ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଵିପ୍ରୋଽଯଂ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତସ୍ତଥା। ଜାନ୍ତ୍ଯେତେ ଯଥୈଵହଂ ଵୀର୍ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃପା, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ମୋତେ ପରିଚୟ ଅଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ଆର୍ଯଵ୍ରତଂ ତୁ ଜାନନ୍ତଃ ସଙ୍ଗରାନ୍ତଂ ଵିଧିତ୍ସଵଃ । ସେନାମୁଖେଷୁ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ମାମକାନାଂ ନରର୍ଷଭାଃ
ଯଦିଓ ସେମାନେ ଆଦର୍ଶ ବ୍ରତ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ମୋ ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ସେନାର ଆଗରେ ଦଢ଼ି ରହିବେ।
ବଲୀଯଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ପଶ୍ଯନ୍ନପି ଜଯଂ ତେଷାଂ ନ ନିଯଚ୍ଛାମି ଯତ୍ସୁତାନ୍
ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶେଷକରି ମଣିଷ ପାଇଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୁଅମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାକୁ ରୋକିପାରୁନି।
ତେ ପୁରାଣଂ ମହେଷ୍ଵାସା ମାର୍ଗମୈନ୍ଦ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତାଃ। ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତୁମୁଲେ ପ୍ରାଣାନ୍ରକ୍ଷନ୍ତଃ ପାର୍ଥିଵଂ ଯଶଃ
ସେହି ପୁରୁଣା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାଜାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଯୁଦ୍ଧର ହାହାକାରରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ଯଥୈଷାଂ ମାମକାସ୍ତାତ ତଥୈଷାଂ ପାଣ୍ଡଵା ଅପି। ପୌତ୍ରା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ କୃପସ୍ଯ ଚ
ମୋର ପୁଅମାନେ ଯେପରି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନାତି, ଡ୍ରୋଣ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ।
ଯେ ତ୍ଵସ୍ମଦାଶ୍ରଯଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦତ୍ତମିଷ୍ଟଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ। ତସ୍ଯାପଚିତିମାର୍ଯତ୍ଵାତ୍କର୍ତାରଃ ସ୍ଥଵିରାସ୍ତ୍ରଯଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଆମେ ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଦେଇଛୁ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ କରିଛୁ, ସେ ତିନି ଜଣ ବୃଦ୍ଧ ମହାନୁଭାବ ନିଜ ଉଚିତତାରୁ ତାହାର ପ୍ରତିଦାନ ଦେବେ।
ଆଦଦାନସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରଂ ହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ପରୀପ୍ସତଃ। ନିଧନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାଜୌ ଵରମେଵାଦ୍ଦୁରୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା, ଅପମାନରୁ ଅନେକ ଉତ୍ତମ।
ସ ଵୈ ଶୋଚାମି ସର୍ଵାନ୍ଵୈ ଯେ ଯୁଯୁତ୍ସନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଵିଦୁରୋଣାଦୌ ତଦେତଦ୍ଭଯମାଗତମ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, ଏବେ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି।
ନ ତୁ ମନ୍ଯେ ଵିଘାତାଯ ଜ୍ଞାନଂ ଦୁଃଖସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯ । ଭଵତ୍ଯତିବଲଂ ହ୍ଯେତଜ୍ଜ୍ଞାନସ୍ଯାପ୍ଯୁପଘାତକମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ଯେ, ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଏତେ ବଡ଼, ଯେ ଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଇଥାଏ।
ଋଷଯୋ ହ୍ଯପି ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଲୋକସଙ୍ଗ୍ରହାନ୍। ସୁଖୈର୍ଭଵନ୍ତି ସୁଖିନସ୍ତଥା ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତାଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯଦିଓ ସଂସାରର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ସୁଖ ଦେଖି, ସୁଖରେ ସୁଖି ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି।
କିଂ ପୁନର୍ମୋହମାସକ୍ତସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ସହସ୍ରଧା। ପୁତ୍ରେଷୁ ରାଜ୍ଯଦାରେଷୁ ପୌତ୍ରେଷ୍ଵପି ଚ ବନ୍ଧୁଷୁ
ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ମୋହରେ ବନ୍ଧା, ଏଠି ସେଠି ହଜାର ଭଳି ଲାଗିଥିବା, ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ନାତି ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ କେତେ ଅଧିକ।
ସଂଶଯେ ତୁ ମହତ୍ଯସ୍ମିନ୍କିଂ ନୁ ମେ କ୍ଷମମୁତ୍ତରମ୍। ଵିନାଶଂ ହ୍ଯେଵ ପଶ୍ଯାମି କୁରୂଣାମନୁଚିନ୍ତତଯନ୍
ଏହି ବଡ଼ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ, ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଅଛି? କାରଣ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, କୁରୁମାନେ ମାତ୍ର ନାଶ ହେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଯୂତପ୍ରମୁଖମାଭାତି କୁରୂଣାଂ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ମନ୍ଦେନୈଶ୍ଵର୍ଯକାମେନ ଲୋଭାତ୍ପାପମିଦଂ କୃତମ୍
କୁରୁମାନେ ଯେଉଁ ବଡ଼ ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାହା ଜୁଆଖେଳି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଅପରାଧ ଏକ ମୂଢ଼, ଶକ୍ତିଲୋଭୀ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଲା।
ମନ୍ଯେ ପର୍ଯାଯଧର୍ମୋଽଯଂ କାଲସ୍ଯାତ୍ଯନ୍ତଗାମିନଃ। ଚକ୍ରେ ପ୍ରଧିରିଵାସକ୍ତୋ ନାସ୍ଯ ଶକ୍ଯଂ ପଲାଯିତୁମ୍
ମୁଁ ଭାବେ ଏହା ସମୟର ଘୁରିଘୁରି ଆସୁଥିବା ନିୟମ। ସମୟ ଯେପରି ଚାଲିଯାଏ, ତାହାରୁ ବାଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ; ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ଚକ୍ର ଭଳି।
କିଂ ନୁ କୁର୍ଯାଂ କଥଂ କୁର୍ଯାଂ କ୍ଵ ନୁ ଗଚ୍ଛାମି ସଞ୍ଜଯ । ଏତେ ନଶ୍ଯନ୍ତି କୁରଵୋ ମନ୍ଦାଃ କାଲଵଶଂ ଗତାଃ
ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କିପରି କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, ସଞ୍ଜୟ? ଏହି ମୂଢ଼ କୁରୁମାନେ ସମୟର ଗତିରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଵଶୋଽହଂ ତଦା ତାତ ପୁତ୍ରାଣାଂ ନିହତେ ଶତେ। ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ନିନଦଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କଥଂ ମାଂ ମରଣଂ ସ୍ପୃଶେତ୍
ତାତ, ଯେବେ ମୋ ଶତପୁତ୍ର ମାରାଯିବେ, ମୁଁ ଅସହାୟ ହେବି, ମହିଳାମାନେ ଯେତେବେଳେ କାନ୍ଦିବେ, ସେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ମୋତେ ଛୁଅନାହିଁ?
ଯଥା ନିଦାଘେ ଜ୍ଵଲନଃ ସମଦ୍ଧୋ ଦହେତ୍କକ୍ଷଂ ଵାଯୁନା ଚୋଦ୍ଯମାନଃ । ଗଦାହସ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ଵୈ ତଥୈଵ ହନ୍ତା ମଦୀଯାନ୍ସହିତୋଽର୍ଜୁନେନ
ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଆଗ୍ନି, ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଶୁଖିଲା ଘାସକୁ ଜଳାଇଦିଏ, ସେପରି ଗଦାଧାରୀ ପାଣ୍ଡବ, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ, ମୋ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିଦେବେ।
ଯସ୍ଯ ଵୈ ନାନୃତା ଵାଚଃ କଦାଚିଦନୁଶୁଶ୍ରୁମ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ଯୋଦ୍ଧା ଯସ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଯାହାଙ୍କ ମୁଖରୁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ଶୁଣିନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହେବ।
ତସ୍ଯୈଵ ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ଯୁଧି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ। ଅନିଶଂ ଚିନ୍ତଯାନୋଽପି ଯଃ ପ୍ରତୀଯାଦ୍ରଥେନ ତମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ କିଏ ପାରିବ, ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରେ, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ରଥରେ କିଏ ଟିକିପାରିବ?
ଅସ୍ଯତଃ କର୍ଣିନାଲୀକାନ୍ମାର୍ଗଣାନ୍ହୃଦଯଚ୍ଛିଦଃ। ପ୍ରତ୍ଯେତା ନ ସମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଯୁଧି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ
ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ହୃଦୟ ଭେଦିବା ତୀର ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ସମାନ ହେବ? କେହି ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣାକର୍ଣୌ ପ୍ରତୀଯାତାଂ ଯଦି ଵୀରୌ ନରର୍ଷଭୌ । କୃତାସ୍ତ୍ରୌ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସମରେଷ୍ଵପରାଜିତୌ
ଯଦି ଦ୍ରୋଣ ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ, ଏକାସାଥି ଆଗେ ବଢ଼ିବେ—
ମହାନ୍ସ୍ଯାତ୍ସଂଶଯୋ ଲୋକେ ନ ତ୍ଵସ୍ତି ଵିଜଯୋ ମମ। ଘୃଣୀ କର୍ଣଃ ପ୍ରମାଦୀ ଚ ଆଚାର୍ଯଃ ସ୍ଥଵିରୋ ଗୁରୁଃ
—ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବଡ଼ ଅନିଶ୍ଚିତତା ହେବ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ବିଜୟ ନାହିଁ। କର୍ଣ୍ଣ ଅହଂକାରୀ ଓ ଅବିବେକୀ, ଆଉ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣ ବୟସ୍କ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସମର୍ଥୋ ବଲଵାନ୍ପାର୍ଥୋ ଦୃଢଧନ୍ଵା ଜିତକ୍ଲମଃ । ଭଵେତ୍ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଶୋଽପ୍ଯପରାଜଯଃ
ପାର୍ଥ ସମର୍ଥ ଓ ବଳଶାଳୀ, ଧନୁଷରେ ଦୃଢ଼, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅକ୍ଲାନ୍ତ; ଯୁଦ୍ଧ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ହେବ, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅପରାଜିତ।
ସର୍ଵେ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଦଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତା ମହଦ୍ଯଶଃ । ଅପି ସର୍ଵାମରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତ୍ଯଜେଯୁର୍ନ ପୁନର୍ଜଯମ୍
ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତେ ଶୂରବୀର, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି; ତେବେ ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଶାସନ ଛାଡ଼ିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ପରାଜୟ କେବେ ମାନିବେ ନାହିଁ।
ଵଧେ ନୂନଂ ଭଵେଚ୍ଛାନ୍ତିସ୍ତଯୋର୍ଵା ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଚ। ନ ତୁ ହନ୍ତାର୍ଜୁନସ୍ଯାସ୍ତି ଜେତା ଚାସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ତେମାନଙ୍କର ବଧ ହେଲେ କିମ୍ବା ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କର ବଧ ହେଲେ ହିଁ ଶାନ୍ତି ଆସିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କେହି ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେହି ପରାଜିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ମନ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ କଥଂ ଶାମ୍ଯେନ୍ମନ୍ଦାନ୍ପ୍ରତି ଯ ଉତ୍ଥିତଃ । ଅନ୍ଯେଽପ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଜାନନ୍ତି ଜୀଯନ୍ତେ ଚ ଜଯନ୍ତି ଚ। ଏକାନ୍ତଵିଜଯସ୍ତ୍ଵେଵ ଶ୍ରୂଯତେ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ହ
ଯେଉଁ କ୍ରୋଧ ମୂଢ଼ମତିମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉଠିଛି, ସେ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେବ? ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଲାଇପାରନ୍ତି, କେବେ ପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି, କେବେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ସଦା ବିଜୟୀ।
ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସମାହୂଯ ଖାଣ୍ଡଵେଽଗ୍ନିମତର୍ପଯତ୍। ଜିଗାଯ ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନାସ୍ଯ ଵିଦ୍ମଃ ପରାଜଯମ୍
ସେ ତେରିସ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକି ଖାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ—ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ଆମେ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ।
ଯସ୍ଯ ଯନ୍ତା ହୃଷୀକେଶଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତସମୋ ଯୁଧି। ଧ୍ରୁଵସ୍ତସ୍ଯ ଜଯସ୍ତାତ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଜଯସ୍ତଥା
ଯାହାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ହେଉଛନ୍ତି ହୃଷୀକେଶ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣରେ ସମ, ତାଙ୍କର ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ, ହେ ପିତା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।
କୃଷ୍ଣାଵେକରଥେ ଯତ୍ତାଵଧିଜ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡିଵଂ ଧନୁଃ। ଯୁଗପତ୍ରୀଣି ତେଜାଂସି ସମେତାନ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଓ ସେ ଏକ ରଥରେ ଅଛନ୍ତି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ତଣାଯାଇଛି, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ।
ନୈଵାସ୍ତି ନୋ ଧନୁସ୍ତଦୃଙ୍ଵ ଯୋଦ୍ଧା ନ ଚ ସାରଥିଃ । ତଚ୍ଚ ମନ୍ଦା ନ ଜାନନ୍ତି ଦୁର୍ଯୋଧନଵଶାନୁଗାଃ
ଆମ ପାଖରେ ଏପରି ଧନୁଷ ନାହିଁ, ଏପରି ଯୋଦ୍ଧା ନାହିଁ, ଏପରି ରଥଚାଳକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏବଂ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲୁଥିବା ମୂଢ଼ମତିମାନେ ଏହା ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।