ନମସ୍କୃତ୍ଯୋପଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ଲୋକଵୃଦ୍ଧଂ ପିତାମହମ୍ । ପରିଵାର୍ଯ ଚ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପର୍ଯାସତ ଦିଵୌକସଃ
ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପୁରୁଣା ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତେଷାଂ ମନଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚାପ୍ଯାଦଦାନାଵିଵୌଜସା । ପୂର୍ଵଦେଵୌ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତୌ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ସେମାନଙ୍କ ମନ ଓ ତେଜ ନେଇ, ପୂର୍ବଦିନର ଦୁଇ ଋଷି ନର ଓ ନାରାୟଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ପପ୍ରଚ୍ଛ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କାଵିମାଵିତି। ଭଵନ୍ତଂ ନୋପତିଷ୍ଠେତେ ତୌ ନଃ ଶଂସ ପିତାମହ
ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମହାପ୍ରଭୁ, ସେ ଦୁଇଜଣ କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉନାହାନ୍ତି? ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ପିତାମହ।'
ଯାଵେତୌ ପୃଥିଵୀଂ ଦ୍ଯାଂ ଚ ଭାସଯନ୍ତୌ ତପସ୍ଵିନୌ। ଜ୍ଵଲନ୍ତୌ ରୋଚମାନୌ ଚ ଵ୍ଯାପ୍ଯାତୀତୌ ମହାବଲୌ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦୁଇ ତପସ୍ବୀ, ଜ୍ୱଳମାନ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତକୁ ଆଲୋକରେ ଭରିଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି।
ନରନାରାଯଣାଵେତୌ ଲୋକାଲ୍ଲୋକଂ ସମାସ୍ଥିତୌ । ଊର୍ଜିତୌ ସ୍ଵେନ ତପସା ମହାସତ୍ଵପରାକ୍ରମୌ
ନର ଓ ନାରାୟଣ, ସେ ଦୁଇଜଣ, ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ନିଜେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବର ଧନୀ।
ଏତୌ ହି କର୍ମଣା ଲୋକଂ ନନ୍ଦଯାମାସତୁର୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦ୍ଵିଧାଭୂତୌ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୌ ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମନ୍ପରନ୍ତପୌ । ଅସୁରାଣାଂ ଵିନାଶାଯ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵପୂଜିତୌ
ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜାଣ, ଏହି ଦୁଇ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନବମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଜଗାମ ଶକ୍ରସ୍ତଚ୍ଛ୍ରତ୍ଵା ଯତ୍ର ତୌ ତେପତୁସ୍ତପଃ । ସାର୍ଧଂ ଦେଵଗଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ବୃହସ୍ପତିପୁରୋଗମୈଃ
ଏହା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
ତଦା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଭଯେ ଜାତେ ଦିଵୌକସାମ୍। ଅଯାଚତ ମହାତ୍ମାନୌ ନରନାରାଯଣୌ ଵରମ୍
ସେବେଳେ, ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକ ଵର ମାଗିଲେ।
ତାଵବ୍ରୂତାଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେତି ତଦା ଭରତସତ୍ତମ। ଅଥୈତାଵବ୍ରଵୀଚ୍ଛକଃ ସାହ୍ଯଂ ନଃ କ୍ରିଯତାମିତି
ସେ ଦୁଇଜଣ କହିଲେ, 'ବର ଚୟନ କର,' ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଆମେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଉ।'
ତତସ୍ତୌ ଶକ୍ରମବ୍ରୂତାଂ କରିଷ୍ଯାଵୋ ଯଦିଚ୍ଛସି। ତାଭ୍ଯାଂ ଚ ସହିତଃ ଶକ୍ରୋ ଵିଜିଗ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାନ୍
ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ଆମେ କରିବା'; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଗିଲେ।
ନର ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୂନ୍ପରନ୍ତପଃ । ପୌଲୋମାନ୍କାଲଖଞ୍ଜାଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ
ନର, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌଳୋମ ଓ କାଳଖଞ୍ଜମାନେ ସହିତ ଶତ-ଶତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କଲେ।
ଏଷ ଭ୍ରାନ୍ତେ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ଭଲ୍ଲେନାପାହରଚ୍ଛିରଃ। ଜମ୍ଭସ୍ଯ ଗ୍ରସମାନସ୍ଯ ତଦା ହ୍ଯର୍ଜୁନ ଆହଵେ
ଏହି ଅର୍ଜୁନ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଭ୍ରମିତ ରଥରେ ଦଢ଼ିଁ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଜମ୍ଭ ନାମକ ଦାନବ ଖାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଏଷ ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯପୁରମାରୁଜତ୍। ହତ୍ଵା ଷଷ୍ଟିଂ ସହସ୍ରାଣି ନିଵାତକଵଚାନ୍ରଣେ
ଏହି ଅର୍ଜୁନ ସମୁଦ୍ର ପାର କରି, ହିରଣ୍ୟପୁର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସଠି ହଜାର ନିବାତକବଚଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଏଷ ଦେଵାନ୍ସହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଜିତ୍ଵା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ଅତର୍ପଯନ୍ମହାବାହୁରର୍ଜୁନୋ ଜାତଵେଦସମ୍
ଏହି ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେକୁ ଜିତି, ନିଜ ବଳିୟା ହାତରେ ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ନାରାଯଣସ୍ତଥୈଵାତ୍ର ଭୂଯସୋଽନ୍ଯାଞ୍ଜଘାନ ହ। ଏଵମେତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ତୌ ପଶ୍ଯତ ସମାଗତୌ
ଏହିପରି ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କଲେ; ଏଭଳି ଏହି ଦୁଇ ମହାବୀର ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ଦେଖ।
ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନୌ ଵୀରୌ ସମଵେତୌ ମହାରଥୌ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୌ ପୂର୍ଵଦେଵାଵିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଇ ଶୂର ଏବଂ ମହାରଥୀ, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏହି ଦେବଦ୍ୱୟ, ପୂର୍ବଦିନର ଦେବତା—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି ଅଛି।
ଅଜେଯୌ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ । ଏଷ ନାରାଯଣଃ କୃଷ୍ଣଃ ଫାଲ୍ଗୁନଶ୍ଚ ନରଃ ସ୍ମୃତଃ। ନାରାଯଣୋ ନରଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵମେକଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତମ୍
ମାନବ ଲୋକରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି କୃଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ, ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନ ହେଉଛନ୍ତି ନର। ନାରାୟଣ ଓ ନର ଦୁଇଜଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ଏକ, କେବଳ ଦୁଇ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ।
ଏତୌ ହି କର୍ମଣା ଲୋକାନଶ୍ରୁଵାତେଽକ୍ଷଯାନ୍ଧ୍ରୁଵାନ୍। ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଜାଯେତେ ଯୁଦ୍ଧକାଲେ ପୁନଃପୁନଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅବିନାଶୀ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆସେ, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ମୈଵ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ହୋଵାଚ ନାରଦଃ । ଏତଦ୍ଧି ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ଵୃଷ୍ଣିଚକ୍ରସ୍ଯ ଵେଦଵିତ୍
ସେଇଠି ନାରଦ କହିଥିଲେ—କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାହସ୍ତଂ ଯଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି କେଶଵମ୍। ପର୍ଯାଦଦାନଂ ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଭୀମଧନ୍ଵାନମର୍ଜୁନମ୍
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ କେଶବଙ୍କୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା ଦେଖିବ, ଏବଂ ଭୀମବାଣୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଧନୁଷ ତଣି ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଥିବା ଦେଖିବ—
ସନାତନୌ ମହାତ୍ମାନୌ କୃଷ୍ଣାଵେକରଥେ ସ୍ଥିତୌ। ଦୁର୍ଯୋଧନ ତଦା ତାତ ସ୍ମର୍ତାସି ଵଚନଂ ମମ
ସେଇ ସନାତନ, ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ରଥରେ ଉଭୟେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିବେ—ସେତେବେଳେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ମୋର କଥା ମନେ ପକାଇବୁ।
ନୋଚେଦଯମଭାଵଃ ସ୍ଯାତ୍କୁରୂଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ଅର୍ଥାଚ୍ଚ ତାତ ଧର୍ମାଚ୍ଚ ତଵ ବୁଦ୍ଧିରୁପପ୍ଲୁତା
ନହେଲେ, କୁରୁବଂଶର ଉପରେ ଯେ ନାଶ ଆସିଛି, ସେହି ହେବ ନାଥାନ୍ତା। ତୁମର ମନ ଲୋଭ ଓ ଧର୍ମ ଦୁଇଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ନ ଚେଦ୍ଗ୍ରହୀଷ୍ଯସେ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତାମି ସୁବହୂନ୍ହତାନ୍। ତଵୈଵ ହି ମତଂ ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଯଦି ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ବହୁତ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣିବି। କାରଣ, ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ କେବଳ ତୁମର ମତକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରଯାଣାମେଵ ଚ ମତଂ ତତ୍ତ୍ଵମେକୋଽନୁମନ୍ଯସେ। ରାମେଣ ଚୈଵ ଶପ୍ତସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ
ତୁମେ କେବଳ ତିନିଜଣଙ୍କର ମତକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ମନେ କର, ରାମଙ୍କର, ଯିଏ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦୁର୍ଜାତେଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ। ତଥା କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମର ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଏବଂ ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ, ନିମ୍ନମନ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ—ଏମାନେ।
ନୈଵମାଯୁଷ୍ମତା ଵାଚ୍ଯଂ ଯନ୍ମାମାତ୍ଥ ପିତାମହ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି ସ୍ଵଧର୍ମାଦନପେଯିଵାନ୍
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପିତାମହ। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ମୋର ନିଜ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହିଁ।
କିଞ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମଯି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଯେନ ମାଂ ପରିଗର୍ହସେ। ନ ହି ମେ ଵୃଜିନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଵିଦୁଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏବଂ ଆଉ କେଉଁ ଦୋଷ ଅଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେବେ ମୋରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ନାଚରଂ ଵୃଜିନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ । ଅହଂ ହି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ରଣେ ସ୍ଥିତାନ୍
ମୁଁ କେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ପ୍ରାଗ୍ଵିରୁଦ୍ଧୈଃ ଶମଂ ସଦ୍ଭିଃ କଥଂ ଵା କ୍ରିଯତେ ପୁନଃ। ରାଜ୍ଞୋ ହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଂ କାର୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ମଯା। ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାପି ସ ହି ରାଜ୍ଯେ ସମାହିତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମନ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନି ଶାନ୍ତି କିପରି ସମ୍ଭବ? ମୋତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଓ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ହେବ, କାରଣ ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର।
କର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ ପୁନଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାରାଜମାଭାଷ୍ଯେଦଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ପୁନି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମହାରାଜଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—