ଵିଶ୍ଵାଚ୍ଯା ସହିତୋ ରେମେ ଵ୍ଯଭ୍ରାଜନ୍ନନ୍ଦନେ ଵନେ। ଅଲକାଯାଂ ସ କାଲଂ ତୁ ମେରୁଶୃଙ୍ଗେ ତଥୋତ୍ତରେ
ସେ ବିଶ୍ୱାଚୀ ସହିତ ନନ୍ଦନ ବନରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ଅଲକା ନଗର ଓ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଶିଖରରେ ସମୟ କାଟିଥିଲେ।
ଯଦା ସ ପଶ୍ଯତେ କାଲଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଂ ମହୀପତିଃ। ପୂର୍ଣଂ ମତ୍ଵା ତତଃ କାଲଂ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ହ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ସେ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବି, ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଥାକାମଂ ଯଥୋତ୍ସାହଂ ଯଥାକାଲମରିନ୍ଦମ। ସେଵିତା ଵିଷଯାଃ ପୁତ୍ର ଯୌଵନେନ ମଯା ତଵ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲି, ଯେତେ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଯୁବା ଥିଲି, ସେ ସମୟରେ ତୋର ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି।
ନ ଜାତୁ କାମଃ କାମାନାମୁପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି। ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ
ଇଚ୍ଛା କେବେ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଘିଅ ଦେଲେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଯତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵ୍ରୀହିଯଵଂ ହିରଣ୍ଯଂ ପଶଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଏକସ୍ଯାପି ନ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ମାନ୍ନୃଷ୍ଣାଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଧାନ, ଯବ, ସୁନା, ଗାଈ, ଓ ଜନାନୀ ଅଛନ୍ତି, ଏସବୁ ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଲୋଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଯା ଦୁସ୍ତ୍ଯଜା ଦୁର୍ମତିଭିର୍ଯା ନ ଜୀର୍ଯତି ଜୀର୍ଯତଃ। ଯୋଽସୌ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୋ ରୋଗସ୍ତାଂତୃଷ୍ଣାଂ ତ୍ଯଜତଃ ସୁଖମ୍
ଯେ ତୃଷ୍ଣା ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିବା କଠିନ, ଶରୀର ବୁଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ବୁଢ଼େ ନାହିଁ, ଏହି ତୃଷ୍ଣା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ରୋଗ; ଏହାକୁ ଯିଏ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ସେ ସୁଖ ପାଏ।
ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ମେ ଵିଷଯାସକ୍ତଚେତସଃ। ତଥାପ୍ଯନୁଦିନଂ ତୃଷ୍ଣା ମମୈତେଷ୍ଵଭିଜାଯତେ
ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୋର ମନ ଭୋଗରେ ଲାଗି ରହିଲା, ତଥାପି ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଆଉ ବଢ଼ିଲା।
ତସ୍ମାଦେନାମହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଧାଯ ମାନସମ୍। ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନିର୍ମମୋ ଭୂତ୍ଵା ଚରିଷ୍ଯାମି ମୃଗୈଃ ସହ
ତେଣୁ ଏହି ତୃଷ୍ଣାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋର ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଗାଇ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ମମତା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ମୃଗମାନେ ସହିତ ଜୀବନ କଟାଇବି।
ପୂରୋ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗୃହାଣେଦଂ ସ୍ଵଯୌଵନମ୍। ରାଜ୍ଯଂ ଚେଦଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ `ଯାଵଦିଚ୍ଛସି ଯୌଵନମ୍। ତାଵଦ୍ଦୀର୍ଘାଯୁଷା ଭୁଙ୍ଖ' ତ୍ଵଂ ହି ମେ ପ୍ରିଯକୃତ୍ସୁତଃ
ପୁରୁ, ମୁଁ ତୋତେ ଖୁସି ଅଛି, ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ମୋ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏବଂ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବାବସ୍ଥା ଉପଭୋଗ କର ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟ କର, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅ।
ପ୍ରତିପେଦେ ଜରାଂ ରାଜା ଯଯାତିର୍ନାହୁଷସ୍ତଦା। ଯୌଵନଂ ପ୍ରତିପେଦେ ଚ ପୂରୁଃ ସ୍ଵଂ ପୁନରାତ୍ମଵାନ୍
ତାପରେ ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ପୁରୁ ନିଜର ଯୁବାବସ୍ଥା ପୁନି ନେଲେ।
ଅଭିଷେକ୍ତୁକାମଂ ନୃପତିଂ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରଂ କନୀଯସମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖା ଵର୍ଣା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଵର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କଥଂ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ନପ୍ତାରଂ ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ସୁତଂ ପ୍ରଭୋ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଯଦୁମତିକ୍ରମ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ପୂରୋଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାତି ଏବଂ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁଅ ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କିପରି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଉଛ?
ଯଦୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତଵ ସୁତୋ ଜାତସ୍ତମନୁ ତୁର୍ଵସୁଃ। ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାଃ ସୁତୋ ଦ୍ରୁହ୍ଯୁସ୍ତତୋଽନୁଃ ପୂରୁରେଵ ଚ
ତୁମର ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତା'ପରେ ତୁର୍ବସୁ; ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ତା'ପରେ ଅନୁ, ଏବଂ ସେସରିକି ପୁରୁ।
କଥଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାନତିକ୍ରମ୍ଯ କନୀଯାନ୍ରାଜ୍ଯମର୍ହତି। ଏତତ୍ସଂବୋଧଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଲଯ
ବଡ଼ମାନେ ଥିବାବେଳେ କିପରି ଛୋଟ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ? ଆମେ ତୁମକୁ ଏହି କଥା ବୁଝାଉଛୁ—ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖା ଵର୍ଣାଃ ସର୍ଵେ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଵଚଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ଯଥା ରାଜ୍ଯଂ ନ ଦେଯଂ ମେ କଥଂଚନ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜନ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ । କେହି ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ମମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେନ ଯଦୁନା ନିଯୋଗୋ ନାନୁପାଲିତଃ। ପ୍ରତିକୂଲଃ ପିତୁର୍ଯଶ୍ଚ ନ ସ ପୁତ୍ରଃ ସତାଂ ମତଃ
ମୋ ବଡ଼ ପୁଅ ଯଦୁ ମୋ ଆଦେଶ ମାନିଲେ ନାହିଁ । ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଆଗ୍ୟା ଅମାନ୍ୟ କରେ, ସେ ପୁଅ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ପୁଅକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ମାତାପିତ୍ରୋର୍ଵଚନକୃଦ୍ଧିତଃ ପଥ୍ଯଶ୍ଚ ଯଃ ସୁତଃ। ସ ପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଵଦ୍ଯଶ୍ଚ ଵର୍ତତେ ପିତୃମାତୃଷୁ
ଯିଏ ପୁଅ ମାଆ ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରେ, ସେଠି ସେ ପୁଅ ସତ୍ୟରେ ପୁଅ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ ।
ପୁଦିତି ନରକସ୍ଯାଖ୍ଯା ଦୁଃଖଂ ଚ ନରକଂ ଵିଦୁଃ। ପୁତସ୍ତ୍ରାଣାତ୍ତତଃ ପୁତ୍ତ୍ରମିହେଚ୍ଛନ୍ତି ପରତ୍ର ଚ
‘ପୁତି’ ନାମର ନରକ ଅଛି, ନରକ ମାନେ ଦୁଃଖ । ଏହି ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଲୋକେ ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ପୁଅ ଚାହାନ୍ତି ।
ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶଃ ପୁତ୍ରଃ ପିତୃଦେଵର୍ଷିପୂଜନେ। ଯୋ ବହୂନାଂ ଗୁଣକରଃ ସ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ପୁଅ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପରି ହୋଇ, ପିତା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ଓ ଅନେକ ଗୁଣ ଥାଏ, ସେଠି ସେ ପୁଅକୁ ବଡ଼ ପୁଅ କୁହାଯାଏ ।
ମୂକୋଽନ୍ଧୋ ବଧିରଃ ଶ୍ଵିତ୍ରୀ ସ୍ଵଧର୍ମଂ ନାନୁତିଷ୍ଠତି। ଚୋରଃ କିଲ୍ବିଷିକଃ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ନ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ଯଦି କିଛି ପୁଅ ଗୋଙ୍ଗା, ଅନ୍ଧ, ବହିରା, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନ କରେ, ଚୋର କିମ୍ବା ପାପୀ ହୁଏ, ସେ ବଡ଼ ପୁଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପୁଅ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଂଶହାରୀ ଗୁଣକୃଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ। ଶ୍ରେଯାନ୍ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣୋପେତଃ ସ ପୁତ୍ରୋ ନେତରୋ ଵୃଥା। ଵଦନ୍ତି ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ପିତୄଣାଂ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍
ଯିଏ ପୁଅ ଗୁଣ ଥିବା, ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମାନ ଆଣେ, ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କ ଅଂଶ ନେଇଥାଏ, ସେଠି ସେ ପୁଅ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ । ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ କହିଛନ୍ତି ।
