ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ହି ମେ ରାଜନ୍ଦଶୈକା ଚ ସମାହୃତାଃ। ନ୍ଯୂନା ପରେଷାଂ ସପ୍ତୈଵ କସ୍ମାନ୍ମେ ସ୍ଯାତ୍ପରାଜଯଃ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏଗାରଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଏକତ୍ର କରିଛି, ଶତ୍ରୁମାନେ କେବଳ ସାତଟି। ତେବେ, ମୋ ପରାଜୟ କିପରି ହେବ?
ବଲଂ ତ୍ରିଗୁଣତୋ ହୀନଂ ଯୋଧ୍ଯଂ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ। ପରେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରିଗୁଣା ଚେଯଂ ମମ ରାଜନ୍ନନୀକିନୀ
ବୃହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ତିନି ଗୁଣ କମ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ମୋର ସେନା ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ତିନି ଗୁଣ ବଡ଼, ହେ ରାଜା।
ଗୁଣହୀନଂ ପରେଷାଂ ଚ ବହୁ ପଶ୍ଯାମି ଭାରତ। ଗୁଣୋଦଯଂ ବହୁଗୁଣମାତ୍ମନଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖୁଛି, ହେ ଜନପତି, ଆଉ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ବହୁତ ଗୁଣ ଓ ଉନ୍ନତି ଦେଖୁଛି।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ବଲାଗ୍ର୍ଯଂ ମମ ଭାରତ । ନ୍ଯୂନତାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ନ ମୋହଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ଭାରତ, ଏହି ସବୁ—ମୋର ସେନାର ଶକ୍ତି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେର ଦୁର୍ବଳତା—ଜାଣି, ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଞ୍ଜଯଂ ଭୂଯଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ଭାରତ। ଵିଵିତ୍ସୁଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲାନି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ପୁଣି ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିଥିବା ସେ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀଃ ସପ୍ତ ଲବ୍ଧ୍ଵା ରାଜଭିଃ ସହ ସଞ୍ଜଯ। କିଂସ୍ଵିଦିଚ୍ଛତି କୌନ୍ତେଯୋ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସପ୍ତଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଓ ରାଜାମାନେ ସହିତ ପାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଥିବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କଣ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି?
ଅତୀଵ ମୁଦିତୋ ରାଜନ୍ଯୁଦ୍ଧପ୍ରେପ୍ଯୁର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୀମସେନାର୍ଜୁନୌ ଚୋଭୌ ଯମାଵପି ନ ବିଭ୍ଯତଃ
ଯୁଧ୍ଧ ଆସିବାକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ଭୀମସେନ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁହେଁ ଯମଙ୍କ ପରି ଭୟ ନକରିଥିଲେ।
ରଥଂ ତୁ ଦିଵ୍ଯଂ କୌନ୍ତେଯଃ ସର୍ଵା ଵିଭ୍ରାଜଯନ୍ଦିଶଃ। ମନ୍ତ୍ରଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନଃ ସନ୍ବୀଭତ୍ସୁଃ ସମଯୋଜଯତ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିବା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ସଜାଇଲେ।
ତମପଶ୍ଯାମ ସନ୍ନଦ୍ଧଂ ମେଘଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଯୁତଂ ଯଥା। ସମନ୍ତାତ୍ସମଭିଧ୍ଯା ହୃଷ୍ଯମାଣୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ପୂର୍ଵରୂପମିଦଂ ପଶ୍ଯ ଵଯଂ ଜେଷ୍ଯାମ ସଞ୍ଜଯ
ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେଖିଲୁ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଚାରିପଟେ ଆସି, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ପ୍ରଥମ ଚିହ୍ନ ଦେଖ, ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିବା।'
ବୀଭତ୍ସୁର୍ମାଂ ଯଥୋଵାଚ ତଥାଽଵୈମ୍ଯହମପ୍ଯୁତ
ଭୀମସେନ ଯେପରି ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ କହୁଛି।
ପ୍ରଶଂସସ୍ଯଭିନନ୍ଦଂସ୍ତାନ୍ପାର୍ଥାନକ୍ଷପରାଜିତାନ୍। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ରଥେ ବ୍ରୂହି କଥମଶ୍ଵାଃ କଥଂ ଧ୍ଵଜାଃ
ସେହି ଅପରାଜିତ ପାର୍ଥମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ଧ୍ୱଜ କେମିତି ଅଛି, ମୋତେ କୁହ।
ଭୌମନଃ ସହ ଶକ୍ରେଣ ବହୁଚିତ୍ରଂ ଵିଶାଂପତେ। ରୂପାଣି କଲ୍ପଯାମାସ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଧାତା ସଦା ଵିଭୋ
ଭୂମନ୍ୟ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ଧାତା ସଦା ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜେ ହି ତସ୍ମିନ୍ରୂପାଣି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଦେଵମାଯଯା। ମହାଧନାନି ଦିଵ୍ଯାନି ମହାନ୍ତି ଚ ଲଘୂନି ଚ
ସେଇ ଧ୍ୱଜରେ ଦେବମାୟା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ଦିବ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପଦ, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଆକୃତି ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା।
ଭୀମସେନାନୁରୋଧାଯକ ହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ଆତ୍ମପ୍ରତିକୃତିଂ ତସ୍ମିନ୍ଧ୍ଵଜ ଆରୋପଯିଷ୍ଯତି
ଭୀମସେନଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ନିଜ ଚିତ୍ର ସେଇ ଧ୍ୱଜରେ ରଖିବେ।
ସର୍ଵା ଦିଶୋ ଯୋଜନମାତ୍ରମନ୍ତରଂ ସତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ରୁରୋଧ ଵୈ ଧ୍ଵଜଃ। ନ ସଂସଞ୍ଜେତ୍ତରୁଭିଃ ସଂଵୃତୋଽପି ତଥା ହି ମାଯା ଵିହିତା ଭୌମନେନ
ସେଇ ଧ୍ୱଜ ଏତେ ବଡ଼ ଥିଲା ଯେ, ଏକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରିପଟେ ଓ ଉପରକୁ ଆଡକୁ ଅଟକାଇଦେଉଥିଲା। ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲୁଚିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଭୂମନ୍ୟଙ୍କ ମାୟା।
ଯଥାଽଽକାଶେ ଶକ୍ରଧନୁଃ ପ୍ରକାଶତେ ନ ଚୈକଵର୍ଣଂ ନ ଚ ଵେଦ୍ମି କିଂ ନୁ ତତ୍। ତଥା ଧ୍ଵଜୋ ଵିହିତୋ ଭୌମନେନ ବହ୍ଵାକାରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ରୂପମସ୍ଯ
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଅନେକ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜାଣିନି ଏହା କଣ—ସେପରି ଭୂମନ୍ୟଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଧ୍ୱଜ ଅନେକ ଆକୃତି ଓ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥାଽଗ୍ନିଧୂମୋ ଦିଵମେତି ରୁଦ୍ଧ୍ଵା। ଵର୍ଣାନ୍ବିଭ୍ରତ୍ତୈଜସାଂଶ୍ଚିତ୍ରରୂପାନ୍। ତଥା ଧ୍ଵଜୋ ଵିହିତୋ ଭୌମନେନ ନ ଚେଦ୍ଭାରୋ ଭଵିତା ନୋତ ରୋଧଃ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଧୂଆଁ ଆକାଶକୁ ଉଠେ, ଅନେକ ରଙ୍ଗ ଓ ଚମକଦାର ଆକୃତି ନେଇ, ସେପରି ଭୂମନ୍ୟଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଧ୍ୱଜ କେବେ ଭାରୀ ହେବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅଟକାଇବି ନାହିଁ।
ହତଂହତଂ ଦତ୍ତଵରଂ ପୁରସ୍ତାତ୍
ମୃତ, ମୃତ—ଏହି ବର ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତଥା ରାଜ୍ଞୋ ଦନ୍ତଵର୍ଣା ବୃହନ୍ତୋ ରଥେ ଯୁକ୍ତା ଭାନ୍ତି ତଦ୍ଵୀର୍ଯତୁଲ୍ଯାଃ। ଋକ୍ଷପ୍ରଖ୍ଯା ଭୀମସେନସ୍ଯ ଵାହା ରଥେ ଵାଯୋସ୍ତୁଲ୍ଯଵେଗ ବଭୂଵୁଃ
ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦନ୍ତ ରଙ୍ଗର ବଡ଼ ଘୋଡ଼ା ରଥକୁ ଯୋଗାଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ। ଭୀମସେନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭାଲୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଥିଲେ।
କଲ୍ମାଷାଙ୍ଗାସ୍ତିତ୍ତିରିଚିତ୍ରପୃଷ୍ଠା ଭ୍ରାତ୍ରା ଦତ୍ତାଃ ପ୍ରୀଯତା ଫାଲ୍ଗୁନେନ। ଭ୍ରାତୁର୍ବୀରସ୍ଯ ସ୍ଵୈସ୍ତୁରଙ୍ଗୈର୍ଵିଶିଷ୍ଟା ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ସହଦେଵଂ ଵହନ୍ତି
କଳା ଦେହ ଓ ଚିତ୍ର ପିଠି ଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ଭାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସହଦେବଙ୍କ ରଥକୁ ଯୋଗାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭାଇଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଂ ନକୁଲଂ ତ୍ଵାଜମୀଢଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତା ହରଯୋ ଵାଜିମୁଖ୍ଯାଃ । ସମା ଵାଯୋର୍ବଲଵନ୍ତସ୍ତରସ୍ଵିନୋ ଵହନ୍ତି ଵୀରଂ ଵୃତ୍ରଶତ୍ରୁଂ ଯଥେନ୍ଦ୍ରମ୍
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ନକୁଳଙ୍କ ପାଇଁ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ବାୟୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ, ସେ ଶୂରକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବହନ କରୁଥିଲେ।
ତୁଲ୍ଯାଶ୍ଚୈଭିର୍ଵଯସା ଵିକ୍ରମେଣ ମହାଜଵାଶ୍ରିତ୍ରରୂପାଃ ସଦଶ୍ଵାଃ । ସୌଭଦ୍ରାଦୀନ୍ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍କୁମାରାନ୍ ଵହନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵା ଦେଵଦତ୍ତା ବୃହନ୍ତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବୟସ ଓ ପ୍ରତାପରେ ସମାନ, ବଡ଼ ଓ ଦେବମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା, ସେମାନେ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ରାଜକୁମାରମାନେ, ତାଙ୍କୁ ବହନ କରୁଥିଲେ।
କାଂସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜଯାପଶ୍ଯଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥେନ ସମାଗତାନ୍। ଯେ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମମ ଵାହିନୀମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ସେଠାରେ କେଉଁମାନେ ପ୍ରେମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ମୋ ପୁଅଙ୍କ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନେ କିଏ?
ମୁଖ୍ଯମନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣୀନାମପଶ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣମାଗତମ୍। ଚେକିତାନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଯୁଯୁଧାନଂ ଚ ସାତ୍ଯକିମ୍
ଆଁଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲି, ସେଠାରେ ଚେକିତାନ, ଯୁୟୁଧାନ ଓ ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ପୃଥଗକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନଭିସଂଶ୍ରିତୌ । ମହାରଥୌ ସମାଖ୍ଯାତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷମାନିନୌ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ଦୁଇଜଣ ମହାବୀର ରଥୀ, ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ଗର୍ବିତ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦଳକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯାଽଥ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଦଶଭିସ୍ତନଯୈର୍ଵୃତଃ। ସତ୍ଯଜିତ୍ପ୍ରମୁଖୈର୍ଵୀରୈର୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମୈଃ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜପୁତ୍ର, ଦଶଜଣ ପୁଅ ଓ ସତ୍ୟଜିତ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦି ବୀରମାନେ ସହିତ, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ନାୟକ ହେଲେ।
ଦ୍ରୁପଦୋ ଵର୍ଧଯନ୍ମାନଂ ଶିଖଣ୍ଡିପରିପାଲିତଃ। ଉପାଯାତ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତିଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତଦା ଵପୁଃ
ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ମାନ ବଢିଗଲା ଓ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆକୃତି ଲୁଚାଇ ଆଗକୁ ବଢିଲେ।
ଵିରାଟଃ ସହ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶଙ୍ଖେନୈଵୋତ୍ତରେଣ ଚ। ସୂର୍ଯଦତ୍ତାଦିଭିର୍ଵୀରୈର୍ମଦିରାକ୍ଷପୁରୋଗମୈଃ
ବିରାଟ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଶଂଖ ଓ ଉତ୍ତର, ସୂର୍ୟଦତ୍ତ, ମଦିରାକ୍ଷ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ବୀରମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସହିତଃ ପୃଥିଵୀପାଲୋ ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତନଯୈସ୍ତଥା । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୈଵ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଵୃତଃ ପାର୍ଥଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ, ପାର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଜାରାସନ୍ଧିର୍ମାଗଧଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଚେଦିରାଟ୍। ପୃଥକ୍ପୃଥଗନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ପୃଥଗକ୍ଷୌହିଣୀଵୃତୌ
ଜରାସନ୍ଧ, ମାଗଧ ରାଜା, ଓ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଚେଦି ରାଜା, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଆସିଥିଲେ।