ଯଦଯଂ କତ୍ଥତେ ନିତ୍ଯଂ ହନ୍ତାହଂ ପାଣ୍ଡଵାନିତି। ନାଯଂ କଲାପି ସଂପୂର୍ଣା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଏହିଜଣ ସଦା କହେ—'ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିଦେବି'। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏହାଠାରେ ନାହିଁ।
ଅନଯୋ ଯୋଯମାଗନ୍ତା ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ । ତଦସ୍ଯ କର୍ମ ଜାନୀହି ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ତୁମର ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ପୁଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେ ଅପୟ ଆସୁଛି, ଏହା ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହା ଜାଣ।
ଏତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିଃ ସୁଯୋଧନଃ । ଅଵାମନ୍ଯତ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ଦେଵପୁତ୍ରାନରିନ୍ଦମାନ୍
ତୁମର ମୂଢ଼ ସୁୟୋଧନ ଏହି କର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଦେବପୁତ୍ର ଏହି ବୀରମାନେକୁ ଅପମାନ କରିଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
କିଞ୍ଚାପ୍ଯେତେନ ତତ୍କର୍ମ କୃତପୂର୍ଵଂ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ତୈର୍ଯଥା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସର୍ଵୈରେକୈକେନ କୃତଂ ପୁରା
ଏଠି ଏହି କର୍ଣ୍ଣ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଣ୍ଡବ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଏକା ଏକା କରିଥିଲେ, ସେଠିକି ତାହା ସମାନ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରାଟନଗରେ ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ପ୍ରିଯମ୍। ଧନଞ୍ଜଯେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ କିମନେନ ତଦା କୃତମ୍
ବିରାଟନଗରରେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ସେ କଣ କରିପାରିଲେ?
ସର୍ଵେ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରିଵିଦଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତା ମହଦ୍ଯଶଃ। ଅପି ସର୍ଵାମରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତ୍ଯଜେଯୁର୍ନ ପୁନର୍ଜଯମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ତଥାପି ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଶାସନ ଛାଡ଼ିଦେବେ, କିନ୍ତୁ ପୁନି ବିଜୟ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ସହିତାନ୍ହି କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନଭିଯାତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚାଚ୍ଛିନଦ୍ଵାସଃ କିମଯଂ ପ୍ରୋଷିତସ୍ତଦା
ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେକୁ ଏକାଠି ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେକୁ ହରାଇ ଓ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ କାଟିଦେଲେ—ତେବେ ସେ ନିର୍ବାସିତ ହେବାରେ କଣ ଉପକାର ହେଲା?
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଘୋଷଯାତ୍ରାଯାଂ ହ୍ରିଯତେ ଯତ୍ସୁତସ୍ତଵ। କ୍ଵ ତଦା ସୂତପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଯ ଇଦାନୀଂ ଵୃଷାଯତେ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ସବ ଯାତ୍ରାରେ ତୁମ ପୁଅକୁ ନେଇଯିବାବେଳେ, ଏହିବେଳେ ବଳିଆ ଭାବରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ସୂତପୁତ୍ର କେଉଁଠି ଥିଲେ?
ନନୁ ତତ୍ରାପି ଭୀମେନ ପାର୍ଥେନ ଚ ମହାତ୍ମନା। ଯମାଭ୍ଯାମେଵ ସଂଗମ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେ ପରାଜିତାଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଭୀମ ଓ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥ, ଯମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ।
ଏତାନ୍ଯସ୍ଯ ମୃଷୋକ୍ତାନି ବହୂନି ଭରତର୍ଷଭ । ଵିକତ୍ଥନସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସଦା ଧର୍ମାର୍ଥଲୋପିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ମିଥ୍ୟା; ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସବୁବେଳେ ଗର୍ବ କରେ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରେ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମତାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ରାଜମଧ୍ଯେଽଭିପୂଜଯନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଯଦାହ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତ୍କ୍ରିଯତାଂ ନୃପ । ନ କାମମଵଲିପ୍ତାନାଂ ଵଚନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ରାଜା, ତାହା କର; ଅହଂକାରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁରା ଯୁଦ୍ଧାତ୍ସାଧୁ ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସଙ୍ଗତମ୍। ଯଦ୍ଵାକ୍ଯମର୍ଜୁନେନୋକ୍ତଂ ସଞ୍ଜଯେନ ନିଵେଦିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ଭଲ ଭାବିଥିଲି ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ହେବା ଉଚିତ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା, ସଞ୍ଜୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଂ ତଦଭିଜାନାମି କରିଷ୍ଯତି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସଦୃଶୋଽସ୍ତି ଧନୁର୍ଧରଃ
ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସେଥିରେ ସଫଳ ହେବେ; କାରଣ ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ପରି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ କୌଣସି ସମାନ ନାହିଁ।
ଅନାଦୃତ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦ୍ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମଯୋଃ। ତତଃ ସ ସଞ୍ଜଯଂ ରାଜା ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
କିନ୍ତୁ ଡ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ରାଜା ପରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ତଦୈଵ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ନିରାଶା ଜୀଵିତେଽଭଵନ୍ । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ଯଦା ରାଜା ନ ସମ୍ଯଗନୁଭାଷତେ
ସେତେବେଳେ ରାଜା ଭୀଷ୍ମ ଓ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କିମସୌ ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ଶ୍ରୁତ୍ଵେହ ବହୁଲାଃ ସେନାଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ନଃ ସମାଗତାଃ
ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ବହୁ ସେନା ଆସିଥିବା ଶୁଣି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ସେ ପାଣ୍ଡବ ରାଜା କଣ କହିଥିଲେ?
