ନର ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୂନ୍ପରନ୍ତପଃ । ପୌଲୋମାନ୍କାଲଖଞ୍ଜାଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ
ନର, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଳୋମ ଓ କାଳଖଞ୍ଜମାନେ ସହିତ ଶତ-ଶତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କଲେ।
ଏଷ ଭ୍ରାନ୍ତେ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଭଲ୍ଲେନାପାହରଚ୍ଛିରଃ। ଜମ୍ଭସ୍ଯ ଗ୍ରସମାନସ୍ଯ ତଦା ହ୍ଯର୍ଜୁନ ଆହଵେ
ଏହି ଅର୍ଜୁନ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଭ୍ରମିତ ରଥରେ ଦଢ଼ିଁ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଜମ୍ଭ ନାମକ ଦାନବ ଖାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଏଷ ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯପୁରମାରୁଜତ୍। ହତ୍ଵା ଷଷ୍ଟିଂ ସହସ୍ରାଣି ନିଵାତକଵଚାନ୍ରଣେ
ଏହି ଅର୍ଜୁନ ସମୁଦ୍ର ପାର କରି, ହିରଣ୍ୟପୁର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସଠି ହଜାର ନିବାତକବଚଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଏଷ ଦେଵାନ୍ସହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଜିତ୍ଵା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ଅତର୍ପଯନ୍ମହାବାହୁରର୍ଜୁନୋ ଜାତଵେଦସମ୍
ଏହି ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେକୁ ଜିତି, ନିଜ ବଳିୟା ହାତରେ ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ନାରାଯଣସ୍ତଥୈଵାତ୍ର ଭୂଯସୋଽନ୍ଯାଞ୍ଜଘାନ ହ। ଏଵମେତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ତୌ ପଶ୍ଯତ ସମାଗତୌ
ଏହିପରି ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କଲେ; ଏଭଳି ଏହି ଦୁଇ ମହାବୀର ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ଦେଖ।
ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନୌ ଵୀରୌ ସମଵେତୌ ମହାରଥୌ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୌ ପୂର୍ଵଦେଵାଵିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଇ ଶୂର ଏବଂ ମହାରଥୀ, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏହି ଦେବଦ୍ୱୟ, ପୂର୍ବଦିନର ଦେବତା—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି ଅଛି।
ଅଜେଯୌ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ । ଏଷ ନାରାଯଣଃ କୃଷ୍ଣଃ ଫାଲ୍ଗୁନଶ୍ଚ ନରଃ ସ୍ମୃତଃ। ନାରାଯଣୋ ନରଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵମେକଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତମ୍
ମାନବ ଲୋକରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି କୃଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନ ହେଉଛନ୍ତି ନର। ନାରାୟଣ ଓ ନର ଦୁଇଜଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ଏକ, କେବଳ ଦୁଇ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ।
ଏତୌ ହି କର୍ମଣା ଲୋକାନଶ୍ରୁଵାତେଽକ୍ଷଯାନ୍ଧ୍ରୁଵାନ୍। ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଜାଯେତେ ଯୁଦ୍ଧକାଲେ ପୁନଃପୁନଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅବିନାଶୀ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆସେ, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ମୈଵ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ହୋଵାଚ ନାରଦଃ । ଏତଦ୍ଧି ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ଵୃଷ୍ଣିଚକ୍ରସ୍ଯ ଵେଦଵିତ୍
ସେଇଠି ନାରଦ କହିଥିଲେ—କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାହସ୍ତଂ ଯଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି କେଶଵମ୍। ପର୍ଯାଦଦାନଂ ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଭୀମଧନ୍ଵାନମର୍ଜୁନମ୍
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ କେଶବଙ୍କୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା ଦେଖିବ, ଏବଂ ଭୀମବାଣୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଧନୁଷ ତଣି ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଥିବା ଦେଖିବ—
ସନାତନୌ ମହାତ୍ମାନୌ କୃଷ୍ଣାଵେକରଥେ ସ୍ଥିତୌ। ଦୁର୍ଯୋଧନ ତଦା ତାତ ସ୍ମର୍ତାସି ଵଚନଂ ମମ
ସେଇ ସନାତନ, ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ରଥରେ ଉଭୟେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିବେ—ସେତେବେଳେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ମୋର କଥା ମନେ ପକାଇବୁ।
ନୋଚେଦଯମଭାଵଃ ସ୍ଯାତ୍କୁରୂଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ଅର୍ଥାଚ୍ଚ ତାତ ଧର୍ମାଚ୍ଚ ତଵ ବୁଦ୍ଧିରୁପପ୍ଲୁତା
ନହେଲେ, କୁରୁବଂଶର ଉପରେ ଯେ ନାଶ ଆସିଛି, ସେହି ହେବ ନାଥାନ୍ତା। ତୁମର ମନ ଲୋଭ ଓ ଧର୍ମ ଦୁଇଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ନ ଚେଦ୍ଗ୍ରହୀଷ୍ଯସେ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତାମି ସୁବହୂନ୍ହତାନ୍। ତଵୈଵ ହି ମତଂ ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଯଦି ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ବହୁତ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣିବି। କାରଣ, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ କେବଳ ତୁମର ମତକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରଯାଣାମେଵ ଚ ମତଂ ତତ୍ତ୍ଵମେକୋଽନୁମନ୍ଯସେ। ରାମେଣ ଚୈଵ ଶପ୍ତସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ
ତୁମେ କେବଳ ତିନିଜଣଙ୍କର ମତକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ମନେ କର, ରାମଙ୍କର, ଯିଏ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦୁର୍ଜାତେଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ। ତଥା କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମର ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଏବଂ ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ, ନିମ୍ନମନ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ—ଏମାନେ।
ନୈଵମାଯୁଷ୍ମତା ଵାଚ୍ଯଂ ଯନ୍ମାମାତ୍ଥ ପିତାମହ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି ସ୍ଵଧର୍ମାଦନପେଯିଵାନ୍
