଥାଵନ୍ମତିତତ୍ତ୍ଵେନ ଜଯକାମଃ ସୁତାନ୍ପ୍ରତି
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାର କରି, ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ, ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଜୟ ଆଶା କଲେ।
ବଲାବଲଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। `ଯଦା ତୁ ମେନେ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ତଦ୍ଵଚୋ ଗୁଣଦୋଷତଃ
ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଏହି କଥାରେ ଅଧିକ ଗୁଣ ଅଛି,