ଅଦ୍ଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମତଃ କ୍ଷତ୍ରମଶ୍ମନୋ ଲୋହମୁତ୍ଥିତମ୍। ତେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରଗଂ ତେଜଃ ସ୍ଵାସୁ ଯୋନିଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ଅଗ୍ନି ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଲୋହା ପଥରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ସବୁଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ତଂ କୁଲେ ଜାତାଃ ପାଵକୋପମତେଜସଃ। କ୍ଷମାଵନ୍ତୋ ନିରାକାରାଃ କାଷ୍ଠେଽଗ୍ନିରିଵ ଶେରତେ
ଉତ୍କଳ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଥିବା ସମ୍ପନ୍ନ। ସେମାନେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଅହଂକାର ନଥିବା, କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚି ରହିଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ରହନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଂ ନ ଜାନନ୍ତି ବାହ୍ଯାଶ୍ଚାଭ୍ଯନ୍ତରାଶ୍ଚ ଯେ। ସ ରାଜା ସର୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚିରମୈଶ୍ଵର୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଯେ ରାଜାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବାହ୍ୟ ଓ ଭିତର ଲୋକମାନେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖିପାରିବା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶାସନ କରିପାରିବେ।
କରିଷ୍ଯନ୍ନ ପ୍ରଭାଷେତ କୃତାନ୍ଯେଵ ତୁ ଦର୍ଶଯେତ୍। ଧର୍ମକାମାର୍ଥକାର୍ଯାଣି ତଥା ମନ୍ତ୍ରୋ ନ ଭିଦ୍ଯତେ
କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ତାହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କେବଳ କରିଥିବା କାମ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମନ୍ତ୍ରର କାମ ଏଭଳି ଗୁପ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ।
ଗିରିପୃଷ୍ଠମୁପାରୁହ୍ଯ ପ୍ରାସାଦଂ ଵା ରହୋଗତଃ। ଅରଣ୍ଯେ ନିଃଶଲାକେ ଵା ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୋଽଭିଧୀଯତେ
ପାହାଡ଼ର ଶିରା ଉପରେ ଚଢ଼ି, କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଅଟାଳିକାରେ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ ଘର ନାହିଁ, ସେଠି ମନ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।
ନାସୁହୃତ୍ପରମଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଭାରତାର୍ହତି ଵେଦିତୁମ୍। ଅପଣ୍ଡିତୋ ଵାପି ସୁହୃତ୍ପଣ୍ଡିତୋ ଵାପ୍ଯନାତ୍ମଵାନ୍
ହେ ଭାରତ, ଏକ ସତ୍ ମିତ୍ର ଉଚ୍ଚତମ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅପଣ୍ଡିତ ମିତ୍ର କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ମିତ୍ର ଯଦି ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନାପରୀକ୍ଷ୍ଯ ମହୀପାଲଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଚିଵମାତ୍ମନଃ। ଅମାତ୍ଯେ ହ୍ଯର୍ଥଲିପ୍ସା ଚ ମନ୍ତ୍ରରକ୍ଷଣମେଵ ଚ
ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଯାଞ୍ଚ ନକରି ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲାଭ ଚାହିଁବା ଓ ମନ୍ତ୍ର ଗୁପ୍ତ ରଖିବାର ଦୁଇ ଗୁଣ ଥାଏ।
କୃତାନି ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ଯସ୍ଯ ପାରିଷଦା ଵିଦୁଃ। ଧର୍ମେ ଚାର୍ଥେ ଚ କାମେ ଚ ସ ରାଜା ରାଜସତ୍ତମଃ
ଯେ ରାଜାଙ୍କର ପରିଷଦ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ତ କାମ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଗୂଢମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନୃପତେସ୍ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧିରସଂଶଯମ୍ ।। ଅପ୍ରଶସ୍ତାନି କାର୍ଯାଣି ଯୋ ମୋହାଦନୁତିଷ୍ଠତି
ଯେ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଗୁପ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଯେ ଅନୁଚିତ କାମ ଭ୍ରମରେ କରିଥାଏ—
ସ ତେଷାଂ ଵିପରିଭ୍ରଂଶାଦ୍ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ଜୀଵିତାଦପି ।। କର୍ମଣାଂ ତୁ ପ୍ରଶସ୍ତାନାମନୁଷ୍ଠାନଂ ସୁଖାଵହମ୍
ସେ ଏହାରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଇ ଜୀବନରୁ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ କାମ କରିବା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ତେଷାମେଵାନନୁଷ୍ଠାନଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପକରଂ ମତମ୍।। ଅନଧୀତ୍ଯ ଯଥା ଵେଦାନ୍ନ ଵିପ୍ରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧମର୍ହତି
ସେହି କାମ ନ କରିବା ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ଆସେ। ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—
ଏଵମଶ୍ରୁତଷାଙ୍ଗୁଣ୍ଯୋ ନ ମନ୍ତ୍ରଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହତି ।। ସ୍ଥାନଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଷାଙ୍ଗୁଣ୍ଯଵିଦିତାତ୍ମନଃ
ଏଭଳି ଷଡ୍ଗୁଣ ଶୁନିନଥିବା ଲୋକ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଷଡ୍ଗୁଣ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ ଓ ଯଜ୍ଞ ଅର୍ପିତ।
ଅନଵଜ୍ଞାତଶୀଲସ୍ଯ ସ୍ଵାଧୀନା ପୃଥିଵୀ ନୃପ ।। ଅମୋଘକ୍ରୋଧହର୍ଷସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ କୃତ୍ଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷିଣଃ
ଯେ ରାଜାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଅବମାନିତ ନୁହେଁ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପୃଥିବୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ। ଯେ ରାଗ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ, ନିଜେ କାମକୁ ବିଚାର କରିଥାଏ।
ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯକୋଶସ୍ଯ ଵସୁଦୈଵ ଵସୁନ୍ଧରା ।। ନାମମାତ୍ରେଣା ତୁଷ୍ଯେତ ଛତ୍ରେଣ ଚ ମହୀପତିଃ
ଯେ ନିଜ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ଧନ ରଖିଥାଏ, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ରାଜା କେବଳ ନାମ ଓ ଛତାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ।
ଭୃତ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵିସୃଜେଦର୍ଥାନ୍ନୈକଃ ସର୍ଵହରୋ ଭଵେତ୍ ।। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦ ଭର୍ତା ଵେଦ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ତଥା
ଦାସମାନଙ୍କୁ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ, ସବୁ ନିଜେ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିଥାଏ, ପତି ନିଜ ଜନନୀକୁ ଜାଣିଥାଏ।
ଅମାତ୍ଯଂ ନୃପତିର୍ଵେଦ ରାଜା ରାଜାନମେଵ ଚ ।। ନ ଶତ୍ରୁର୍ଵଶମାପନ୍ନୋ ମୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵଧ୍ଯତାଂ ଗତଃ
ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ଜାଣିଥାଏ, ଏକ ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥାଏ। ଶତ୍ରୁ ଯେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଛି ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ପାଇଛି, ସେକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ୍ଯଗ୍ଭୂତ୍ଵା ପର୍ଯୁପାସୀତ ଵଧ୍ଵଂ ହନ୍ଯାଦ୍ବଲେ ସତି ।। ଅହତାଦ୍ଧି ଭଯଂ ତସ୍ମାଜ୍ଜାଯତେ ନଚିରାଦିଵ
ନିଜକୁ ନମ୍ର କରି ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ଶକ୍ତି ଥିଲେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବା ଯୋଗ୍ୟ। କାରଣ, ଅପରାଜିତ ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ଭୟ ଶୀଘ୍ର ଆସେ।
ଦୈଵତେଷୁ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ରାଜସୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ। ନିଯନ୍ତଵ୍ଯଃ ସଦା କ୍ରୋଧୋ ଵୃଦ୍ଧବାଲାତୁରେଷୁ ଚ
ଦେବତା, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧକୁ ସଦା ଉପରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର।
