ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମତାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ରାଜମଧ୍ଯେଽଭିପୂଜଯନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଯଦାହ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତ୍କ୍ରିଯତାଂ ନୃପ । ନ କାମମଵଲିପ୍ତାନାଂ ଵଚନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ରାଜା, ତାହା କର; ଅହଂକାରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁରା ଯୁଦ୍ଧାତ୍ସାଧୁ ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସଙ୍ଗତମ୍। ଯଦ୍ଵାକ୍ଯମର୍ଜୁନେନୋକ୍ତଂ ସଞ୍ଜଯେନ ନିଵେଦିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ଭଲ ଭାବିଥିଲି ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ହେବା ଉଚିତ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା, ସଞ୍ଜୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଂ ତଦଭିଜାନାମି କରିଷ୍ଯତି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସଦୃଶୋଽସ୍ତି ଧନୁର୍ଧରଃ
ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସେଥିରେ ସଫଳ ହେବେ; କାରଣ ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ପରି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ କୌଣସି ସମାନ ନାହିଁ।
ଅନାଦୃତ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦ୍ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମଯୋଃ। ତତଃ ସ ସଞ୍ଜଯଂ ରାଜା ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
କିନ୍ତୁ ଡ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ରାଜା ପରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ତଦୈଵ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ନିରାଶା ଜୀଵିତେଽଭଵନ୍ । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ଯଦା ରାଜା ନ ସମ୍ଯଗନୁଭାଷତେ
ସେତେବେଳେ ରାଜା ଭୀଷ୍ମ ଓ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କିମସୌ ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ଶ୍ରୁତ୍ଵେହ ବହୁଲାଃ ସେନାଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ନଃ ସମାଗତାଃ
ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ବହୁ ସେନା ଆସିଥିବା ଶୁଣି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ସେ ପାଣ୍ଡବ ରାଜା କଣ କହିଥିଲେ?
କିମସୌ ଚେଷ୍ଟତେ ସୂତ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କେ ଵାସ୍ଯ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରାଣାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଜ୍ଞେପ୍ସଵୋ ସୁଖମ୍
ସୂତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କଣ କରୁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଆଶା କରି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି?
କେ ସ୍ଵିଦେନଂ ଵାରଯନ୍ତି ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛାମ୍ଯେତି ଵା ପୁନଃ। ନିକୃତ୍ଯା କୋପିତଂ ମନ୍ଦୈର୍ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍
କିଏ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ରୋକୁଛି, କିମ୍ବା ପୁନି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କହୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଚଳାକିରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧୀର, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା?
ରାଜ୍ଞୋ ମୁଖମୁଦୀକ୍ଷନ୍ତେ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ ସର୍ଵାନନୁଶାସ୍ତି ଚ
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ପୃଥଗ୍ଭୂତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ରଥଵ୍ରଜାଃ । ଆଯାନ୍ତମଭିନନ୍ଦନ୍ତି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେର ରଥବାହିନୀ ଅଲଗା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା କରୁଛନ୍ତି।
ନଭଃ ସୂର୍ଯମିଵୋଦ୍ଯନ୍ତଂ କୌନ୍ତେଯଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତି ତେଜୋରାଶିମିଵୋଦିତମ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆକାଶରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସେ ଏକ ତେଜରାଶି ପରି ଉଦିତ ହେଇଛନ୍ତି।
ଆଗୋପାଲାଵିପାଲାଶ୍ଚ ନନ୍ଦମାନା ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ । ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିନନ୍ଦତି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଗୋପାଳ, ଗୋଧୁଳିଆ ଓ ଗାଈ ଚରାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ପଞ୍ଚାଳ, କେକୟ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୋ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶାଂ ଦୁହିତରଶ୍ଚ ଯାଃ। କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯୋଭିସମାଯାନ୍ତି ପାର୍ଥଂ ସନ୍ନଦ୍ଧମୀକ୍ଷିତୁମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନନୀମାନେ, ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ସଞ୍ଜଯାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯେନାସ୍ମାନ୍ପାଡଵା ଅଭ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେନ ସୋମକାନାଂ ବଲେନ ଚ
ସଞ୍ଜୟ, କେଉଁଠାରେ ଏବଂ କିଏ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସେନା ଓ ସୋମକ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଆମକୁ କହ।
ଗଵଲ୍ଗଣିସ୍ତୁ ତତ୍ପୁଷ୍ଟଃ ସଭାଯାଂ କୁରୁସଂସଦି। ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସୁଭୃଶଂ ଦୀର୍ଘଂ ମୁହୁଃ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ନିଵ
