ତାନ୍ସର୍ଵାନାହଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ସାନୁବନ୍ଧାନ୍ସମାଗତାନ୍। ଅହମେକଃ ସମାଦାସ୍ଯେ ତିମିର୍ଯତ୍ସ୍ଯାନିଵୋଦକାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ରାଗରେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଠି ହେବେ, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ଏକାଏକି ଦମନ କରିଦେବି, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ହଟିଯାଏ।
ଭୀଷ୍ମଂ ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ କର୍ଣଂ ଦ୍ରୌଣିଂ ଶଲ୍ଯଂ ସୁଯୋଧନମ୍ । ଏତାଂଶ୍ଚାପି ନିରୋତ୍ସ୍ଯାମି ଵେଲେଵ ମକରାଲଯମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୌଣି, ଶଲ୍ୟ, ସୁୟୋଧନ—ଏମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରୋକିଦେବି, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୂଳ ମକରାଳୟକୁ ଅଟକାଇ ରଖେ।
ତଥା ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରାହ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତଵ ଧୈର୍ଯଂ ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: 'ତୁମର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ—'
ସର୍ଵେ ସମଧିରୂଢାଃ ସ୍ମ ସଙ୍ଗ୍ରାମାନ୍ନଃ ସମୁଦ୍ଧର । ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଇଦିଅ। ମୁଁ ଜାଣେ, ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛ।'
ସମର୍ଥମେକଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ କୌରଵାଣାଂ ଵିନିଗ୍ରହେ । ପୁରସ୍ତାଦୁପଯାତାନାଂ କୌରଵାଣାଂ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
'ତୁମେ ଏକାଏକି କୌରବମାନେକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ଓ ପ୍ରୟାପ୍ତ; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଭଵତ୍ତା ଯଦ୍ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ତନ୍ନଃ ଶ୍ରେଯଃ ପରଂତପ। ସଙ୍ଗ୍ରାମାଦପଯାତାନାଂ ଭଗ୍ନାନାଂ ଶରଣୈଷିଣାମ୍
'ତୁମେ ଯାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବ, ତାହା ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜଳାଇଦେଇଥିବା, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଛନ୍ତି।'
ପୌରୁଷଂ ଦର୍ଶଯଞ୍ଶୂରୋ ଯସ୍ତିଷ୍ଠେଦଗ୍ରତଃ ପୁମାନ୍। କ୍ରୀଣୀଯାତ୍ତଂ ସହସ୍ରେଣ ଇତି ନୀତିମତାଂ ମତମ୍
'ଯିଏ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଅଛି ଓ ପୌରୁଷ ଦେଖାଏ, ସେହି ବୀରକୁ ହଜାର ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ନୀତିବାନ୍ମାନେର ମତ।'
ସ ତ୍ଵଂ ଶୂରଶ୍ଚ ଵୀରଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ନରର୍ଷଭ । ଭଯାର୍ତାନାଂ ପରିତ୍ରାତା ସଂଯୁଗେଷୁ ନ ସଂଶଯଃ
'ତୁମେ ଶୂର, ବୀର ଓ ପ୍ରବଳ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ରକ୍ଷକ।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କୌନ୍ତେଯେ ଧର୍ମାତ୍ମନି ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନ ଉଵାଚେଦଂ ମାଂ ଵଚୋ ଗତସାଧ୍ଵସମ୍ । ସର୍ଵାଞ୍ଜନପଦାନ୍ସୂତ ଯୋଧା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଯେ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିବା ସମୟରେ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୋତେ ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ: 'ସୂତ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା—'
ସବାହ୍ଲିକାନ୍କୁରୂନ୍ବ୍ରୂଯାଃ ପ୍ରାତିପେଯାଞ୍ଶରଦ୍ଵତଃ । ସୂତପୁତ୍ରଂ ତଥା ଦ୍ରୋଣଂ ସହପୁତ୍ରଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
'—ବାହ୍ଲିକ, କୌରବ, ପ୍ରତୀପଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଶରଦ୍ୱତ, ସୂତପୁତ୍ର, ଡ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ଜୟଦ୍ରଥ—'
ଦୁଃଶାସନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନୃପମ୍ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ବ୍ରୂହି ଗତ୍ଵା ତ୍ଵମାଶୁ ଗଚ୍ଛ ଚ ମାଚିରମ୍
'—ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହ; ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରିନି।'
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ସାଧୁନୈଵାଭ୍ଯୁପେଯୋ ମା ଵୋଽଵଧୀଦର୍ଜୁନୋ ଦେଵଗୁପ୍ତଃ। ରାଜ୍ଯଂ ଦଦ୍ଧ୍ଵଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ତୂର୍ଣଂ ଯାଚଧ୍ଵଂ ଵୈ ପାଣ୍ଡଵଂ ଲୋକଵୀରମ୍
'ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କେବଳ ଧର୍ମରେ ଅନୁସରଣ କରି ନିକଟକୁ ଯିବାଯିଏଉଚିତ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁନି। ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦିଅ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାଣ୍ଡବ ବୀରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର।'
ନୈତାଦୃଶୋ ହି ଯୋଧୋଽସ୍ତି ପୃଥିଵ୍ଯାମିହ କଶ୍ଚନ। ଯଥାଵିଧଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପାଣ୍ଡଵଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
'ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅର୍ଜୁନ ପରି ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧା ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି, ସେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଓ ସତ୍ୟବୀର।'
ଦେଵୈର୍ହି ସଂଭୃତୋ ଦିଵ୍ଯୋ ରଥୋ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ । ନ ସଜେଯୋମନୁଷ୍ଯେଣ ମା ସ୍ମ କୃଦ୍ଧ୍ଵଂ ମନୋ ଯୁଧି
'ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ତାହା ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବିନି। ତୁମେ ମନରେ ଯୁଦ୍ଧର ଭାବ ଆଣିବାନି।'
କ୍ଷତ୍ରତେଜା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୌମାରାଦପି ପାଣ୍ଡଵଃ। ତେନ ସଂଯୁଗମେଷ୍ଯନ୍ତି ମନ୍ଦା ଵିଲପତୋ ମମ
'ପାଣ୍ଡବ ଶିଶୁବୟସରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀର ନିୟମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ କଥା ଅବହେଳା କରି ମୂର୍ଖମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବେ।'
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଭରତସତ୍ତମ । ନ ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସର୍ଵାଵସ୍ଥମରିନ୍ଦମ
'ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଯାଅ; କାରଣ, କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତିନାହିଁ।'
ଅଲମର୍ଧଂ ପୃଥିଵ୍ଯାସ୍ତେ ସହାମାତ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତୁମ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଯଥୋଚିତମରିନ୍ଦମ
'ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଧା ପୃଥିବୀ ନେଇ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯେତେ ଅଂଶ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଠାରେ ଦେଇଦିଅ।'
ଏତଦ୍ଧି କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ । ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଶାନ୍ତିଂ ମନ୍ଯେଥାଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
'ସମସ୍ତ କୌରବମାନେ ଏହାକୁ ଧର୍ମସହିତ ମନେ କରନ୍ତି: ତୁମେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁବା ଉଚିତ।'
ଅଙ୍ଗେମାଂ ସମଵେକ୍ଷସ୍ଵ ପୁତ୍ର ସ୍ଵାମେଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଜାତ ଏଷ ତଵାଭାଵସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ମୋହାନ୍ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯସେ
'ପୁଅ, ଏହି ସେନାକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବିଦେଖ; ଏହି ଶତ୍ରୁତା ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୁହଁ ହେବାରୁ ତୁମେ ବୁଝିପାରୁନାହାଁ।'
ନ ତ୍ଵହଂ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛାମି ନୈତଦିଚ୍ଛତି ବାହ୍ଲିକଃ। ନ ଚ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ନାଶ୍ଵତ୍ଥାମା ନ ସଞ୍ଜଯଃ
'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେନି, ବାହ୍ଲିକ ମଧ୍ୟ ଚାହେନି; ଭୀଷ୍ମ, ଡ୍ରୋଣ, ଅଶ୍ୱଥାମା, ସଞ୍ଜୟ—କେହି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେନି।'
ନ ସୋମଦତ୍ତୋ ନ ଶଲୋ ନ କୃପୋ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛତି । ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାସ୍ତଥା
'ସୋମଦତ୍ତ, ଶଲ୍ୟ, କୃପ, ସତ୍ୟବ୍ରତ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେନି।'
ଯେଷୁ ସଂପ୍ରତିତିଷ୍ଠେଯୁଃ କୁରଵଃ ପୀଡିତାଃ ପରୈଃ । ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ନାଭିନନ୍ଦନ୍ତି ତତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତାତ ରୋଚତାମ୍
'ଯେଉଁ କୌରବମାନେ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭଲପାଆନ୍ତିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ତୁମେ ତାହାକୁ ଭଲପାଉଛ।'
ନ ତ୍ଵଂ କରୋଷି କାମେନ କର୍ଣଃ କାରଯିତା ତଵ। ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚ ପାପାତ୍ମା ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ
'ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କରୁନାହାଁ; କର୍ଣ୍ଣ ତୁମ ପାଇଁ କରେ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଶକୁନି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।'
ନାହଂ ଭଵତି ନ ଦ୍ରୋଣେ ନାଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନି ନ ସଞ୍ଜଯେ। ନ ଭୀଷ୍ମେ ନ କାମ୍ଭୋଜେ ନ କୃପେ ନ ଚ ବାହ୍ଲିକେ
'ମୁଁ, ଡ୍ରୋଣ, ଅଶ୍ୱଥାମା, ସଞ୍ଜୟ, ଭୀଷ୍ମ, କାମ୍ବୋଜ, କୃପ, ବାହ୍ଲିକ—'
ସତ୍ଯଵ୍ରତେ ପୁରୁମିତ୍ରେ ଭୂରିଶ୍ରଵସି ଵା ପୁନଃ । ଅନ୍ଯେଷୁ ଵା ତାଵକେଷୁ ଭାରଂ କୁତ୍ଵା ସମାହ୍ଵଯମ୍
'—ସତ୍ୟବ୍ରତ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଭୂରିଶ୍ରବା ବା ତୁମ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମର୍ଥକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଭାର ବହିବେନି।'
ଅହଂ ଚ ତାତ କର୍ଣଶ୍ଚ ରଣଯଜ୍ଞଂ ଵିତତ୍ଯ ଵୈ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପଶୁଂ କୃତ୍ଵା ଦୀକ୍ଷିତୌ ଭରତର୍ଷଭ
'କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛୁ; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବଳି ପାଇଁ ଧରି, ଆମେ ଦିକ୍ଷିତ ହୋଇଛୁ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ରଥୋ ଵେଦୀ ସ୍ରୁଵଃ ଖଙ୍ଗୋ ଗଦା ସ୍ରୁକ୍ କଵଚୋଽଜିନମ୍ । ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରଂ ଚ ଧୁର୍ଯା ମେ ଶରା ଦର୍ଭା ହଵିର୍ଯଶଃ
ମୋର ରଥଟି ହେଉଛି ଯଜ୍ଞବେଦି, ମଣ୍ଡା ହେଉଛି ମୋର ତଳୱାର, ଗଦା ହେଉଛି ମୋର ହୋମଦଣ୍ଡ, କବଚ ହେଉଛି ମୋର ପୋଶାକ; ଚାରିପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ମୋ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ବାଣ ହେଉଛି ଦର୍ଭା ଘାସ, ଏବଂ ଯଶ ହେଉଛି ମୋର ହବିଷ୍ୟ।
ଆତ୍ମଯଜ୍ଞେନ ନୃପତେ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଵସ୍ଵତଂ ରଣେ। ଵିଜିତ୍ଯ ଚ ସମେଷ୍ଯାଵୋ ହତାମିତ୍ରୌ ଶ୍ରିଯା ଵୃତୌ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ନିଜେ ଆତ୍ମାକୁ ବଳିଦାନ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ପୂଜିବି; ଯଦି ଜିତିବା, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି, ଆମେ ଯଶରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଫେରିବା।
ଅହଂ ଚ ତାତ କର୍ଣଶ୍ଚ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚ ମେ। ଏତେ ଵଯଂ ହନିଷ୍ଯାମଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସମରେ ତ୍ରଯଃ
ମୁଁ, ପ୍ରିୟ ପିତା, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୋ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ—ଆମେ ତିନିଜଣେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିଦେବୁ।
ଅହଂ ହି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହତ୍ଵା ପ୍ରଶାସ୍ତା ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ମାଂ ଵା ହତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ଭୋକ୍ତାରଃ ପୃଥିଵୀମିମାଂ
ମୁଁ ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିପାରିବି, ଏଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ମୋର ଶାସନ ହେବ; କିମ୍ବା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ମାରିଦେଲେ, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରିବେ।