ଗଙ୍ଗାଵେଗ ଇଵାନୂପାଂସ୍ତୀରଜାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ଦ୍ରୁମାନ୍। ପ୍ରଭଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି ରଣେ ସେନାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ
ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ତୀର ଭାଙ୍ଗି ତାଲ ଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା ପରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବ, ସଞ୍ଜୟ।
ଵଧଂ ନୂନଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଭୀମସେନଭଯାର୍ଦିତାଃ । ମମ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜାନଶ୍ଚୈଵ ସଞ୍ଜଯ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୋର ଦାସମାନେ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ସଞ୍ଜୟ।
ଯେନ ରାଜା ମହାଵୀର୍ଯଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ପୁରା। ଵାସୁଦେଵସହାଯେନ ଜରାସନ୍ଧୋ ନିପାତିତଃ
ଯିଏ ଏକଥର ବସୁଦେବଙ୍କ ସହଯୋଗରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧକୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି।
କୃତ୍ସ୍ନେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ଜରାସନ୍ଧେନ ଧୀମତା। ମାଗଧେନ୍ଦ୍ରେଣ ବଲିନା ଵଶେ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତାପିତା
ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଦେବୀ, ମାଗଧର ଚତୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମପ୍ରତାପାତ୍କୁରଵୋ ନଯେନାନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣଯଃ । ଯନ୍ନ ତସ୍ଯ ଵଶେ ଜଗ୍ମୁଃ କେଵଲଂ ଦୈଵମେଵ ତତ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ଚତୁର୍ଥା, ଏବଂ ଆନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ଯାଇନଥିଲେ; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟର କାରଣ।
ସ ଗତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଣ ତରସା ବାହୁଶାଲିନା। ଅନାଯୁଧେନ ଵୀରେଣ ନିହତଃ କିଂ ତତୋଽଧିକମ୍
ସେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ—ଏଠାରୁ ବଡ଼ କଥା କଣ ଅଛି?
ଦୀର୍ଘକାଲସମାସକ୍ତଂ ଵିଶମାଶୀଵିଷୋ ଯଥା। ସ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ରଣେ ତେଜଃ ପୁତ୍ରେଷୁ ମମ ସଞ୍ଜଯ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଟକିଥିବା ବିଷ ଅସୁରକ୍ଷିତ ସାପ ପରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିବେ, ସଞ୍ଜୟ।
ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଵଜ୍ରେଣ ଦାନଵାନ୍ଦେଵସତ୍ତମଃ । ଭୀମସେନୋ ଗଦାପାଣିଃ ସୂଦଯିଷ୍ଯତି ମେ ସୁତାନ୍
ଯେପରି ମହାଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେକୁ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ଭୀମସେନ ଗଦା ହାତରେ ଧରି ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ।
ଅଵିଷହ୍ଯମନାଵାର୍ଯଂ ତୀଵ୍ରଵେଗପରାକ୍ରମମ୍ । ପଶ୍ଯାମୀଵାତିତାମ୍ରାକ୍ଷମାପତନ୍ତଂ ଵୃକୋଦରମ୍
ଅସହ୍ୟ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ପ୍ରଭାବ ସହିତ, ମୁଁ ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ତାଙ୍କର ଆଖି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଆମ ଉପରେ ଝପଟି ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅଗଦସ୍ଯାପ୍ଯଧନୁଷୋ ଵିରଥସ୍ଯ ଵିଵର୍ମଣଃ । ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ କସ୍ତିଷ୍ଠେଦଗ୍ରତଃ ପୁମାନ୍
ଯିଏ ଅଘାୟତ, ଧନୁଷ ବିନା, ରଥ ବିନା, ବର୍ମ ବିନା, କେବଳ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ କିଏ ସାମ୍ନା କରିପାରିବ?
ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଵିପ୍ରୋଽଯଂ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତସ୍ତଥା। ଜାନ୍ତ୍ଯେତେ ଯଥୈଵହଂ ଵୀର୍ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃପା, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ମୋତେ ପରିଚୟ ଅଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ଆର୍ଯଵ୍ରତଂ ତୁ ଜାନନ୍ତଃ ସଙ୍ଗରାନ୍ତଂ ଵିଧିତ୍ସଵଃ । ସେନାମୁଖେଷୁ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ମାମକାନାଂ ନରର୍ଷଭାଃ
ଯଦିଓ ସେମାନେ ଆଦର୍ଶ ବ୍ରତ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ମୋ ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ସେନାର ଆଗରେ ଦଢ଼ି ରହିବେ।
ବଲୀଯଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ପଶ୍ଯନ୍ନପି ଜଯଂ ତେଷାଂ ନ ନିଯଚ୍ଛାମି ଯତ୍ସୁତାନ୍
ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶେଷକରି ମଣିଷ ପାଇଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୁଅମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାକୁ ରୋକିପାରୁନି।
ତେ ପୁରାଣଂ ମହେଷ୍ଵାସା ମାର୍ଗମୈନ୍ଦ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତାଃ। ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତୁମୁଲେ ପ୍ରାଣାନ୍ରକ୍ଷନ୍ତଃ ପାର୍ଥିଵଂ ଯଶଃ
ସେହି ପୁରୁଣା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାଜାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଯୁଦ୍ଧର ହାହାକାରରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ଯଥୈଷାଂ ମାମକାସ୍ତାତ ତଥୈଷାଂ ପାଣ୍ଡଵା ଅପି। ପୌତ୍ରା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ କୃପସ୍ଯ ଚ
ମୋର ପୁଅମାନେ ଯେପରି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନାତି, ଡ୍ରୋଣ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ।
ଯେ ତ୍ଵସ୍ମଦାଶ୍ରଯଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦତ୍ତମିଷ୍ଟଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ। ତସ୍ଯାପଚିତିମାର୍ଯତ୍ଵାତ୍କର୍ତାରଃ ସ୍ଥଵିରାସ୍ତ୍ରଯଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଆମେ ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଦେଇଛୁ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ କରିଛୁ, ସେ ତିନି ଜଣ ବୃଦ୍ଧ ମହାନୁଭାବ ନିଜ ଉଚିତତାରୁ ତାହାର ପ୍ରତିଦାନ ଦେବେ।
ଆଦଦାନସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରଂ ହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ପରୀପ୍ସତଃ। ନିଧନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାଜୌ ଵରମେଵାଦ୍ଦୁରୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା, ଅପମାନରୁ ଅନେକ ଉତ୍ତମ।
ସ ଵୈ ଶୋଚାମି ସର୍ଵାନ୍ଵୈ ଯେ ଯୁଯୁତ୍ସନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଵିଦୁରୋଣାଦୌ ତଦେତଦ୍ଭଯମାଗତମ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, ଏବେ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି।
ନ ତୁ ମନ୍ଯେ ଵିଘାତାଯ ଜ୍ଞାନଂ ଦୁଃଖସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯ । ଭଵତ୍ଯତିବଲଂ ହ୍ଯେତଜ୍ଜ୍ଞାନସ୍ଯାପ୍ଯୁପଘାତକମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ଯେ, ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଏତେ ବଡ଼, ଯେ ଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଇଥାଏ।
ଋଷଯୋ ହ୍ଯପି ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଲୋକସଙ୍ଗ୍ରହାନ୍। ସୁଖୈର୍ଭଵନ୍ତି ସୁଖିନସ୍ତଥା ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତାଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯଦିଓ ସଂସାରର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ସୁଖ ଦେଖି, ସୁଖରେ ସୁଖି ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି।
କିଂ ପୁନର୍ମୋହମାସକ୍ତସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ସହସ୍ରଧା। ପୁତ୍ରେଷୁ ରାଜ୍ଯଦାରେଷୁ ପୌତ୍ରେଷ୍ଵପି ଚ ବନ୍ଧୁଷୁ
ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ମୋହରେ ବନ୍ଧା, ଏଠି ସେଠି ହଜାର ଭଳି ଲାଗିଥିବା, ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ନାତି ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ କେତେ ଅଧିକ।
ସଂଶଯେ ତୁ ମହତ୍ଯସ୍ମିନ୍କିଂ ନୁ ମେ କ୍ଷମମୁତ୍ତରମ୍। ଵିନାଶଂ ହ୍ଯେଵ ପଶ୍ଯାମି କୁରୂଣାମନୁଚିନ୍ତତଯନ୍
ଏହି ବଡ଼ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ, ମୋ ପାଇଁ କେଉଁଠି ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଅଛି? କାରଣ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, କୁରୁମାନେ ମାତ୍ର ନାଶ ହେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଯୂତପ୍ରମୁଖମାଭାତି କୁରୂଣାଂ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ମନ୍ଦେନୈଶ୍ଵର୍ଯକାମେନ ଲୋଭାତ୍ପାପମିଦଂ କୃତମ୍
କୁରୁମାନେ ଯେଉଁ ବଡ଼ ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାହା ଜୁଆଖେଳି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଅପରାଧ ଏକ ମୂଢ଼, ଶକ୍ତିଲୋଭୀ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଲା।
ମନ୍ଯେ ପର୍ଯାଯଧର୍ମୋଽଯଂ କାଲସ୍ଯାତ୍ଯନ୍ତଗାମିନଃ। ଚକ୍ରେ ପ୍ରଧିରିଵାସକ୍ତୋ ନାସ୍ଯ ଶକ୍ଯଂ ପଲାଯିତୁମ୍
ମୁଁ ଭାବେ ଏହା ସମୟର ଘୁରିଘୁରି ଆସୁଥିବା ନିୟମ। ସମୟ ଯେପରି ଚାଲିଯାଏ, ତାହାରୁ ବାଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ; ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ଚକ୍ର ଭଳି।
କିଂ ନୁ କୁର୍ଯାଂ କଥଂ କୁର୍ଯାଂ କ୍ଵ ନୁ ଗଚ୍ଛାମି ସଞ୍ଜଯ । ଏତେ ନଶ୍ଯନ୍ତି କୁରଵୋ ମନ୍ଦାଃ କାଲଵଶଂ ଗତାଃ
ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କିପରି କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, ସଞ୍ଜୟ? ଏହି ମୂଢ଼ କୁରୁମାନେ ସମୟର ଗତିରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଵଶୋଽହଂ ତଦା ତାତ ପୁତ୍ରାଣାଂ ନିହତେ ଶତେ। ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ନିନଦଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କଥଂ ମାଂ ମରଣଂ ସ୍ପୃଶେତ୍
ତାତ, ଯେବେ ମୋ ଶତପୁତ୍ର ମାରାଯିବେ, ମୁଁ ଅସହାୟ ହେବି, ମହିଳାମାନେ ଯେତେବେଳେ କାନ୍ଦିବେ, ସେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ମୋତେ ଛୁଅନାହିଁ?
ଯଥା ନିଦାଘେ ଜ୍ଵଲନଃ ସମଦ୍ଧୋ ଦହେତ୍କକ୍ଷଂ ଵାଯୁନା ଚୋଦ୍ଯମାନଃ । ଗଦାହସ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ଵୈ ତଥୈଵ ହନ୍ତା ମଦୀଯାନ୍ସହିତୋଽର୍ଜୁନେନ
ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଆଗ୍ନି, ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଶୁଖିଲା ଘାସକୁ ଜଳାଇଦିଏ, ସେପରି ଗଦାଧାରୀ ପାଣ୍ଡବ, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ, ମୋ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିଦେବେ।
ଯସ୍ଯ ଵୈ ନାନୃତା ଵାଚଃ କଦାଚିଦନୁଶୁଶ୍ରୁମ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ଯୋଦ୍ଧା ଯସ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଯାହାଙ୍କ ମୁଖରୁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ଶୁଣିନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହେବ।
ତସ୍ଯୈଵ ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ଯୁଧି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ। ଅନିଶଂ ଚିନ୍ତଯାନୋଽପି ଯଃ ପ୍ରତୀଯାଦ୍ରଥେନ ତମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ କିଏ ପାରିବ, ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରେ, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ରଥରେ କିଏ ଟିକିପାରିବ?
ଅସ୍ଯତଃ କର୍ଣିନାଲୀକାନ୍ମାର୍ଗଣାନ୍ହୃଦଯଚ୍ଛିଦଃ। ପ୍ରତ୍ଯେତା ନ ସମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଯୁଧି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ
ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ହୃଦୟ ଭେଦିବା ତୀର ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ସମାନ ହେବ? କେହି ନାହିଁ।