ଅପାରମପ୍ଲଵାଗାଧଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଶରଵେଧନମ୍ । ଭୀମସେନମଯଂ ଦୁର୍ଗଂ ତାତ ମନ୍ଦାସ୍ତିତୀର୍ଷଵଃ
ଭୀମସେନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୁର୍ଗ ଅପାର, ଅପରିମାପ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ପରି, ଶରରେ ଭରିଥିବା, ଯାହାକୁ ମୂଢ଼ମତିମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ।
କ୍ରୋଶତୋ ମେ ନ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ତି ବାଲାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ । ଵିଷମଂ ନ ହି ମନ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାପତଂ ମଧୁଦର୍ଶିନଃ
ମୁଁ ଚିତ୍କାର କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବନ୍ତି; ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ବିପଦ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି।
ସଂଯୁଗେ ଯେ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ନରରୂପେଣ ମୃତ୍ଯୁନା। ନିଯତଂ ଚୋଦିତା ଧାତ୍ରା ସିଂହେନେଵ ମହାମୃଗାଃ
ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବେ, ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ, ଯେପରି ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପଶୁମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଶୈକ୍ଯାଂ ତାତ ଚତୁଷ୍କିଷ୍କୁଂ ଷଡଶ୍ରିମମିତୌଜସମ୍। ପ୍ରହିତାଂ ଦୁଃଖସଂସ୍ପର୍ଶାଂ କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମେ ସୁତାଃ
ତାତ, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ଚାରିଧାର, ଛଅଧାର, ବଳିୟ, ଦୁଃଖଦାୟକ ବଣ୍ଡ ଆଘାତକୁ ମୋ ପୁଅମାନେ କିପରି ସହିପାରିବେ?
ଗଦାଂ ଭ୍ରାମଯତସ୍ତସ୍ଯ ଭିନ୍ଦତୋ ହସ୍ତିମସ୍ତକାନ୍। ସୃକ୍କିଣୀ ଲେଲିହାନସ୍ଯ ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଜତୋ ମୁହୁଃ
ଗଦା ଘୁମାଇ ଘୁମାଇ, ହାତୀମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା, ଟିକେ ଟିକେ ଓଠ ଚାଟୁଥିବା ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଲୁହ ଛାଡୁଥିବା ସେଠି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ନାଗାନ୍ପତତଃ କୁର୍ଵତୋ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍। ପ୍ରତୀପଂ ପତତୋ ମତ୍ତାନ୍କୁଞ୍ଜରାନ୍ପ୍ରତି ଗର୍ଜତଃ
ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦୌଡ଼ି ଆସୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ମତଲବି ହାତୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଝପଟି ପଡ଼ୁଥିବା ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିଗାହ୍ଯ ରଥମାର୍ଗେଷୁ ଵରାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ନିଘ୍ନତଃ । ଅଗ୍ନେଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତସ୍ଯେଵ ଅପି ମୁଚ୍ଯେତ ମେ ପ୍ରଜା
ରଥପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ି ପଡ଼ି ମାରୁଥିଲେ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ମୋର ଲୋକମାନେ ଜଣେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵୀଥୀଂ କୁର୍ଵନ୍ମହାବାହୁର୍ଦ୍ରାଵଯନ୍ମମ ଵାହିନୀମ୍ । ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ଗଦାପାଣିର୍ଯୁଗାନ୍ତଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି
ବଡ଼ ବାହୁ ଦେଖାଇ, ସେ ମୋର ସେନାକୁ ଭଂଗାଇ ଏକ ରାସ୍ତା କରି ଯାଉଥିଲେ, ଗଦା ହାତରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି, ଯେପରି ଯୁଗର ଶେଷ ଦେଖାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଭିନ୍ନ ଇଵ ମାତଙ୍ଗଃ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ପୁଷ୍ପିତାନ୍ଦ୍ରୁମାନ୍। ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ରଣେ ସେନାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ମେ ଵୃକୋଦରଃ
ଫୁଲ ଲଗା ଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଏକ ମତଲବି ହାତୀ ପରି, ବୃକୋଦର ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବ।
କୁର୍ଵନ୍ରଥାନ୍ଵିପୁରୁଷାନ୍ଵିସାରଥିହଯଧ୍ଵଜାନ୍ । ଆରୁଜନ୍ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରଥିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ ସେ, ରଥ, ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧା, ସାରଥି, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧ୍ୱଜମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବେ, ରଥଯୋଦ୍ଧା ଓ ଘୋଡ଼ାଚାଳକମାନେକୁ ଛିରି ଦେବେ।
ଗଙ୍ଗାଵେଗ ଇଵାନୂପାଂସ୍ତୀରଜାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ଦ୍ରୁମାନ୍। ପ୍ରଭଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି ରଣେ ସେନାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ
ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ତୀର ଭାଙ୍ଗି ତାଲ ଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା ପରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେବ, ସଞ୍ଜୟ।
ଵଧଂ ନୂନଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଭୀମସେନଭଯାର୍ଦିତାଃ । ମମ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜାନଶ୍ଚୈଵ ସଞ୍ଜଯ
ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୋର ଦାସମାନେ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ସଞ୍ଜୟ।
ଯେନ ରାଜା ମହାଵୀର୍ଯଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ପୁରା। ଵାସୁଦେଵସହାଯେନ ଜରାସନ୍ଧୋ ନିପାତିତଃ
ଯିଏ ଏକଥର ବସୁଦେବଙ୍କ ସହଯୋଗରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧକୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି।
କୃତ୍ସ୍ନେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ଜରାସନ୍ଧେନ ଧୀମତା। ମାଗଧେନ୍ଦ୍ରେଣ ବଲିନା ଵଶେ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତାପିତା
ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଦେବୀ, ମାଗଧର ଚତୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମପ୍ରତାପାତ୍କୁରଵୋ ନଯେନାନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣଯଃ । ଯନ୍ନ ତସ୍ଯ ଵଶେ ଜଗ୍ମୁଃ କେଵଲଂ ଦୈଵମେଵ ତତ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ଚତୁର୍ଥା, ଏବଂ ଆନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ ଯାଇନଥିଲେ; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟର କାରଣ।
ସ ଗତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଣ ତରସା ବାହୁଶାଲିନା। ଅନାଯୁଧେନ ଵୀରେଣ ନିହତଃ କିଂ ତତୋଽଧିକମ୍
ସେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ—ଏଠାରୁ ବଡ଼ କଥା କଣ ଅଛି?
ଦୀର୍ଘକାଲସମାସକ୍ତଂ ଵିଶମାଶୀଵିଷୋ ଯଥା। ସ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ରଣେ ତେଜଃ ପୁତ୍ରେଷୁ ମମ ସଞ୍ଜଯ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଟକିଥିବା ବିଷ ଅସୁରକ୍ଷିତ ସାପ ପରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିବେ, ସଞ୍ଜୟ।
ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଵଜ୍ରେଣ ଦାନଵାନ୍ଦେଵସତ୍ତମଃ । ଭୀମସେନୋ ଗଦାପାଣିଃ ସୂଦଯିଷ୍ଯତି ମେ ସୁତାନ୍
ଯେପରି ମହାଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେକୁ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ଭୀମସେନ ଗଦା ହାତରେ ଧରି ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ।
ଅଵିଷହ୍ଯମନାଵାର୍ଯଂ ତୀଵ୍ରଵେଗପରାକ୍ରମମ୍ । ପଶ୍ଯାମୀଵାତିତାମ୍ରାକ୍ଷମାପତନ୍ତଂ ଵୃକୋଦରମ୍
ଅସହ୍ୟ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ପ୍ରଭାବ ସହିତ, ମୁଁ ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ତାଙ୍କର ଆଖି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଆମ ଉପରେ ଝପଟି ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅଗଦସ୍ଯାପ୍ଯଧନୁଷୋ ଵିରଥସ୍ଯ ଵିଵର୍ମଣଃ । ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ କସ୍ତିଷ୍ଠେଦଗ୍ରତଃ ପୁମାନ୍
ଯିଏ ଅଘାୟତ, ଧନୁଷ ବିନା, ରଥ ବିନା, ବର୍ମ ବିନା, କେବଳ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ କିଏ ସାମ୍ନା କରିପାରିବ?
ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଵିପ୍ରୋଽଯଂ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତସ୍ତଥା। ଜାନ୍ତ୍ଯେତେ ଯଥୈଵହଂ ଵୀର୍ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃପା, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ମୋତେ ପରିଚୟ ଅଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ଆର୍ଯଵ୍ରତଂ ତୁ ଜାନନ୍ତଃ ସଙ୍ଗରାନ୍ତଂ ଵିଧିତ୍ସଵଃ । ସେନାମୁଖେଷୁ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ମାମକାନାଂ ନରର୍ଷଭାଃ
ଯଦିଓ ସେମାନେ ଆଦର୍ଶ ବ୍ରତ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ମୋ ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ସେନାର ଆଗରେ ଦଢ଼ି ରହିବେ।
ବଲୀଯଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ପଶ୍ଯନ୍ନପି ଜଯଂ ତେଷାଂ ନ ନିଯଚ୍ଛାମି ଯତ୍ସୁତାନ୍
ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶେଷକରି ମଣିଷ ପାଇଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୁଅମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାକୁ ରୋକିପାରୁନି।
ତେ ପୁରାଣଂ ମହେଷ୍ଵାସା ମାର୍ଗମୈନ୍ଦ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତାଃ। ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତୁମୁଲେ ପ୍ରାଣାନ୍ରକ୍ଷନ୍ତଃ ପାର୍ଥିଵଂ ଯଶଃ
ସେହି ପୁରୁଣା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାଜାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଯୁଦ୍ଧର ହାହାକାରରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବେ।
ଯଥୈଷାଂ ମାମକାସ୍ତାତ ତଥୈଷାଂ ପାଣ୍ଡଵା ଅପି। ପୌତ୍ରା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ କୃପସ୍ଯ ଚ
ମୋର ପୁଅମାନେ ଯେପରି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନାତି, ଡ୍ରୋଣ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ।
ଯେ ତ୍ଵସ୍ମଦାଶ୍ରଯଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦତ୍ତମିଷ୍ଟଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ। ତସ୍ଯାପଚିତିମାର୍ଯତ୍ଵାତ୍କର୍ତାରଃ ସ୍ଥଵିରାସ୍ତ୍ରଯଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଆମେ ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଦେଇଛୁ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ କରିଛୁ, ସେ ତିନି ଜଣ ବୃଦ୍ଧ ମହାନୁଭାବ ନିଜ ଉଚିତତାରୁ ତାହାର ପ୍ରତିଦାନ ଦେବେ।
ଆଦଦାନସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରଂ ହି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ପରୀପ୍ସତଃ। ନିଧନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାଜୌ ଵରମେଵାଦ୍ଦୁରୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା, ଅପମାନରୁ ଅନେକ ଉତ୍ତମ।
ସ ଵୈ ଶୋଚାମି ସର୍ଵାନ୍ଵୈ ଯେ ଯୁଯୁତ୍ସନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଵିଦୁରୋଣାଦୌ ତଦେତଦ୍ଭଯମାଗତମ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, ଏବେ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି।
ନ ତୁ ମନ୍ଯେ ଵିଘାତାଯ ଜ୍ଞାନଂ ଦୁଃଖସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯ । ଭଵତ୍ଯତିବଲଂ ହ୍ଯେତଜ୍ଜ୍ଞାନସ୍ଯାପ୍ଯୁପଘାତକମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ଯେ, ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଏତେ ବଡ଼, ଯେ ଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଇଥାଏ।
ଋଷଯୋ ହ୍ଯପି ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଲୋକସଙ୍ଗ୍ରହାନ୍। ସୁଖୈର୍ଭଵନ୍ତି ସୁଖିନସ୍ତଥା ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତାଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯଦିଓ ସଂସାରର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ସୁଖ ଦେଖି, ସୁଖରେ ସୁଖି ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି।