ଵଚନଂ ଵଚନଜ୍ଞସ୍ଯ ଶିକ୍ଷାକ୍ଷରସମନ୍ଵିତମ୍। ମନଃପ୍ରହ୍ଲାଦନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧୃଦଯତାପନମ୍
ଶବ୍ଦଜ୍ଞ ତାଙ୍କର କଥା, ଶିକ୍ଷାର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମନକୁ ବହୁତ ଖୁସି ଦେଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ହୃଦୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା।
ସଞ୍ଜଯୈତଦ୍ଵଚୋ ବ୍ରୂଯାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯସଂସଦମ୍। ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ କୁରୁଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଆଚାର୍ଯସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ସଞ୍ଜୟ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି, ଏହି କଥା କୁହ; କୁରୁବୃଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।
ଅର୍ଥାଂସ୍ତ୍ଯଜତ ପାର୍ଥେଷୁ ସୁଖମାପ୍ନୁତ କାମଜମ୍। ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯେଭ୍ଯଶ୍ଚରତ ରାଜା ହି ତ୍ଵରତେ ଜଯେ
ପାର୍ଥମାନେ ପାଇଁ ତୁମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଛାଡ଼; ଇଚ୍ଛାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର; ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ କାମ କର, କାରଣ ରାଜା ବିଜୟ ପାଇଁ ଆତୁର।
ଯଜଧ୍ଵଂ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ। ପୁତ୍ରେର୍ଦାରୈଶ୍ଚ ମୋଦଧ୍ଵମାଗତଂ ଵୋ ମହଦ୍ଭଯମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କର, ଦାନ ଦେ; ପୁଅମାନେ ଓ ଜଣାନୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କର, କାରଣ ବଡ଼ ଭୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଋଣଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମିଵ ମେ ହୃଦଯାନ୍ନାପସର୍ପତି। ଗୋଵିନ୍ଦେତି ଯଦାକ୍ରନ୍ଦତ୍କୃଷ୍ଣା ମାଂ ଦୂରଵାସିନମ୍
ଏକ ବଡ଼ ଋଣ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଯାଉନାହିଁ—ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣା ଦୂରେ ଥିବା ମୋତେ 'ଗୋବିନ୍ଦ' ବୋଲି ଡାକିଥିଲେ।
ତେଜୋମଯଂ ଦୁରାଧର୍ପଂ ବିଭ୍ରତା ଗାଣ୍ଡିଵଂ ଧନୁଃ। ମଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯେନ ପାର୍ଥେନ ଵୈରଂ ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତମ୍
ତେଜରେ ଭରିଥିବା, ଅଜୟ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ମୋ ସହ ପାର୍ଥ ଥିବାବେଳେ, ତୁମ ପ୍ରତି ଶତୃତା ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହନ୍ମେ ଭଯମାଵିଶତ୍। ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲୋଭଂ ଚ ଵର୍ଧମାନଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଗଲା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ବଢ଼ୁଥିବା ଲୋଭକୁ ଦେଖିଲି।
ସୋମେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶୌ ଵୀରୌ ତୌ ମନ୍ଦୋ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଶ୍ରଯାଚ୍ଚୈଵ କର୍ଣସ୍ଯ ଚ ଵିକତ୍ଥନାତ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ବୀର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ମୂଢ଼ ଲୋକେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଗର୍ବ।
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ସଞ୍ଜଯ ରାଜମଧ୍ଯେ କିମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମଦୀନସତ୍ଵଃ। ଧନଞ୍ଜଯସ୍ତାତ ଯୁଧାଂ ପ୍ରେଣତା ଦୁରାତ୍ମନାଂ ଜୀଵିତଚ୍ଛିନ୍ମହାତ୍ମା
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ: ଅଭୟ ଧନଞ୍ଜୟ, ଅସୁରମାନେଙ୍କ ଜୀବନ ନାଶ କରିଥିବା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କଣ କହିଥିଲେ?