ଗବଲ୍ଗଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ପାଇ, କୁରୁମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଭାବନାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ତତ୍ରାନିମିତ୍ତତୋ ଵୈଵାତ୍ସୁତଂ କଶ୍ମଲମାଵିଶତ୍। ତଦାଚଚକ୍ଷେ ଵିଦୁରଃ ସଭାଯାଂ ରାଜସଂସଦି
ସେଠାରେ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ କାରଣ ଛଡ଼ା, ବୈବାସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଘେରି ନେଲା; ସେତେବେଳେ ବିଦୁର ସଭାରେ ଏହା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ସଞ୍ଜଯୋଽଯଂ ମହାରାଜ ମୂର୍ଛିତଃ ପତିତୋ ଭୁଵି। ଵାଚଂ ନ ସୃଜତେ କାଂଚିଦ୍ଧୀନପ୍ରଜ୍ଞୋଽଲ୍ପଚେତନଃ
ମହାରାଜ, ସଞ୍ଜୟ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେ କିଛି କହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ମନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଚେତନା ଅଳ୍ପ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ସଞ୍ଜଯୋ ନୂନଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାନ୍ମହାରଥାନ୍। ତୈରସ୍ଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୃଶମୁଦ୍ଵେଜିତଂ ମନଃ
ସଞ୍ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଶୂରମାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ; ସେମାନେ ପୁରୁଷସିଂହ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସଞ୍ଜଯଶ୍ଚେତନାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ଯେଦଭବ୍ରଵୀତ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜ ସଭାଯାଂ କୁରୁସଂସଦି
ସଞ୍ଜୟ ଚେତନା ଫେରି ପାଇ, ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, କୁରୁମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟଵାନସ୍ମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାନ୍ମହାରଥାନ୍। ମତ୍ସ୍ଯରାଜଗୃହାଵାସନିରୋଧେନାଵକର୍ଶିତାନ୍
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଶୂରପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁମାନେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରୁ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୃଣୁ ର୍ଯୈର୍ହି ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵା ଅଭ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ଵୀରେଣ ଯୁଦ୍ଧେ ଵସ୍ତେଽଭ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ
ମହାରାଜ, କିଏ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଶୁଣ; ଶୂରବୀର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଯୋ ନୈଵ ରୋପାନ୍ନ ଭଯାନ୍ନ ଲୋଭାନ୍ନାର୍ଥକାରଣାତ୍। ନ ହେତୁଵାଦାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଂ ଜାହ୍ଯାତ୍କଦାଚନ
ଯିଏ କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ଲୋଭ, ଲାଭ କିମ୍ବା କୌଣସି କାରଣରେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କୁହନ୍ତିନାହିଁ, ସତ୍ୟକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ଯଃ ପ୍ରମାଣଂ ମହାରାଜ ଧର୍ମେ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଅଜାତଶତ୍ରୁଣା ତେନ ପାଣ୍ଡଵା ଅଭ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ
ଯିଏ ଧର୍ମରେ ମାନଦଣ୍ଡ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଳକ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଯସ୍ଯ ବାହୁବଲେ ତୁଲ୍ଯଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚନ। ଯୋ ଵୈ ସର୍ଵାନ୍ମହୀପାଲାନ୍ଵଶେ ଚକ୍ରେ ଧନୁର୍ଧରଃ । ଯଃ କାଶୀନଙ୍ଗମଗଧାନ୍କଲିଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଯୁଧାଜଯତ୍
ଯାହାର ବାହୁବଳ ପୃଥିବୀରେ ଅପୂର୍ବ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧୀନ କରିଥିଲେ, ଧନୁର୍ଧାରୀ ଯିଏ କାଶୀ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ ଓ କଳିଙ୍ଗକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।
ତେନ ଵୋ ଭୀମସେନେନ ପାଣ୍ଡଵା ଅଭ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ। ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯେଣ ସହସା ଚତ୍ଵାରୋ ଭୁଵି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସେଇ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ଯାହାର ପ୍ରଭାବରେ ଚାରିଜଣ ପାଣ୍ଡବ ତୁରନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ନିଃସୃତ୍ଯ ଜତୁଗେହାଦ୍ଵୈ ହିଡିମ୍ବାତ୍ପୁରୁଷାଦକାତ୍। ଯଶ୍ଚୈପାମଭଵଦ୍ଦ୍ଵୀପଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଵୃକୋଦରଃ
ଲାଖା ଘରୁ ଓ ମାନବ ଖାଇଥିବା ହିଡିମ୍ବାଠାରୁ ପଳାଇ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ବୃକୋଦର ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ହେଲେ।
ଯାଜ୍ଞସେନୀମଥୋ ଯତ୍ର ସିନ୍ଧୁରାଜୋପକୃଷ୍ଟଵାନ୍। ତତ୍ରୈଷାମଭଵଦ୍ଦ୍ଵୀପଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଵୃକୋଦରଃ
ଯେଉଁଠି ଯାଜ୍ଞସେନୀଙ୍କୁ ସିନ୍ଧୁରାଜା ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ବୃକୋଦର ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ହେଲେ।
ଯଶ୍ଚ ତାନ୍ସଙ୍ଗତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵାରଣାଵତେ। ଦହ୍ଯତୋ ମୋଚଯାମାସ ତେନ ଵସ୍ତେଽଭ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ
ଯିଏ ବାରଣାବତରେ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ସେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣାଯାଂ ଚରତା ପ୍ରୀତିଂ ଯେନ କ୍ରୋଧଵଶା ହତାଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଷଯଂ ଘୋରଂ ପର୍ଵତଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍
ଯେବେ କୃଷ୍ଣା ଆନନ୍ଦ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଯାହାର କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେ ବିନଶିଗଲେ; ସେ ଭୟଙ୍କର ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।