ପ୍ରଶଂସସ୍ଯଭିନନ୍ଦଂସ୍ତାନ୍ପାର୍ଥାନକ୍ଷପରାଜିତାନ୍। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ରଥେ ବ୍ରୂହି କଥମଶ୍ଵାଃ କଥଂ ଧ୍ଵଜାଃ
ସେହି ଅପରାଜିତ ପାର୍ଥମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ଧ୍ୱଜ କେମିତି ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ଭୌମନଃ ସହ ଶକ୍ରେଣ ବହୁଚିତ୍ରଂ ଵିଶାଂପତେ। ରୂପାଣି କଲ୍ପଯାମାସ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଧାତା ସଦା ଵିଭୋ
ଭୂମନ୍ୟ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ଧାତା ସଦା ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜେ ହି ତସ୍ମିନ୍ରୂପାଣି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଦେଵମାଯଯା। ମହାଧନାନି ଦିଵ୍ଯାନି ମହାନ୍ତି ଚ ଲଘୂନି ଚ
ସେଇ ଧ୍ୱଜରେ ଦେବମାୟା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ଦିବ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପଦ, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଆକୃତି ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା।
ଭୀମସେନାନୁରୋଧାଯକ ହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଆତ୍ମପ୍ରତିକୃତିଂ ତସ୍ମିନ୍ଧ୍ଵଜ ଆରୋପଯିଷ୍ଯତି
ଭୀମସେନଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ନିଜ ଚିତ୍ର ସେଇ ଧ୍ୱଜରେ ରଖିବେ।
ସର୍ଵା ଦିଶୋ ଯୋଜନମାତ୍ରମନ୍ତରଂ ସତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ରୁରୋଧ ଵୈ ଧ୍ଵଜଃ। ନ ସଂସଞ୍ଜେତ୍ତରୁଭିଃ ସଂଵୃତୋଽପି ତଥା ହି ମାଯା ଵିହିତା ଭୌମନେନ
ସେଇ ଧ୍ୱଜ ଏତେ ବଡ଼ ଥିଲା ଯେ, ଏକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରିପଟେ ଓ ଉପରକୁ ଆଡକୁ ଅଟକାଇଦେଉଥିଲା। ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲୁଚିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଭୂମନ୍ୟଙ୍କ ମାୟା।
ଯଥାଽଽକାଶେ ଶକ୍ରଧନୁଃ ପ୍ରକାଶତେ ନ ଚୈକଵର୍ଣଂ ନ ଚ ଵେଦ୍ମି କିଂ ନୁ ତତ୍। ତଥା ଧ୍ଵଜୋ ଵିହିତୋ ଭୌମନେନ ବହ୍ଵାକାରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ରୂପମସ୍ଯ
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଅନେକ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜାଣିନି ଏହା କଣ—ସେପରି ଭୂମନ୍ୟଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଧ୍ୱଜ ଅନେକ ଆକୃତି ଓ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥାଽଗ୍ନିଧୂମୋ ଦିଵମେତି ରୁଦ୍ଧ୍ଵା। ଵର୍ଣାନ୍ବିଭ୍ରତ୍ତୈଜସାଂଶ୍ଚିତ୍ରରୂପାନ୍। ତଥା ଧ୍ଵଜୋ ଵିହିତୋ ଭୌମନେନ ନ ଚେଦ୍ଭାରୋ ଭଵିତା ନୋତ ରୋଧଃ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଧୂଆଁ ଆକାଶକୁ ଉଠେ, ଅନେକ ରଙ୍ଗ ଓ ଚମକଦାର ଆକୃତି ନେଇ, ସେପରି ଭୂମନ୍ୟଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଧ୍ୱଜ କେବେ ଭାରୀ ହେବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅଟକାଇବି ନାହିଁ।
ହତଂହତଂ ଦତ୍ତଵରଂ ପୁରସ୍ତାତ୍
ମୃତ, ମୃତ—ଏହି ବର ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତଥା ରାଜ୍ଞୋ ଦନ୍ତଵର୍ଣା ବୃହନ୍ତୋ ରଥେ ଯୁକ୍ତା ଭାନ୍ତି ତଦ୍ଵୀର୍ଯତୁଲ୍ଯାଃ। ଋକ୍ଷପ୍ରଖ୍ଯା ଭୀମସେନସ୍ଯ ଵାହା ରଥେ ଵାଯୋସ୍ତୁଲ୍ଯଵେଗ ବଭୂଵୁଃ
ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦନ୍ତ ରଙ୍ଗର ବଡ଼ ଘୋଡ଼ା ରଥକୁ ଯୋଗାଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ। ଭୀମସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭାଲୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଥିଲେ।
କଲ୍ମାଷାଙ୍ଗାସ୍ତିତ୍ତିରିଚିତ୍ରପୃଷ୍ଠା ଭ୍ରାତ୍ରା ଦତ୍ତାଃ ପ୍ରୀଯତା ଫାଲ୍ଗୁନେନ। ଭ୍ରାତୁର୍ବୀରସ୍ଯ ସ୍ଵୈସ୍ତୁରଙ୍ଗୈର୍ଵିଶିଷ୍ଟା ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ସହଦେଵଂ ଵହନ୍ତି
କଳା ଦେହ ଓ ଚିତ୍ର ପିଠି ଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ଭାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସହଦେବଙ୍କ ରଥକୁ ଯୋଗାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭାଇଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଂ ନକୁଲଂ ତ୍ଵାଜମୀଢଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତା ହରଯୋ ଵାଜିମୁଖ୍ଯାଃ । ସମା ଵାଯୋର୍ବଲଵନ୍ତସ୍ତରସ୍ଵିନୋ ଵହନ୍ତି ଵୀରଂ ଵୃତ୍ରଶତ୍ରୁଂ ଯଥେନ୍ଦ୍ରମ୍
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ନକୁଳଙ୍କ ପାଇଁ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ବାୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ, ସେ ଶୂରକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବହନ କରୁଥିଲେ।
ତୁଲ୍ଯାଶ୍ଚୈଭିର୍ଵଯସା ଵିକ୍ରମେଣ ମହାଜଵାଶ୍ରିତ୍ରରୂପାଃ ସଦଶ୍ଵାଃ । ସୌଭଦ୍ରାଦୀନ୍ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍କୁମାରାନ୍ ଵହନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵା ଦେଵଦତ୍ତା ବୃହନ୍ତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବୟସ ଓ ପ୍ରତାପରେ ସମାନ, ବଡ଼ ଓ ଦେବମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା, ସେମାନେ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ରାଜକୁମାରମାନେ, ତାଙ୍କୁ ବହନ କରୁଥିଲେ।
କାଂସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜଯାପଶ୍ଯଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥେନ ସମାଗତାନ୍। ଯେ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମମ ଵାହିନୀମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ସେଠାରେ କେଉଁମାନେ ପ୍ରେମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ମୋ ପୁଅଙ୍କ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନେ କିଏ?
ମୁଖ୍ଯମନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣୀନାମପଶ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣମାଗତମ୍। ଚେକିତାନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଯୁଯୁଧାନଂ ଚ ସାତ୍ଯକିମ୍
ଆଁଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲି, ସେଠାରେ ଚେକିତାନ, ଯୁୟୁଧାନ ଓ ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ପୃଥଗକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନଭିସଂଶ୍ରିତୌ । ମହାରଥୌ ସମାଖ୍ଯାତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷମାନିନୌ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ଦୁଇଜଣ ମହାବୀର ରଥୀ, ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ଗର୍ବିତ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦଳକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯାଽଥ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଦଶଭିସ୍ତନଯୈର୍ଵୃତଃ। ସତ୍ଯଜିତ୍ପ୍ରମୁଖୈର୍ଵୀରୈର୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମୈଃ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜପୁତ୍ର, ଦଶଜଣ ପୁଅ ଓ ସତ୍ୟଜିତ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦି ବୀରମାନେ ସହିତ, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ନାୟକ ହେଲେ।
ଦ୍ରୁପଦୋ ଵର୍ଧଯନ୍ମାନଂ ଶିଖଣ୍ଡିପରିପାଲିତଃ। ଉପାଯାତ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତିଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତଦା ଵପୁଃ
ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ମାନ ବଢିଗଲା ଓ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆକୃତି ଲୁଚାଇ ଆଗକୁ ବଢିଲେ।
ଵିରାଟଃ ସହ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶଙ୍ଖେନୈଵୋତ୍ତରେଣ ଚ। ସୂର୍ଯଦତ୍ତାଦିଭିର୍ଵୀରୈର୍ମଦିରାକ୍ଷପୁରୋଗମୈଃ
ବିରାଟ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଶଂଖ ଓ ଉତ୍ତର, ସୂର୍ୟଦତ୍ତ, ମଦିରାକ୍ଷ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ବୀରମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସହିତଃ ପୃଥିଵୀପାଲୋ ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତନଯୈସ୍ତଥା । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୈଵ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଵୃତଃ ପାର୍ଥଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ, ପାର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଜାରାସନ୍ଧିର୍ମାଗଧଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଚେଦିରାଟ୍। ପୃଥକ୍ପୃଥଗନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ପୃଥଗକ୍ଷୌହିଣୀଵୃତୌ