କିମସୌ ଚେଷ୍ଟତେ ସୂତ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କେ ଵାସ୍ଯ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରାଣାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଜ୍ଞେପ୍ସଵୋ ସୁଖମ୍
ସୂତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କଣ କରୁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଆଶା କରି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି?
କେ ସ୍ଵିଦେନଂ ଵାରଯନ୍ତି ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛାମ୍ଯେତି ଵା ପୁନଃ। ନିକୃତ୍ଯା କୋପିତଂ ମନ୍ଦୈର୍ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍
କିଏ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ରୋକୁଛି, କିମ୍ବା ପୁନି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କହୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଚଳାକିରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧୀର, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା?
ରାଜ୍ଞୋ ମୁଖମୁଦୀକ୍ଷନ୍ତେ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ ସର୍ଵାନନୁଶାସ୍ତି ଚ
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ପୃଥଗ୍ଭୂତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ରଥଵ୍ରଜାଃ । ଆଯାନ୍ତମଭିନନ୍ଦନ୍ତି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେର ରଥବାହିନୀ ଅଲଗା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା କରୁଛନ୍ତି।
ନଭଃ ସୂର୍ଯମିଵୋଦ୍ଯନ୍ତଂ କୌନ୍ତେଯଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତି ତେଜୋରାଶିମିଵୋଦିତମ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆକାଶରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସେ ଏକ ତେଜରାଶି ପରି ଉଦିତ ହେଇଛନ୍ତି।
ଆଗୋପାଲାଵିପାଲାଶ୍ଚ ନନ୍ଦମାନା ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ । ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିନନ୍ଦତି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଗୋପାଳ, ଗୋଧୁଳିଆ ଓ ଗାଈ ଚରାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ପଞ୍ଚାଳ, କେକୟ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯୋ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶାଂ ଦୁହିତରଶ୍ଚ ଯାଃ। କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯୋଭିସମାଯାନ୍ତି ପାର୍ଥଂ ସନ୍ନଦ୍ଧମୀକ୍ଷିତୁମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନନୀମାନେ, ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ସଞ୍ଜଯାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯେନାସ୍ମାନ୍ପାଡଵା ଅଭ୍ଯଯୁଞ୍ଜତ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେନ ସୋମକାନାଂ ବଲେନ ଚ
ସଞ୍ଜୟ, କେଉଁଠାରେ ଏବଂ କିଏ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସେନା ଓ ସୋମକ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଆମକୁ କହ।
ଗଵଲ୍ଗଣିସ୍ତୁ ତତ୍ପୁଷ୍ଟଃ ସଭାଯାଂ କୁରୁସଂସଦି। ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସୁଭୃଶଂ ଦୀର୍ଘଂ ମୁହୁଃ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ନିଵ
ଗବଲ୍ଗଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ପାଇ, କୁରୁମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଭାବନାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ତତ୍ରାନିମିତ୍ତତୋ ଵୈଵାତ୍ସୁତଂ କଶ୍ମଲମାଵିଶତ୍। ତଦାଚଚକ୍ଷେ ଵିଦୁରଃ ସଭାଯାଂ ରାଜସଂସଦି
ସେଠାରେ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ କାରଣ ଛଡ଼ା, ବୈବାସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଘେରି ନେଲା; ସେତେବେଳେ ବିଦୁର ସଭାରେ ଏହା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ସଞ୍ଜଯୋଽଯଂ ମହାରାଜ ମୂର୍ଛିତଃ ପତିତୋ ଭୁଵି। ଵାଚଂ ନ ସୃଜତେ କାଂଚିଦ୍ଧୀନପ୍ରଜ୍ଞୋଽଲ୍ପଚେତନଃ
ମହାରାଜ, ସଞ୍ଜୟ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେ କିଛି କହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ମନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଚେତନା ଅଳ୍ପ।
ଅପଶ୍ଯତ୍ସଞ୍ଜଯୋ ନୂନଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାନ୍ମହାରଥାନ୍। ତୈରସ୍ଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୃଶମୁଦ୍ଵେଜିତଂ ମନଃ
ସଞ୍ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଶୂରମାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ; ସେମାନେ ପୁରୁଷସିଂହ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସଞ୍ଜଯଶ୍ଚେତନାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ଯେଦଭବ୍ରଵୀତ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜ ସଭାଯାଂ କୁରୁସଂସଦି
ସଞ୍ଜୟ ଚେତନା ଫେରି ପାଇ, ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, କୁରୁମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।