ନିରର୍ଥଂ କଲହଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵର୍ଜଯେନ୍ମୂଢସେଵିତମ୍। କୀର୍ତି ଚ ଲଭତେ ଲୋକେ ନ ଚାନର୍ଥେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଅର୍ଥହୀନ ବିବାଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ମୂର୍ଖମାନେ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଲୋକ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଫସନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରସାଦୋ ନିଷ୍ଫଲୋ ଯସ୍ଯ କ୍ରୋଧଶ୍ଚାପି ନିରର୍ଥକଃ। ନ ତଂ ଭର୍ତାରମିଚ୍ଛନ୍ତି ଷଣ୍ଢଂ ପତିମିଵ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଯାହାଙ୍କର ଦୟା ଫଳଦାୟି ନୁହେଁ ଓ କ୍ରୋଧ ଅର୍ଥହୀନ, ଏମିତି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନାରୀମାନେ ଏକ ନିର୍ବଳ ପତି ପରି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ବୁଦ୍ଧିର୍ଧନଲାଭାଯ ନ ଜାଡ୍ଯମସମୃଦ୍ଧଯେ। ଲୋକପର୍ଯାଯଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଜାନାତି ନେତରଃ
ବୁଦ୍ଧି ଧନ ଆଣି ଦେଉନାହିଁ, ମୂର୍ଖତା ଅସଫଳତାର କାରଣ ନୁହେଁ; ଜଗତର ଚଳଚଳାନ୍ତିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ବୁଝନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁ।
ଵିଦ୍ଯାଶୀଲଵଯୋଵୃଦ୍ଧାନ୍ବୁଦ୍ଧିଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଭାରତ। ଧନାଭିଜାତଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ମୂଢୋଽଵମନ୍ଯତେ
ହେ ଭାରତ, ମୂର୍ଖ ଲୋକେ ସଦା ଶିକ୍ଷା, ଆଚରଣ, ବୟସ, ବୁଦ୍ଧି, ଧନ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶରେ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ।
ଅନାର୍ଯଵୃତ୍ତମପ୍ରାଜ୍ଞମସୂଯକମଧାର୍ମିକମ୍। ଅନର୍ଥାଃ କ୍ଷିପ୍ରମାଯାନ୍ତି ଵାଗ୍ଦୁଷ୍ଟଂ କ୍ରୋଧନଂ ତଥା
ଅନାର୍ୟ ଆଚରଣ, ଅବିବେକ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅନ୍ୟାୟ, ଖରାପ କଥା କିମ୍ବା କ୍ରୋଧୀ ସ୍ଭାଭାବ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ଆସେ।
ଅଵିସଂଵାଦନଂ ଦାନଂ ସମଯସ୍ଯାଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ । ଆଵର୍ତଯନ୍ତି ଭୂତାନି ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣିହିତା ଚ ଵାକ୍
ସତ୍ୟ କଥା, ଦାନ, ଚୁକ୍ତି ପାଳନ ଓ ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଥିବା କଥା—ଏହିଗୁଡିକ ଜୀବମାନେ ଉନ୍ନତି କରିଥାନ୍ତି।
ଅଵିସଂଵାଦକୋ ଦକ୍ଷଃ କୃତଜ୍ଞୋ ମତିମାନୃଜୁଃ । ଅପି ସଂକ୍ଷୀଣକୋଶୋଽପି ଲଭତେ ପରିଵାରଣମ୍
ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, କୌଶଳୀ, କୃତଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ସିଧାସଳଖ—ତାଙ୍କର ଧନ ଅଳ୍ପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମର୍ଥନ ମିଳେ।
ଧୃତିଃ ଶମୋ ଦମଃ ଶୌଚଂ କାରୁଣ୍ଯଂ ଵାଗନିଷ୍ଠୁରା। ମିତ୍ରାଣାଂ ଚାନଭିଦ୍ରୋହଃ ସପ୍ତୈତାଃ ସମିଧଃ ଶ୍ରିଯଃ
ଧୃତି, ଶାନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ମୃଦୁ କଥା ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ—ଏହି ସାତଟି ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଆଧାର।
ଅସଂଵିଭାଗୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କୃତଘ୍ନୋ ନିରପତ୍ରପଃ । ତାଦୃଙ୍ଵରାଧିପୋ ଲୋକେ ଵର୍ଜନୀଯୋ ନରାଧିପ
ଯେ ରାଜା ସ୍ୱାର୍ଥପର, ଦୁଷ୍ଟ, ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସେପରି ରାଜାକୁ ଲୋକେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନ ଚ ରାତ୍ରୌ ସୁଖଂ ଶେତେ ସସର୍ପ ଇଵ ଵେଶ୍ମନି। ଯଃ କୋପଯତି ନିର୍ଦୋଷଂ ସଦୋଷୋଽଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଜନମ୍
ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ନିଜ ଘରର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରେ, ସେ ରାତିରେ ସପ ଘରେ ରହିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଅଶାନ୍ତିରେ ଶୁଏ।
ଯେଷୁ ଦୁଷ୍ଟେଷୁ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯୋଗକ୍ଷେମସ୍ଯ ଭାରତ। ସଦା ପ୍ରସାଦନଂ ତେଷାଂ ଦେଵତାନାମିଵାଚରେତ୍
ହେ ଭାରତ, ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପରି ଚଳିବା ଉଚିତ୍।
ଯେଽର୍ଥାଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ସମାଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରମତ୍ତପତିତେଷୁ ଚ। ଯେ ଚାନାର୍ଯେ ସମାସକ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ତେ ସଂଶଯଂ ଗତାଃ
ଯେ ସମ୍ପତ୍ତି ନାରୀ, ଅବିବେକୀ ଓ ପତିତଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ, କିମ୍ବା ଅନାର୍ୟଙ୍କୁ ଲାଗିଥିବା, ସେସବୁ ସନ୍ଦେହ ଭିତରେ ପଡ଼ିଥାଏ।