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵାଚମିମାଂ ଶ୍ରୃଣୋତୁ ଯଦବ୍ରଵୀଦର୍ଜୁନୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାନୁମତେ ମହାତ୍ମା ଧନଞ୍ଜଯଃ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ କେଶଵସ୍ଯ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅର୍ଜୁନ କହିଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, କେଶବ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।
ଅଵିତ୍ରସ୍ତୋ ବାହୁଵୀର୍ଯଂ ଵିଜାନ- ନ୍ନୁପହ୍ଵରେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଧୀରଃ। ଅଵୋଚନ୍ମାଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନଃ କିରୀଟୀ ମଧ୍ଯେ ବ୍ରୂଯା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କୁରୂଣାମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କର ବିପୁଳ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ଭୟହୀନ ଓ ଧୃଡ଼ ମନ ଧାରଣ କରିଥିବା କିରିଟୀ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାବେଳେ, ଏହି ମୋ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ କୌରବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କର।'
ସଂଶ୍ରୃଣ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଦୁର୍ଭାଷିଣୋ ଵୈ ଦୁରାତ୍ମନଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୂତ। ଯୋ ଯୋଦ୍ଧୁମାଶଂସତି ମାଂ ସଦୈଵ ମନ୍ଦପ୍ରଜ୍ଞଃ କାଲପକ୍ଵୋଽତିମୂଢଃ
ଯେ ସୂତପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅପଶବ୍ଦ କହେ, ସେ ସଦା ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅଭିମାନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଆଶା କରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହ।
ଯେ ଵୈ ରାଜାନଃ ପାଣ୍ଡଵାଯୋଧନାଯ ସମାନୀତାଃ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାଂ ଚାପି ତେଷାମ୍ । ଯଥା ସମଗ୍ରଂ ଵଚନଂ ମଯୋକ୍ତଂ ସହାମାତ୍ଯଂ ଶ୍ରାଵଯେଥା ନୃପଂ ତତ
ଯେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ, ମୁଁ ଯେପରି ଭାବେ କହିଛି, ସେହିପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଦେ।
ଯଥା ନୂନଂ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ଦେଵାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତେ ଵଜ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵେ। ତଥାଽଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ପାଣ୍ଡଵାଃ ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ କିରୀଟିନା ଵାଚମୁକ୍ତାଂ ସମର୍ଥାମ୍
ଯେପରି ଦେବମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବରାଜଙ୍କ କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେପରି କିରିଟୀଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥାକୁ ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବରେ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯବ୍ରଵୀଦର୍ଜୁନୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନୋ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵା ଲୋହିତପଦ୍ମନେତ୍ରଃ। ନ ଚେଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ମୁଞ୍ଚତି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଯଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାଜମୀଢସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ, ରକ୍ତକମଳ ନୟନ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇ ଏପରି କହିଲେ: 'ଯଦି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ନିଷ୍ପାପ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଦେଉନାହିଁ—'
ଅସ୍ତି ନୂନଂ କର୍ମ କୃତଂ ପୁରସ୍ତା- ଦନିର୍ଵିଷ୍ଟଂ ପାପକଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଃ। ଯେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୀମସେନାର୍ଜୁନାଭ୍ଯାଂ ତଥାଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଵାସୁଦେଵେନ ଚୈଵ
ନିଶ୍ଚୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଫଳ ଏଯାଁ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ, ଯାହା ପାଇଁ ସେମାନେ ଏବେ ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଶୈନଯେନ ଧ୍ରୁଵମାତ୍ତାଯୁଧେନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନାଥ ଶିଖଣ୍ଡିନା ଚ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପେନ ଚୈଵ ଯୋଽପଧ୍ଯାନାନ୍ନିର୍ଦହେଦ୍ଗାଂ ଦିଵଂ ଚ
ସୈନେୟ, ସଦା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—ଏମାନେ ଯେଉଁଠି ମନରେ ଧାରଣ କଲେ ଭୂମି ଓ ଦିଗନ୍ତକୁ ଦହିପାରନ୍ତି—ସେଠାରେ ଯେଉଁବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ସେଠି ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ।
ତୈଶ୍ଚେଦ୍ଯୋଦ୍ଧୁଂ ମନ୍ଯତେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନିର୍ଵୃତ୍ତୋଽର୍ଥଃ ସକଲଃ ପାଣ୍ଡଵାନାମ୍। ମା ତତ୍କାର୍ଷୀଃ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯାର୍ଥହେତୋ- ରୁପୈହି ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ ତ୍ଵମ୍
ଏମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଚିନ୍ତା କରୁଛି ଯଦି, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯିବ। ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ କିଛି କରିନାହ, ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଯାଅ।
ଯାଂ ତାଂ ଵନେ ଦୁଃଖଶଯ୍ଯାମଵାତ୍ସୀ- ତ୍ପ୍ରଵ୍ରାଜିତଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ଧର୍ମଚାରୀ। ଆପ୍ନୋତୁ ତାଂ ଦୁଃଖତରାମନର୍ଥା- ମନ୍ତ୍ଯାଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପରାଶୁଃ
ଯେ ଦୁଃଖମୟ ଶଯ୍ୟା ପାଣ୍ଡବ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ହୋଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଭୋଗିଥିଲେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ ଅନର୍ଥମୟ ଶଯ୍ୟା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର, ଏହି କ୍ଷତ୍ରୀୟ, ପାଇଁ ହେଉ।
ହ୍ରିଯା ଜ୍ଞାନେନ ତପସା ଦମେନ ଶୌର୍ଯେଣାଥୋ ଧର୍ମଗୁପ୍ତ୍ଯା ଧନେନ। ଅନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତିଃ କୁରୁ ପାଣ୍ଡଵେ ଯା- ନଧ୍ଯାତିଷ୍ଠଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଦୁରାତ୍ମା
ଲଜ୍ଜା, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ, ପ୍ରାକ୍ରମ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଓ ଧନ—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଅନ୍ୟାୟ ଆଚରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମାଯୋପଧଂ ପ୍ରତିଧାନାର୍ଜଵାଭ୍ଯାଂ ତପୋଦମାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମଗୁପ୍ତ୍ଯା ବଲେନ। ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ପ୍ରତିପନ୍ନୋ ନୃପୋ ନ- ସ୍ତିତିକ୍ଷମାଣଃ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନୋଽତିଵେଲମ୍
ସତ୍ୟବାଦି, ସରଳ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରାଜା, ବହୁତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମାୟା ବା ଚତୁରତାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ନାହିଁ।
ଯଦା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପାଣ୍ଡଵଃ ସଂଶିତାତ୍ମା କ୍ରୋଧଂ ଯତ୍ତଂ ଵର୍ଷପୂଗାନ୍ସୁଘୋରମ୍। ଅଵସ୍ତ୍ରଷ୍ଟା କୁରୁପୂଦ୍ଵୃତ୍ତଚେତା- ସ୍ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽନ୍ଵତପ୍ସ୍ଯତ୍
ଯେବେ ଜେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରି, ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଜମା ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ସେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ।
କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଜ୍ଵଲିତଃ ସମିଦ୍ଧୋ ଯଥା ଦହେତ୍କକ୍ଷମଗ୍ନିର୍ନିଦାଘେ। ଏଵଂ ଦଗ୍ଧା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସେନାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତୋନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ
ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦହିଦେଉଛି, ସେପରି କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦହିଦେବେ।
ଯଦା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭୀମସେନଂ ରଥସ୍ଯଂ ଗଦାହସ୍ତଂ କ୍ରୋଧଵିଷଂ ଵମନ୍ତମ୍। ଅମର୍ଷଣଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ଭୀମଵେଗଂ ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽନ୍ଵତପ୍ସ୍ଯତ୍
ଯେବେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ରଥରେ ଦଢ଼ ଗଦା ହାତରେ, କ୍ରୋଧର ବିଷ ଝାଡ଼ୁଥିବା, ଅପରାଜିତ ଓ ଭୀମ ତୀବ୍ରତା ସହିତ ଦେଖିବେ, ସେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ।
ସେନାଗଗଂ ଦଂଶିତଂ ଭୀମସେନଂ ସୁଲକ୍ଷଣଂ ଵୀରହଣଂ ପରେଷାମ୍। ଘ୍ନନ୍ତଂ ଚମୂମନ୍ତକସନ୍ନିକାଶଂ ତଦା ସ୍ମର୍ତା ଵଚନସ୍ଯାତିମାନୀ
ଦାନ୍ତର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ସହଜରେ ଚିହ୍ନଟ ହେଉଥିବା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଭୀମସେନ ଯେବେ ପଦାତି ଓ ରଥମାନେଙ୍କୁ ଯମ ସମାନ ଘାତ କରିବେ, ସେବେ ଅଭିମାନୀ ଏହି କଥା ମନେ ପକାଇବେ।
ଯଦା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭୀମସେନେନ ନାଗା- ନ୍ନିପାତିତାନ୍ଗିରିକୂଟପ୍ରକାଶାନ୍। କିମ୍ଭୈରିଵାସୃଗ୍ଵମତୋ ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାଂ- ସ୍ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽନ୍ଵତପ୍ସ୍ଯତ୍
ଭୀମସେନ ଯେବେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାତୀମାନେଙ୍କୁ ମାରି ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟି ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ଭାବରେ ଦେଖିବେ, ସେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ।
ମହାସିଂହୋ ଗା ଇଵ ସଂପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗଦାପାଣିର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନୁପେତ୍ଯ। ଯଦା ଭୀମୋ ଭୀମରୂପୋ ନିହନ୍ତା ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽନ୍ଵତପ୍ସ୍ଯତ୍
ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୀମ, ବଡ଼ ସିଂହ ଯେପରି ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଗଦା ହାତରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମାଡ଼ିବେ, ସେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ।
ମହାଭଯେ ଵୀତଭଯଃ କୃତାସ୍ତ୍ରଃ ସମାଗମେ ଶତ୍ରୁବଲାଵମର୍ଦୀ। ସକୃଦ୍ରଥେନାପ୍ରତିମାନ୍ରଥୌଘା- ନ୍ପଦାତିସଙ୍ଘାନ୍ଗଦଯାଭିନିଘ୍ନନ୍
ବଡ଼ ଭୟର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଭୟହୀନ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଚତୁର ଭୀମସେନ ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ବସି ଅନେକ ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନାକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ି ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେବେ।
ସୈନ୍ଯାନନେକାଂସ୍ତରସା ଵିଗୃହ୍ଣ- ନ୍ଯଦା ଛେତ୍ତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯମ୍। ଛିନ୍ଦନ୍ଵନଂ ପରଶୁନେଵ ଶୂର- ସ୍ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽନ୍ଵତପ୍ସ୍ଯତ୍
ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅନେକ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ଏକ ଶୂର ବନ୍ଧୁଆ ଦଳକୁ କୁହାଡିରେ କାଟିଦେଇବା ପରି କାଟିଦେଉଥାଏ; ସେ ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ।
ତୃଣପ୍ରାଯଂ ଜ୍ଵଲନେନେଵ ଦଗ୍ଧଂ ଗ୍ରାମଂ ଯଥା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ। ପକ୍ଵଂ ସସ୍ଯଂ ଵୈଦ୍ଯୁତେନେଵ ଦଗ୍ଧଂ ପରାସିକ୍ତଂ ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵଂ ବଲୌଘମ୍
ଯେପରି ଏକ ଗ୍ରାମ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ, କିମ୍ବା ପକ୍କା ଧାନ ମେଘ ଆଘାତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖିତ ହେବେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ଛିଟିଯିବ ଏବଂ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।