ସନାତନୌ ମହାତ୍ମାନୌ କୃଷ୍ଣାଵେକରଥେ ସ୍ଥିତୌ। ଦୁର୍ଯୋଧନ ତଦା ତାତ ସ୍ମର୍ତାସି ଵଚନଂ ମମ
ସେଇ ସନାତନ, ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ରଥରେ ଉଭୟେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିବେ—ସେତେବେଳେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ମୋର କଥା ମନେ ପକାଇବୁ।
ନୋଚେଦଯମଭାଵଃ ସ୍ଯାତ୍କୁରୂଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ଅର୍ଥାଚ୍ଚ ତାତ ଧର୍ମାଚ୍ଚ ତଵ ବୁଦ୍ଧିରୁପପ୍ଲୁତା
ନହେଲେ, କୁରୁବଂଶର ଉପରେ ଯେ ନାଶ ଆସିଛି, ସେହି ହେବ ନାଥାନ୍ତା। ତୁମର ମନ ଲୋଭ ଓ ଧର୍ମ ଦୁଇଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ନ ଚେଦ୍ଗ୍ରହୀଷ୍ଯସେ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତାମି ସୁବହୂନ୍ହତାନ୍। ତଵୈଵ ହି ମତଂ ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଯଦି ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ବହୁତ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣିବି। କାରଣ, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ କେବଳ ତୁମର ମତକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରଯାଣାମେଵ ଚ ମତଂ ତତ୍ତ୍ଵମେକୋଽନୁମନ୍ଯସେ। ରାମେଣ ଚୈଵ ଶପ୍ତସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ
ତୁମେ କେବଳ ତିନିଜଣଙ୍କର ମତକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ମନେ କର, ରାମଙ୍କର, ଯିଏ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦୁର୍ଜାତେଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ। ତଥା କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମର ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଏବଂ ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ, ନିମ୍ନମନ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ—ଏମାନେ।
ନୈଵମାଯୁଷ୍ମତା ଵାଚ୍ଯଂ ଯନ୍ମାମାତ୍ଥ ପିତାମହ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି ସ୍ଵଧର୍ମାଦନପେଯିଵାନ୍
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପିତାମହ। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହିଁ।
କିଞ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମଯି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଯେନ ମାଂ ପରିଗର୍ହସେ। ନ ହି ମେ ଵୃଜିନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଵିଦୁଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏବଂ ଆଉ କେଉଁ ଦୋଷ ଅଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେବେ ମୋରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ନାଚରଂ ଵୃଜିନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ । ଅହଂ ହି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ରଣେ ସ୍ଥିତାନ୍
ମୁଁ କେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ପ୍ରାଗ୍ଵିରୁଦ୍ଧୈଃ ଶମଂ ସଦ୍ଭିଃ କଥଂ ଵା କ୍ରିଯତେ ପୁନଃ। ରାଜ୍ଞୋ ହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ମଯା। ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାପି ସ ହି ରାଜ୍ଯେ ସମାହିତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମନ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନି ଶାନ୍ତି କିପରି ସମ୍ଭବ? ମୋତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଓ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ହେବ, କାରଣ ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର।
କର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ପୁନଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜମାଭାଷ୍ଯେଦଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମହାରାଜଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଯଦଯଂ କତ୍ଥତେ ନିତ୍ଯଂ ହନ୍ତାହଂ ପାଣ୍ଡଵାନିତି। ନାଯଂ କଲାପି ସଂପୂର୍ଣା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଏହିଜଣ ସଦା କହେ—'ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିଦେବି'। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏହାଠାରେ ନାହିଁ।
ଅନଯୋ ଯୋଯମାଗନ୍ତା ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ । ତଦସ୍ଯ କର୍ମ ଜାନୀହି ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ତୁମର ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ପୁଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେ ଅପୟ ଆସୁଛି, ଏହା ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହା ଜାଣ।
ଏତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିଃ ସୁଯୋଧନଃ । ଅଵାମନ୍ଯତ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ଦେଵପୁତ୍ରାନରିନ୍ଦମାନ୍
ତୁମର ମୂଢ଼ ସୁୟୋଧନ ଏହି କର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଦେବପୁତ୍ର ଏହି ବୀରମାନେକୁ ଅପମାନ କରିଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
କିଞ୍ଚାପ୍ଯେତେନ ତତ୍କର୍ମ କୃତପୂର୍ଵଂ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ତୈର୍ଯଥା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସର୍ଵୈରେକୈକେନ କୃତଂ ପୁରା
ଏଠି ଏହି କର୍ଣ୍ଣ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଣ୍ଡବ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଏକା ଏକା କରିଥିଲେ, ସେଠିକି ତାହା ସମାନ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରାଟନଗରେ ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ପ୍ରିଯମ୍। ଧନଞ୍ଜଯେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ କିମନେନ ତଦା କୃତମ୍
ବିରାଟନଗରରେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ସେ କଣ କରିପାରିଲେ?
ସର୍ଵେ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରିଵିଦଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତା ମହଦ୍ଯଶଃ। ଅପି ସର୍ଵାମରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତ୍ଯଜେଯୁର୍ନ ପୁନର୍ଜଯମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ତଥାପି ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଶାସନ ଛାଡ଼ିଦେବେ, କିନ୍ତୁ ପୁନି ବିଜୟ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ସହିତାନ୍ହି କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନଭିଯାତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚାଚ୍ଛିନଦ୍ଵାସଃ କିମଯଂ ପ୍ରୋଷିତସ୍ତଦା
ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେକୁ ଏକାଠି ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେକୁ ହରାଇ ଓ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ କାଟିଦେଲେ—ତେବେ ସେ ନିର୍ବାସିତ ହେବାରେ କଣ ଉପକାର ହେଲା?
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଘୋଷଯାତ୍ରାଯାଂ ହ୍ରିଯତେ ଯତ୍ସୁତସ୍ତଵ। କ୍ଵ ତଦା ସୂତପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଯ ଇଦାନୀଂ ଵୃଷାଯତେ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ସବ ଯାତ୍ରାରେ ତୁମ ପୁଅକୁ ନେଇଯିବାବେଳେ, ଏହିବେଳେ ବଳିଆ ଭାବରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ସୂତପୁତ୍ର କେଉଁଠି ଥିଲେ?
ନନୁ ତତ୍ରାପି ଭୀମେନ ପାର୍ଥେନ ଚ ମହାତ୍ମନା। ଯମାଭ୍ଯାମେଵ ସଂଗମ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେ ପରାଜିତାଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଭୀମ ଓ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥ, ଯମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ।
ଏତାନ୍ଯସ୍ଯ ମୃଷୋକ୍ତାନି ବହୂନି ଭରତର୍ଷଭ । ଵିକତ୍ଥନସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସଦା ଧର୍ମାର୍ଥଲୋପିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ମିଥ୍ୟା; ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସବୁବେଳେ ଗର୍ବ କରେ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରେ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମତାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ରାଜମଧ୍ଯେଽଭିପୂଜଯନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଯଦାହ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତ୍କ୍ରିଯତାଂ ନୃପ । ନ କାମମଵଲିପ୍ତାନାଂ ଵଚନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ରାଜା, ତାହା କର; ଅହଂକାରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁରା ଯୁଦ୍ଧାତ୍ସାଧୁ ମନ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସଙ୍ଗତମ୍। ଯଦ୍ଵାକ୍ଯମର୍ଜୁନେନୋକ୍ତଂ ସଞ୍ଜଯେନ ନିଵେଦିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ଭଲ ଭାବିଥିଲି ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ହେବା ଉଚିତ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା, ସଞ୍ଜୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଂ ତଦଭିଜାନାମି କରିଷ୍ଯତି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସଦୃଶୋଽସ୍ତି ଧନୁର୍ଧରଃ
ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସେଥିରେ ସଫଳ ହେବେ; କାରଣ ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ପରି ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ କୌଣସି ସମାନ ନାହିଁ।
ଅନାଦୃତ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵଦ୍ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମଯୋଃ। ତତଃ ସ ସଞ୍ଜଯଂ ରାଜା ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
କିନ୍ତୁ ଡ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ରାଜା ପରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ତଦୈଵ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ନିରାଶା ଜୀଵିତେଽଭଵନ୍ । ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ଯଦା ରାଜା ନ ସମ୍ଯଗନୁଭାଷତେ
ସେତେବେଳେ ରାଜା ଭୀଷ୍ମ ଓ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କିମସୌ ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ଶ୍ରୁତ୍ଵେହ ବହୁଲାଃ ସେନାଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ନଃ ସମାଗତାଃ
ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ବହୁ ସେନା ଆସିଥିବା ଶୁଣି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ସେ ପାଣ୍ଡବ ରାଜା କଣ କହିଥିଲେ?
କିମସୌ ଚେଷ୍ଟତେ ସୂତ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କେ ଵାସ୍ଯ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରାଣାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଜ୍ଞେପ୍ସଵୋ ସୁଖମ୍
ସୂତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କଣ କରୁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଆଶା କରି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି?
କେ ସ୍ଵିଦେନଂ ଵାରଯନ୍ତି ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛାମ୍ଯେତି ଵା ପୁନଃ। ନିକୃତ୍ଯା କୋପିତଂ ମନ୍ଦୈର୍ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍
କିଏ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ରୋକୁଛି, କିମ୍ବା ପୁନି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କହୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଚଳାକିରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧୀର, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା?
ରାଜ୍ଞୋ ମୁଖମୁଦୀକ୍ଷନ୍ତେ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ ସର୍ଵାନନୁଶାସ୍ତି ଚ
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।