ଦୁଃଶାସନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନୃପମ୍ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ବ୍ରୂହି ଗତ୍ଵା ତ୍ଵମାଶୁ ଗଚ୍ଛ ଚ ମାଚିରମ୍
'—ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହ; ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରିନି।'
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ସାଧୁନୈଵାଭ୍ଯୁପେଯୋ ମା ଵୋଽଵଧୀଦର୍ଜୁନୋ ଦେଵଗୁପ୍ତଃ। ରାଜ୍ଯଂ ଦଦ୍ଧ୍ଵଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ତୂର୍ଣଂ ଯାଚଧ୍ଵଂ ଵୈ ପାଣ୍ଡଵଂ ଲୋକଵୀରମ୍
'ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କେବଳ ଧର୍ମରେ ଅନୁସରଣ କରି ନିକଟକୁ ଯିବାଯିଏଉଚିତ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁନି। ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦିଅ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାଣ୍ଡବ ବୀରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର।'
ନୈତାଦୃଶୋ ହି ଯୋଧୋଽସ୍ତି ପୃଥିଵ୍ଯାମିହ କଶ୍ଚନ। ଯଥାଵିଧଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପାଣ୍ଡଵଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
'ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅର୍ଜୁନ ପରି ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧା ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି, ସେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଓ ସତ୍ୟବୀର।'
ଦେଵୈର୍ହି ସଂଭୃତୋ ଦିଵ୍ଯୋ ରଥୋ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ । ନ ସଜେଯୋମନୁଷ୍ଯେଣ ମା ସ୍ମ କୃଦ୍ଧ୍ଵଂ ମନୋ ଯୁଧି
'ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ତାହା ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବିନି। ତୁମେ ମନରେ ଯୁଦ୍ଧର ଭାବ ଆଣିବାନି।'
କ୍ଷତ୍ରତେଜା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୌମାରାଦପି ପାଣ୍ଡଵଃ। ତେନ ସଂଯୁଗମେଷ୍ଯନ୍ତି ମନ୍ଦା ଵିଲପତୋ ମମ
'ପାଣ୍ଡବ ଶିଶୁବୟସରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀର ନିୟମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ କଥା ଅବହେଳା କରି ମୂର୍ଖମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବେ।'
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଭରତସତ୍ତମ । ନ ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସର୍ଵାଵସ୍ଥମରିନ୍ଦମ
'ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଯାଅ; କାରଣ, କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତିନାହିଁ।'
ଅଲମର୍ଧଂ ପୃଥିଵ୍ଯାସ୍ତେ ସହାମାତ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତୁମ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଯଥୋଚିତମରିନ୍ଦମ
'ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଧା ପୃଥିବୀ ନେଇ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯେତେ ଅଂଶ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଠାରେ ଦେଇଦିଅ।'
ଏତଦ୍ଧି କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ । ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଶାନ୍ତିଂ ମନ୍ଯେଥାଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
'ସମସ୍ତ କୌରବମାନେ ଏହାକୁ ଧର୍ମସହିତ ମନେ କରନ୍ତି: ତୁମେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁବା ଉଚିତ।'
ଅଙ୍ଗେମାଂ ସମଵେକ୍ଷସ୍ଵ ପୁତ୍ର ସ୍ଵାମେଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଜାତ ଏଷ ତଵାଭାଵସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ମୋହାନ୍ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯସେ
'ପୁଅ, ଏହି ସେନାକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିଦେଖ; ଏହି ଶତ୍ରୁତା ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୁହଁ ହେବାରୁ ତୁମେ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ।'
ନ ତ୍ଵହଂ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛାମି ନୈତଦିଚ୍ଛତି ବାହ୍ଲିକଃ। ନ ଚ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ନାଶ୍ଵତ୍ଥାମା ନ ସଞ୍ଜଯଃ
'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେନି, ବାହ୍ଲିକ ମଧ୍ୟ ଚାହେନି; ଭୀଷ୍ମ, ଡ୍ରୋଣ, ଅଶ୍ୱଥାମା, ସଞ୍ଜୟ—କେହି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେନି।'
ନ ସୋମଦତ୍ତୋ ନ ଶଲୋ ନ କୃପୋ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛତି । ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାସ୍ତଥା
'ସୋମଦତ୍ତ, ଶଲ୍ୟ, କୃପ, ସତ୍ୟବ୍ରତ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେନି।'
ଯେଷୁ ସଂପ୍ରତିତିଷ୍ଠେଯୁଃ କୁରଵଃ ପୀଡିତାଃ ପରୈଃ । ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ନାଭିନନ୍ଦନ୍ତି ତତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତାତ ରୋଚତାମ୍
'ଯେଉଁ କୌରବମାନେ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭଲପାଆନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ତୁମେ ତାହାକୁ ଭଲପାଉଛ।'
ନ ତ୍ଵଂ କରୋଷି କାମେନ କର୍ଣଃ କାରଯିତା ତଵ। ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚ ପାପାତ୍ମା ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ
'ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କରୁନାହାଁ; କର୍ଣ୍ଣ ତୁମ ପାଇଁ କରେ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଶକୁନି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।'
ନାହଂ ଭଵତି ନ ଦ୍ରୋଣେ ନାଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନି ନ ସଞ୍ଜଯେ। ନ ଭୀଷ୍ମେ ନ କାମ୍ଭୋଜେ ନ କୃପେ ନ ଚ ବାହ୍ଲିକେ
'ମୁଁ, ଡ୍ରୋଣ, ଅଶ୍ୱଥାମା, ସଞ୍ଜୟ, ଭୀଷ୍ମ, କାମ୍ବୋଜ, କୃପ, ବାହ୍ଲିକ—'
ସତ୍ଯଵ୍ରତେ ପୁରୁମିତ୍ରେ ଭୂରିଶ୍ରଵସି ଵା ପୁନଃ । ଅନ୍ଯେଷୁ ଵା ତାଵକେଷୁ ଭାରଂ କୁତ୍ଵା ସମାହ୍ଵଯମ୍
'—ସତ୍ୟବ୍ରତ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଭୂରିଶ୍ରବା ବା ତୁମ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମର୍ଥକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଭାର ବହିବେନି।'
ଅହଂ ଚ ତାତ କର୍ଣଶ୍ଚ ରଣଯଜ୍ଞଂ ଵିତତ୍ଯ ଵୈ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପଶୁଂ କୃତ୍ଵା ଦୀକ୍ଷିତୌ ଭରତର୍ଷଭ
'କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛୁ; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବଳି ପାଇଁ ଧରି, ଆମେ ଦିକ୍ଷିତ ହୋଇଛୁ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ରଥୋ ଵେଦୀ ସ୍ରୁଵଃ ଖଙ୍ଗୋ ଗଦା ସ୍ରୁକ୍ କଵଚୋଽଜିନମ୍ । ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରଂ ଚ ଧୁର୍ଯା ମେ ଶରା ଦର୍ଭା ହଵିର୍ଯଶଃ
ମୋର ରଥଟି ହେଉଛି ଯଜ୍ଞବେଦି, ମଣ୍ଡା ହେଉଛି ମୋର ତଳୱାର, ଗଦା ହେଉଛି ମୋର ହୋମଦଣ୍ଡ, କବଚ ହେଉଛି ମୋର ପୋଶାକ; ଚାରିପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ମୋ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ବାଣ ହେଉଛି ଦର୍ଭା ଘାସ, ଏବଂ ଯଶ ହେଉଛି ମୋର ହବିଷ୍ୟ।
ଆତ୍ମଯଜ୍ଞେନ ନୃପତେ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଵସ୍ଵତଂ ରଣେ। ଵିଜିତ୍ଯ ଚ ସମେଷ୍ଯାଵୋ ହତାମିତ୍ରୌ ଶ୍ରିଯା ଵୃତୌ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ନିଜେ ଆତ୍ମାକୁ ବଳିଦାନ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ପୂଜିବି; ଯଦି ଜିତିବା, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି, ଆମେ ଯଶରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଫେରିବା।
ଅହଂ ଚ ତାତ କର୍ଣଶ୍ଚ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚ ମେ। ଏତେ ଵଯଂ ହନିଷ୍ଯାମଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସମରେ ତ୍ରଯଃ
ମୁଁ, ପ୍ରିୟ ପିତା, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୋ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ—ଆମେ ତିନିଜଣେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିଦେବୁ।
ଅହଂ ହି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହତ୍ଵା ପ୍ରଶାସ୍ତା ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ମାଂ ଵା ହତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ଭୋକ୍ତାରଃ ପୃଥିଵୀମିମାଂ
ମୁଁ ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିପାରିବି, ଏଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ମୋର ଶାସନ ହେବ; କିମ୍ବା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରିବେ।
ତ୍ଯକ୍ତଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଧନଂ ସର୍ଵଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ । ନ ଜାତୁ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵସେଯମହମଚ୍ଯୁତ
ମୁଁ ମୋର ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ଧନ ଓ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ହେ ରାଜା; କେବେ ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଏକଠି ରହିବିନାହିଁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଯାଵଦ୍ଧି ସୂଚ୍ଯାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଯା ଵିଧ୍ଯେଦଗ୍ରେଣ ମାରିଷ । ତାଵଦପ୍ଯପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଭୂମେର୍ନଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସୁଇର ଆଗ ଭାଗ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ପୃଥିବୀର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବୁନାହିଁ।
ସର୍ଵାନ୍ଵସ୍ତାତ ଶୋଚାମି ତ୍ଯକ୍ତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମଯା। ଯେ ମନ୍ଦମନୁଯାସ୍ଯଧ୍ଵଂ ଯାନ୍ତଂ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ପିତା, କାରଣ ଦୁର୍ୟୋଧନକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଯେମାନେ ଅବିବେକରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ରୁରୂଣାମିଵ ଯୂଥେଷୁ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରାଃ। ଵରାନ୍ଵରାନ୍ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ସମେତା ଯୁଧି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ହରିଣମାନେର ଝୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ବାଘମାନେ ଯେପରି, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ମାରିବେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଠି ହେବେ।
ପ୍ରତୀପମିଵ ମେ ଭାତି ଯୁଯୁଧାନେନ ଭାରତୀ। ଵ୍ଯସ୍ତା ସୀମନ୍ତିନୀ ଗ୍ରସ୍ତା ପ୍ରମୃଷ୍ଟା ଦୀର୍ଘବାହୁନା
ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ, ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଭୂମି ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯାଇଛି; ବିଚ୍ଛିନ୍ନା ନାରୀଟି ଦୀର୍ଘବାହୁ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ସଂପୂର୍ମଂ ପୂରଯନ୍ଭୂଯୋ ଧନଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ମାଧଵଃ। ଶୈନେଯଃ ସମରେ ସ୍ଥାତା ବୀଜଵତ୍ପ୍ରଵପଞ୍ଶରାନ୍
ମାଧବ ଆଉଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବେ; ଶୈନ୍ୟ ସମରେ ଦୃଢ଼ ରହିବେ, ବୀଜ ପରି ବାଣ ବିକିରଣ କରିବେ।
ସେନାମୁଖେ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧାନାଂ ଭୀମସେନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତଂ ସର୍ଵେ ସଂଶ୍ରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାକାରମକୁତୋଭଯମ୍
ସେନାର ଆଗରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନ ରହିବେ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅଭୟ ପ୍ରାଚୀର ପରି ଆଶ୍ରୟ କରିବେ।
ଯଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଭୀମେନ କୁଞ୍ଜରାନ୍ଵିନିପାତିତାନ୍। ଵିଶୀର୍ଣଦନ୍ତାନ୍ଗିର୍ଯାଭାନ୍ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାନ୍ସଶୋଣିତାନ୍
ଯେବେ ତୁମେ ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହାତୀମାନେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାଁତ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖିବ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯିବ—
ତାନଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଵିଶୀର୍ଣାନିଵ ପର୍ଵତାନ୍। ଭୀତୋ ଭୀମସ୍ଯ ସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ସ୍ମର୍ତାସି ଵଚନସ୍ଯ ମେ
ସେମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଭୀମଙ୍କ ଛୁଆଁରେ ଭୟଭୀତ ହେବ, ତୁମେ ମୋ କଥା ସ୍ମରଣ କରିବ।
ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ଭୀମସେନେନ ସୈନ୍ଯଂ ରଥହଯଦ୍ଵିପମ୍ । ଗତିମଗ୍ନେରିଵ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ମର୍ତାସି ଵଚନସ୍ଯ ମେ
ଯେବେ ଭୀମସେନ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେର ସେନାକୁ ଦହିଦେବେ, ଅଗ୍ନିର ପଥ ଭଳି ସେମାନେର ନାଶ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋ କଥା ସ୍ମରଣ କରିବ।