ଵେଦୋକ୍ତଂ ସଂଭଵଂ ମହ୍ଯମନେନ ହୃଦଯୋଦ୍ଭଵମ୍। ତସ୍ଯ ଜାତମିଦଂ କୃତ୍ସ୍ନମାତ୍ମା ପୁତ୍ର ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ
ବେଦ କହେ, ପୁଅ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଯାହା ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେ ସବୁ ମୋ ଅଂଶ । ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିରେ ଲିଖାଯାଇଛି ।
ଯଦୁନାଽହମଵଜ୍ଞାତସ୍ତଥା ତୁର୍ଵସୁନାପି ଚ। ଦ୍ରୁହ୍ଯୁନା ଚାନୁନା ଚୈଵ ମଯ୍ଯଵଜ୍ଞ କୃତା ଭୃଶମ୍
ମୁଁ ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ ଠାରୁ ଅପମାନ ଭୋଗିଛି; ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ ଅମାନ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।
ପୂରୁଣା ତୁ କୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ମାନିତଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ। କନୀଯାନ୍ମମ ଦାଯାଦୋ ଧୃତା ଯେନ ଜରା ମମ
କିନ୍ତୁ ପୁରୁ ମୋ କଥା ମାନିଛି ଓ ମୋତେ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି; ସେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଯେଉଁଥିରେ ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆଶ୍ରୟ ପାଇଛି ।
ମମ କାମଃ ସ ଚ କୃତଃ ପୂରୁଣା ମିତ୍ରରୂପିଣା। ଶୁକ୍ରେଣ ଚ ଵରୋଦତ୍ତଃ କାଵ୍ଯେନୋଶନସା ସ୍ଵଯମ୍
ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୁରୁ ପୂରଣ କରିଛି, ସେ ବନ୍ଧୁ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଶୁକ୍ର ଋଷି, ଅର୍ଥାତ୍ ଉଶନା କବିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମିଳିଛି ।
ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ତ୍ଵାଽନୁଵର୍ତେତ ସ ରାଜା ପୃଥିଵୀପତିଃ। `ଯୋ ଵାନୁଵର୍ତୀ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସ ପୁତ୍ରୋ ଦାଯଭାଗ୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ପୁଅ ପିତାଙ୍କ କଥା ମାନେ, ସେ ରାଜା ଓ ପୃଥିବୀର ମାଲିକ ହୁଏ; ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ସେଠି ସେ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହୁଏ ।
ଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣସଂପନ୍ନୋ ମାତାପିତ୍ରୋର୍ହିତଃ ସଦା
ଯିଏ ପୁଅ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଦା ମାଆ ବାପାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରେ—
ସର୍ଵମର୍ହତି କଲ୍ଯାଣଂ କନୀଯାନପି ସତ୍ତମଃ। `ଵେଦ ଧମାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ମୁନିଭିଃ କଥିତଂ ପୁରା
—ସେ ଛୋଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଭଲ ଦାୟିକ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ । ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମୁନିମାନେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି ।
ଅର୍ହଃ ପୂରୁରିଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଯଃ ସୁତଃ ପ୍ରିଯକୃତ୍ତଵ। ଵରଦାନେନ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ନ ଶକ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ତରମ୍
ପୁରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ସେ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ଭଲ କାମ କରିଛି; ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ବିପରୀତ କିଛି କୁହିବା ଯାଏନାହିଁ ।
ପୌରଜାନପଦୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈରିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାହୁଷସ୍ତଦା। ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ତତଃ ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଵେ ସୁତମାତ୍ମନଃ
ପୌର ଓ ଜନପଦବାସୀମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଏହିପରି କହିଲେ, ତେବେ ନାହୁଷ ନିଜ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ ।