ଶେଷଯେଦଶନିର୍ଦୀପ୍ତୋ ଵିପତନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ସଞ୍ଜଯ। ନ ତୁ ଶେଷଂ ଶରାସ୍ତାତ କୁର୍ଯୁରସ୍ତାଃ କିରୀଟିନା
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଯଦି ଜଳ ବିନା ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଅଗ୍ନି ଗୋଟିଏ ପଡ଼ୁଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରହିଯାଏ, ତଥାପି, ହେ ପିତା, କିରୀଟିଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀର ଅନ୍ତ କରିଦେବାକୁ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ଅପି ଚାସ୍ଯନ୍ନିଵାଭାତି ନିଘ୍ନନ୍ନିଵ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ଉଦ୍ଧରନ୍ନିଵ କାଯେଭ୍ଯଃ ଶିରାଂସି ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ତୀର ବୃଷ୍ଟିରେ ଦେହରୁ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଉଥିବା, ମାନେ ଖାଉଥିବା, ମାନେ ମାରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଅପି ବାଣମଯଂ ତେଜଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ସର୍ଵତଃ । ଗାଣ୍ଡୀଵୋତ୍ଥଂ ଦହେତାଜୌ ପୁତ୍ରାଣାଂ ମମ ଵାହିନୀ
ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀରମୟ ତେଜ ଯେପରି ଚାରିପାଖରୁ ଜ୍ୱଳିଉଛି, ତାହା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଦହିଦେଇପାରିବ।
ଅପି ସା ରଥଘୋଷେଣ ଭଯାର୍ତା ସଵ୍ଯସାଚିନଃ । ଵିତ୍ରସ୍ତା ବହୁଧା ସେନା ଭାରତୀ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ରଥର ଶବ୍ଦରେ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଭାରତ ସେନା ନାନାପ୍ରକାରରେ ଭୟଭୀତ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥା କକ୍ଷଂ ମହାନଗ୍ନିଃ ପ୍ରଦହେତ୍ସର୍ଵତଶ୍ଚରନ୍। ମହାର୍ଚିରନିଲୋଦ୍ଧୂତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଧକ୍ଷ୍ଯତି ମାମକାନ୍
ଯେପରି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ପବନରେ ଉଡ଼ି ଚାରିପାଖରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଦହିଦେଉଛି, ସେପରି ସେ ମୋ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ।
ଯଦୋଦ୍ଵମନ୍ନିଶିତାନ୍ବାଣସଙ୍ଘାଂ- ସ୍ତାନାତତାଯୀ ସମରେ କିରୀଟୀ। ସୃଷ୍ଟୋଽନ୍ତକଃ ସର୍ଵହରୋ ଵିଧାତ୍ରା ଯଥା ଭଵେତ୍ତଦ୍ଵଦପାରଣୀଯଃ
ଯେତେବେଳେ କିରୀଟିଧାରୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ବୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିକି ସମସ୍ତଙ୍କ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିତ।
ଯଦା ହଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସୁବୁହୂନ୍ପ୍ରକାରାନ୍ ଶ୍ରୋତାସ୍ମି ତାନାଵସଥେ କୁରୂଣାମ୍। ତେଷାଂ ସମନ୍ତାଚ୍ଚ ତଥା ରଣାଗ୍ରେ କ୍ଷଯଃ କିଲାଯଂ ଭରତାନୁପୈତି
ଯେତେବେଳେ ସେ ଘୋଡ଼ାକୁ ବାରମ୍ବାର ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚଳାନ୍ତି, ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ କୁରୁମାନଙ୍କ ଶିବିର ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭାରତମାନଙ୍କ ନଶ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ।
ଯଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଜିଗୀଷଵଃ। ତଥୌଭିସରାସ୍ତେଷାଂ ତ୍ଯକ୍ତାତ୍ମାନୋ ଜଯେ ଧୃତାଃ
ଯେପରି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବିଜୟ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ସେପରି ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିଜୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
......ହି ପରାକ୍ରାନ୍ତାନାଚକ୍ଷୀଥାଃ ପରାନ୍ମମ। ପାଞ୍ଚାଲାନ୍କେକଯାନ୍ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ମାଗଧାନ୍ଵତ୍ସଭୂମିପାନ୍
ତୁମେ ମୋ ବିପକ୍ଷୀ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଛନ୍ତି—ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ, ମତ୍ସ୍ୟ, ମାଗଧ ଏବଂ ଭଟ୍ଟସ ଦେଶର ରାଜାମାନେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଛ।
ଯଶ୍ଚ ସେନ୍ଦ୍ରାନିମାଁଲ୍ଲୋକାନିଚ୍ଛନ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଵଶେ ବଲୀ। ସ ସ୍ରଷ୍ଟା ଜଗତଃ କୃଷ୍ଣଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଜଯେ ଧୃତଃ
ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ଆଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେ କୃଷ୍ଣ, ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ।
ସମସ୍ତାମର୍ଜୁନାଦ୍ଵିଦ୍ଯାଂ ସାତ୍ଯକିଃ କ୍ଷିପ୍ରମାପ୍ତଵାନ୍। ଶୈନେଯଃ ସମରେ ସ୍ଥାତା ବୀଜଵତ୍ପ୍ରଵପଞ୍ଶରାନ୍
ଶିନିଙ୍କ ନାତି ସାତ୍ୟକି ଅର୍ଜୁନଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟା ତୁରନ୍ତ ଶିଖିଛନ୍ତି; ସେ ସଂଘର୍ଷରେ ଦୃଢ଼ ରହିବେ, ବୀଜ ପରି ବାଣ ବର୍ଷାଇବେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଃ କ୍ରୂରକର୍ମା ମହାରଥଃ । ମାମକେଷୁ ରଣଂ କର୍ତା ବଲେଷୁ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ମହାରଥୀ, ମୋ ସେନାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଚ କ୍ରୋଧାଦର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ ଵିକ୍ରମାତ୍। ମଯାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନାଚ୍ଚ ଭଯଂ ମେ ତାତ ଜାଯତେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରୋଷ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତାପ, ଭୀମସେନ ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା, ମୋର ମନରେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବନ୍ଧୁ।
ଅମାନୁଷଂ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୈର୍ଜାଲଂ ଵିତତମନ୍ତରା । ନ ମେ ସୈନ୍ଯାସ୍ତରିଷ୍ଯନ୍ତି ତତଃ କ୍ରୋଶାମି ସଞ୍ଜଯ
ଏହି ରାଜାମାନେ ଅମାନବୀୟ ମାୟାର ଜାଲ ବିଛାଇଛନ୍ତି; ମୋ ସେନାମାନେ ଏହାକୁ ଅଟିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ବିଳାପ କରୁଛି, ସଞ୍ଜୟ।
ଦର୍ଶନୀଯୋ ମନସ୍ଵୀ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସୀ। ମେଧାଵୀ ସୁକୃତପ୍ରଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ମିତ୍ରାମାତ୍ଯୈଃ ସୁସଂପନ୍ନଃ ସଂପନ୍ନୋ ଯୁଦ୍ଧଯୋଜକୈଃ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ଶ୍ଵଶୁରୈର୍ଵୀରୈରୁପପନ୍ନୋ ମହାରଥୈଃ
ସେ ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ ଲୋକ, ଭାଇ, ସ୍ୱଶୁର ଓ ବୀର ମହାରଥୀମାନେ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଘିରିଥିବା।
ଧୃତ୍ଯା ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ନୈଭୃତ୍ଯେନ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଅନୁଶଂସୋ ଵଦାନ୍ଯଶ୍ଚ ହୀମାନ୍ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ସେ ପାଣ୍ଡବ ଧୃଢ଼ ଓ ସାବଧାନ, ମୃଦୁ ଓ ଦାନଶୀଳ, ଶୀତଳ ଧୃତି ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ବହୁଶ୍ରୁତଃ କୃତାତ୍ମା ଚ ଵୃଦ୍ଧସେଵୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତଂ ସର୍ଵଗୁଣସଂପନ୍ନଂ ସମିଦ୍ଧମିଵ ପାଵକମ୍
ସେ ବହୁ ପଢ଼ିଥିବା, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ସେବାକାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜୟୀ—ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି।
ତପନ୍ତମଭି କୋ ମନ୍ଦଃ ପତିଷ୍ଯତି ପତଙ୍ଗଵତ୍। ପାଣ୍ଡଵାଗ୍ନିମନାଵାର୍ଯଂ ମୁମୂର୍ଷୁର୍ନଷ୍ଟଚେତନଃ
କିଏ, ମୂର୍ଖ ଛାଡ଼ି, ଏମିତି ଜ୍ୱଳୁଥିବା ପାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନି ପାଖକୁ ପତଙ୍ଗ ପରି ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାରେ ଯିବ? କେହି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତନୁରୁଚ୍ଚଃ ଶିଖୀ ରାଜା ମିଥ୍ଯୋପଚରିତୋ ମଯା। ମନ୍ଦାନାଂ ମମ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଯୁଦ୍ଧେନାନ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି
ସେ ରାଜା, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପତାକା ପରି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟରେ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୂଢ଼ ପୁଅମାନଙ୍କର ଶେଷ କରିଦେବେ।
ତୈରଯୁଦ୍ଧଂ ସାଧୁ ମନ୍ଯେ କୁରଵସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ। ଯୁଦ୍ଧେ ଵିନାଶଃ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ କୁଲସ୍ଯ ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଁହିଁ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତିକୁ ଭଲ ମନେ କରେ; ଏହି କଥା ଜାଣ, କୁରୁମାନେ—ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସମସ୍ତ କୁଳର ନଶ୍ୱରତା ନିଶ୍ଚିତ।
ଏଷା ମେ ପରମା ବୁଦ୍ଧିର୍ଯଯା ଶାମ୍ଯତି ମେ ମନଃ । ଯଦି ତ୍ଵଯୁଦ୍ଧମିଷ୍ଟଂ ଵୋ ଵଯଂ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ଯତାମହେ
ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ମନ ଶାନ୍ତି ପାଏ; ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଚାଁହ, ତେବେ ଆମେ ମିଳନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ନ ତୁ ନଃ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାନାମୁପେକ୍ଷେତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଜୁଗୁପ୍ସତି ହ୍ଯଧର୍ମେଣ ମାମେଵୋଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାରଣମ୍
କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆମର ଦୁଃଖକୁ ଅନଦେଖା କରିବେ ନାହିଁ; ସେ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତାହାର କାରଣ।
ଏଵମେତନ୍ମହାରାଜ ଯଥାଵଦସି ଭାରତ। ଯୁଦ୍ଧେ ଵିନାଶଃ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵେନ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହି ଭଳି, ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯେମିତି କହିଛ, ସେହିପରି; ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ନଶ୍ୱରତା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ।
ଇଦଂ ତୁ ନାଭିଜାନାମି ତଵ ଧୀରସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ଯତ୍ପୁତ୍ରଵଶମାଗଚ୍ଛେସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସଵ୍ଯସାଚିନଃ
କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି, ଧୃଢ଼ଚିତ୍ତ ହେବା ସତ୍ୱେ; ଯେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ୱେ ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲୁଛ।
ନୈଷ କାଲୋ ମହାରାଜ ତଵ ଶଶ୍ଵତ୍କୃତାଗସଃ। ତ୍ଵଯା ହ୍ଯେଵାଦିତଃ ପାର୍ଥା ନିକୃତା ଭରତର୍ଷଭ
ଏହା ସମୟ ନୁହେଁ, ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; କାରଣ ଆରମ୍ଭରୁ ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଠକେଇଛ।
ପିତା ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୁହୃଦ୍ଯଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣିହିତାତ୍ମଵାନ୍। ଆସ୍ଥେଯଂ ହି ହିତଂ ତେନ ନ ଦ୍ରୋଗ୍ଧା ଗୁରୁରୁଚ୍ଯତେ
ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ର ଏବଂ ସଦା ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖନ୍ତି। ସେ ଯାହା ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭଳି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଗୁରୁ କେବେ ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇଦଂ ଜିତମିଦଂ ଲବ୍ଧମିତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରାଜିତାନ୍। ଦ୍ଯୂତକାଲେ ମହାରାଜ ସ୍ମରସେ ସ୍ମ କୁମାରଵତ୍
‘ଏହା ଜିତିଲି, ଏହା ଲଭିଲି’ ବୋଲି ତୁମେ ଶୁଣିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜୁଆରେ ହାରିଗଲେ, ମହାରାଜ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଶିଶୁ ପରି ମନେ ପକାଇଲେ।
ପରୁଷାଣ୍ଯୁଚ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ ପୁରା ପାର୍ଥାନୁପେକ୍ଷସେ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ରାଜ୍ଯଂ ଜଯନ୍ତୀତି ପ୍ରପାତଂ ନାନୁପଶ୍ଯସି
ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ କଠୋର କଥା କୁହାଯାଉଥିଲା, ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ, ଭାବିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଜିତିବ, କିନ୍ତୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ବିନାଶ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ମହାରାଜ କୁରଵସ୍ତେ ସଜାଙ୍ଗଲାଃ। ଅଥ ଵୀରୈର୍ଜିତାମୁର୍ଵୀମଖିଲାଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯଥାଃ
ମହାରାଜ, କୁରୁମାନଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଜମି, ଏହା ସହ ନିଜେ ଶୂରବୀରମାନେ ଜିତିଥିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।