ଜରାସନ୍ଧ, ମାଗଧ ରାଜା, ଓ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଚେଦି ରାଜା, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଆସିଥିଲେ।
କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ସର୍ଵେ ଲୋହିତକଧ୍ଵଜାଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀପରିଵୃତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନଭିସଂଶ୍ରିତାଃ
କେକୟ ରାଜ୍ୟର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଲାଲ୍ ଝଣ୍ଡା ଥିଲା, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦଳକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଏତାନେତାଵତସ୍ତତ୍ର ତାନପଶ୍ଯଂ ସମାଗତାନ୍। ଯେ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ମୁଁ ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ ଦେଖିଲି, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଯୋ ଵେଦ `ମାନୁଷଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଦୈଵଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵମାସୁରମ୍। ସ ତତ୍ର ସେନାପ୍ରମୁଖେ ଧୃଷଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାରଥଃ
ଯିଏ ମାନବ, ଦେବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଆସୁର ବ୍ୟୁହ ଜାଣିଥାଏ, ସେହି ମହାବୀର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେନାର ମୁଣ୍ଡରେ ଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ରାଜନ୍ଭାଗଃ କ୍ଲୃପ୍ତଃ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ ତଂ ଵିରାଟୋଽନୁସଂଯାତା ସାର୍ଧଂ ମତ୍ସ୍ଯୈଃ ପ୍ରହାରିଭିଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ଦଳକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ବିରାଟ ତାଙ୍କ ସହିତ ମତ୍ସ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାଗୋ ମଦ୍ରାଧିପୋ ବଲୀ। ତୌ ତୁ ତତ୍ରାବ୍ରୁଵନ୍କେଚିଦ୍ଵିଷମୌ ନୋ ମତାଵିତି
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅଙ୍କ ଦଳକୁ ମଦ୍ର ରାଜା ଦିଆଯାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ଆମର ମତ ଭିନ୍ନ'।
ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସହସୁତଃ ସାର୍ଧଂ ଭ୍ରାତୃଶତେନ ଚ। ପ୍ରାଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଭାଗତଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ଶତାଧିକ ଭାଇ, ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ସମସ୍ତେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦଳକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ତୁ ଭାଗେନ କର୍ଣେ ଵୈକର୍ତନୋ ମତଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କର୍ଣ୍ଣ, ବିକର୍ତନଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସିନ୍ଧୁ ରାଜା ଓ ଜୟଦ୍ରଥ ଥିଲେ।
ଅଶକ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯେ କେଚିତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଶୂରମାନିନଃ । ସର୍ଵାଂସ୍ତାନର୍ଜୁନଃ ପାର୍ଥଃ କଲ୍ପଯାମାସ ଭାଗତଃ
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଅପରାଜେୟ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ, ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅ, ନିଜ ଦଳକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ମହେଷ୍ଵାଂସା ରାଜପୁତ୍ରା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ କେକଯାଃ । କେକଯାନେଵ ଭାଗେନ କୃତ୍ଵା ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ସଂଯୁଗେ
ମହାଧନୁଧାରୀ, ରାଜପୁତ୍ର, କେକୟ ରାଜ୍ୟର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ, କେକୟ ଦଳରେ ରହି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତେଷାମେଵ କୃତୋ ଭାଗୋ ମାଲଵାଃ ସାଲ୍ଵକାସ୍ତଥା। ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ଚ ଵୈ ମୁଖ୍ଯୌ ଯୌ ତୌ ସଂଶପ୍ତକାଵିତି
ମାଲବ ଓ ସାଲ୍ବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେହି ଦଳରେ ଥିଲେ; ଏବଂ ତୃଗର୍ତ୍ତ ଦେଶର ଦୁଇ ପ୍ରଧାନ ସଂଶପ୍ତକ ମଧ୍ୟ।