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପିତାମହ। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହିଁ।
କିଞ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମଯି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଯେନ ମାଂ ପରିଗର୍ହସେ। ନ ହି ମେ ଵୃଜିନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଵିଦୁଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏବଂ ଆଉ କେଉଁ ଦୋଷ ଅଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେବେ ମୋରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ନାଚରଂ ଵୃଜିନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ । ଅହଂ ହି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ରଣେ ସ୍ଥିତାନ୍
ମୁଁ କେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ପ୍ରାଗ୍ଵିରୁଦ୍ଧୈଃ ଶମଂ ସଦ୍ଭିଃ କଥଂ ଵା କ୍ରିଯତେ ପୁନଃ। ରାଜ୍ଞୋ ହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ମଯା। ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାପି ସ ହି ରାଜ୍ଯେ ସମାହିତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମନ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନି ଶାନ୍ତି କିପରି ସମ୍ଭବ? ମୋତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଓ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ହେବ, କାରଣ ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର।
କର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ପୁନଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜମାଭାଷ୍ଯେଦଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମହାରାଜଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଯଦଯଂ କତ୍ଥତେ ନିତ୍ଯଂ ହନ୍ତାହଂ ପାଣ୍ଡଵାନିତି। ନାଯଂ କଲାପି ସଂପୂର୍ଣା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଏହିଜଣ ସଦା କହେ—'ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିଦେବି'। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାଶକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏହାଠାରେ ନାହିଁ।
ଅନଯୋ ଯୋଯମାଗନ୍ତା ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ । ତଦସ୍ଯ କର୍ମ ଜାନୀହି ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ
ତୁମର ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ପୁଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେ ଅପୟ ଆସୁଛି, ଏହା ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହା ଜାଣ।
ଏତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିଃ ସୁଯୋଧନଃ । ଅଵାମନ୍ଯତ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ଦେଵପୁତ୍ରାନରିନ୍ଦମାନ୍
ତୁମର ମୂଢ଼ ସୁୟୋଧନ ଏହି କର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଦେବପୁତ୍ର ଏହି ବୀରମାନେକୁ ଅପମାନ କରିଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
କିଞ୍ଚାପ୍ଯେତେନ ତତ୍କର୍ମ କୃତପୂର୍ଵଂ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ତୈର୍ଯଥା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସର୍ଵୈରେକୈକେନ କୃତଂ ପୁରା
ଏଠି ଏହି କର୍ଣ୍ଣ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଣ୍ଡବ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଏକା ଏକା କରିଥିଲେ, ସେଠିକି ତାହା ସମାନ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରାଟନଗରେ ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ପ୍ରିଯମ୍। ଧନଞ୍ଜଯେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ କିମନେନ ତଦା କୃତମ୍
ବିରାଟନଗରରେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ସେ କଣ କରିପାରିଲେ?
ସର୍ଵେ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରିଵିଦଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତା ମହଦ୍ଯଶଃ। ଅପି ସର୍ଵାମରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତ୍ଯଜେଯୁର୍ନ ପୁନର୍ଜଯମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ତଥାପି ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଶାସନ ଛାଡ଼ିଦେବେ, କିନ୍ତୁ ପୁନି ବିଜୟ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ସହିତାନ୍ହି କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନଭିଯାତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚାଚ୍ଛିନଦ୍ଵାସଃ କିମଯଂ ପ୍ରୋଷିତସ୍ତଦା
ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେକୁ ଏକାଠି ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେକୁ ହରାଇ ଓ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ କାଟିଦେଲେ—ତେବେ ସେ ନିର୍ବାସିତ ହେବାରେ କଣ ଉପକାର ହେଲା?
ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଘୋଷଯାତ୍ରାଯାଂ ହ୍ରିଯତେ ଯତ୍ସୁତସ୍ତଵ। କ୍ଵ ତଦା ସୂତପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଯ ଇଦାନୀଂ ଵୃଷାଯତେ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ସବ ଯାତ୍ରାରେ ତୁମ ପୁଅକୁ ନେଇଯିବାବେଳେ, ଏହିବେଳେ ବଳିଆ ଭାବରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ସୂତପୁତ୍ର କେଉଁଠି ଥିଲେ?
ନନୁ ତତ୍ରାପି ଭୀମେନ ପାର୍ଥେନ ଚ ମହାତ୍ମନା। ଯମାଭ୍ଯାମେଵ ସଂଗମ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେ ପରାଜିତାଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଭୀମ ଓ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥ, ଯମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେକୁ ହରାଇଥିଲେ।
ଏତାନ୍ଯସ୍ଯ ମୃଷୋକ୍ତାନି ବହୂନି ଭରତର୍ଷଭ । ଵିକତ୍ଥନସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସଦା ଧର୍ମାର୍ଥଲୋପିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ମିଥ୍ୟା; ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସବୁବେଳେ ଗର୍ବ କରେ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରେ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।